II PK 228/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 228/04

POSTANOWIENIE

Dnia 3 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Kijowski

w sprawie z powództwa Z.D.

przeciwko Wyższa Szkoła Humanistyczna w […] w likwidacji

o przywrócenie do pracy i ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 lutego 2005 r.,

kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w .

z dnia 23 kwietnia 2004 r., sygn. akt IV Pa …/04 2 t.,

1) odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania

2) zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2000 zł

(słownie złotych: dwatysiące) tytułem częściowego zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w E., po ponownym

rozpoznaniu sprawy Z. D. przeciwko Wyższej Szkole Humanistycznej w likwidacji,

wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2004 r.

oddalił apelację powoda od wyroku Sądu

Rejonowego – Sądu Pracy w E. z dnia 5 marca 2001 r. , na mocy którego tytułem

odszkodowania zasądzono na jego rzecz od pozwanego kwotę 19.429,77 zł i

oddalono powództwo w zakresie ustalenia nieważności odwołania powoda ze

stanowiska rektora pozwanej uczelni. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd

Okręgowy powołał się na poniższe ustalenia faktyczne.

Skarżony wyrok na skutek rozpoznania kasacji wniesionej przez powoda i

uchylenia wyroku Sądu Okręgowego z dnia 28 czerwca 2001 r. oddalającego jego

apelację

zapadł

w następującym

stanie

faktycznym.

Wyższa

Szkoła

Humanistyczna została założona przez B/ Wyższą Szkołę Humanistyczną w K/ i w

dniu 30 grudnia 1999 r. wpisana do rejestru uczelni niepaństwowych. Kanclerz

B/Szkoły Humanistycznej powołał powoda z dniem 30 listopada 1999 r. na funkcję

rektora pozwanej szkoły. Zgodnie z § 25 jej statutu, pierwszy rektor uczelni jest

powoływany przez założyciela na okres jednego roku. Jednocześnie w okresie od

1998 r. do 2002 r. powód był radnym miasta E. W dniu 28 marca 2000 r. została

pomiędzy B.Wyższą Szkołą Humanistyczną (w skrócie: BWSH) w K. a

Przedsiębiorstwem Handlowym „A.” Spółka z o.o. w E. została zawarta umowa,

której przedmiotem była cesja praw i obowiązków BWSH, jako założyciela

pozwanej szkoły. Powód

w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji

konsekwentnie negował kompetencję BSWH w K. do dokonania tej czynności,

początkowo opierając się na zawartej cesji praw i obowiązków założycielskich.

Następnie w toku postępowania przedstawił pismo z Ministerstwa Edukacji

Narodowej, z którego wynikało, że z braku odpowiedniego postanowienia w

statucie BSWH, który wskazywałby jaki konkretnie organ tej uczelni jest

umocowany do pełnienia funkcji założyciela, odwołanie powoda z funkcji rektora

wymagało zgodnej decyzji trzech organów, to jest rektora, kanclerza i senatu

BSWH.

Sąd Najwyższy uchylając pierwszy wyrok Sądu Okręgowego z dnia 28

czerwca 2001 r. stwierdził, że cesja, na którą powołuje się powód była

niedopuszczalna, albowiem mogła ona dotyczyć jedynie praw i zobowiązań

wynikających ze stosunków prawa cywilnego. Tymczasem prawa i obowiązki

założyciela niepaństwowej szkoły wyższej nie wynikają z przepisów prawa

cywilnego, lecz z prawa publicznego. W tym świetle sformułowany przez powoda

zarzut nieważności odwołania go ze stanowiska rektora nie może zostać

uwzględniony. Poza tym Sąd Najwyższy uznał, że strony nie łączył stosunek pracy

na podstawie aktu powołania, ale powstały w wyniku zawarcia umowy o pracę.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Okręgowy skoncentrował się

zatem wyłącznie na ustaleniu okoliczności towarzyszących odwołaniu powoda z

funkcji rektora, albowiem zgodnie z art. 39317 k.p.c. został on związany wykładnią

prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy. Skoro jednak pozwany pracodawca został

przez organ założycielski (BWSH) postawiony w stan likwidacji, to wytworzyła się

nowa sytuacja procesowa, w której należało oceniać zasadność zarzutów

apelacyjnych, jak i zakres sformułowanych

w niej wniosków. Sąd Okręgowy

podkreślił, że w trakcie ponownego badania sprawy, powód wykazał całkowitą

bierność procesową, nie widząc konieczności odniesienia się do wezwania o

wskazanie zakresu aktualnych roszczeń, złożenia wniosków dowodowych, jak i

uczestnictwa w rozprawie apelacyjnej, na którą został wezwany. W świetle

zaprezentowanej wykładni Sądu Najwyższego, roszczenie powoda o ustalenie na

podstawie art. 189 k.p.c. nieważności odwołania z funkcji rektora nie mogło zostać

uwzględnione

z

braku

oświadczenia

woli

w

możliwości

„przywiązania

sankcji

nieważności

przedmiocie

odwołania

złożonego

przez

do

osobę

nieupoważnioną”. Mając zaś względzie konieczność zrealizowania wytycznych

zawartych w uzasadnieniu wyroku kasacyjnego, Sąd Okręgowy ograniczył się do

przesłuchania D.M. - byłego kanclerza BSWH. Z zeznań tych wynika, że działała

ona „w realiach, w których jakakolwiek dalsza współpraca pomiędzy założycielem a

powodem nie była możliwa. Tak też zamierzonym celem odwołania z funkcji rektora

było przerwanie stosunku pracy i definitywne zakończenie jakiejkolwiek współpracy

z powodem, który w ocenie BSWH działał i nadal działa na szkodę założyciela

pozwanej uczelni.” Skutkiem przyjęcia przez Sąd Najwyższy, że strony łączyła

umowa o pracę jest uznanie, że do jego ustania doszło wskutek rozwiązania

umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia. Tym samym roszczenia

powoda wynikały z art. 56 i nast. k. p. Biorąc zaś pod uwagę, że Sąd pierwszej

instancji zasądził na jego rzecz stosowne odszkodowanie, jego roszczenie

dotyczące ustalenia nieważności odwołania zostało oddalone. Sąd Okręgowy

uwzględnił, że w toku sprawy ogłoszono upadłość pracodawcy. Uznał więc na

podstawie art. 56 § 2 k.p. w zw. z art. 45 § 3 k.p., że niemożliwe jest uwzględnienie

żądania powoda odnośnie do przywrócenia go do pracy.

Kasację od tego wyroku wniosła strona powodowa. Zaskarżając go w

całości, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na

wynik postępowania – art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 i w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. wyrażające się w zaniechaniu dokonania właściwej oceny materiału

dowodowego zebranego w sprawie. Poza tym skarżący zarzucił naruszenie prawa

materialnego, art. 411 § 1 k.p. w związku z art. 56 § 2 k.p. wyrażające się w błędnej

wykładni, polegającej na przyjęciu, że „możliwe jest odszkodowanie zamiast

przywrócenia do pracy na tej podstawie, że pracodawca ogłosił likwidację, podczas

gdy w rzeczywistości możliwość taka istniałaby jedynie w sytuacji, gdyby niezgodne

z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia względnie niezgodne z

prawem lub nieuzasadnione wypowiedzenie umowy nastąpiło po ogłoszeniu

likwidacji”. Na tej podstawie skarżący domagał się zmiany kwestionowanego

orzeczenia, względnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania. Skarżący wskazał na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, wyrażającego się w wątpliwości, czy przepis art. 41 1 § 1 k.p. dotyczy

wyłącznie stanów faktycznych powstałych po dniu ogłoszenia likwidacji czy

upadłości, czy też dotyczy on sytuacji, w których wypowiedzenie umowy o pracę

nastąpiło przed tym zdarzeniem. Kwestia ta – ma jego zdaniem – istotne znaczenie

dla ustalenia zakresu roszczeń pracownika z tytułu niezgodnego z prawem lub

nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zasługuje na przyjęcie do rozpoznania. Zgodnie

z

art.

k.p.c., jeżeli zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty nie narusza prawa ani nie

zachodzi nieważność postępowania (§ 2), to Sąd Najwyższy może odmówić

przyjęcia kasacji do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje istotne zagadnienie

prawne, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a ponadto gdy kasacja jest

oczywiście bezzasadna (§ 1).

W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 393 §

2 k.p.c., a rozpatrzenie sprawy pod kątem okoliczności z § 1 tego przepisu

uzasadnia odmowę przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Wprawdzie wnoszący kasację sugeruje, że na jej tle występuje

istotne

zagadnienie prawne, wyrażające się w konieczności rozważenia, czy przepis art.

411 § k.p. dotyczy wyłącznie stanów faktycznych powstałych po dniu ogłoszenia

likwidacji lub upadłości, czy też dotyczy on sytuacji, w których do wypowiedzenia

umowy o pracę doszło przed takim zdarzeniem, lecz zagadnienie to nie dotyczy

rozpoznawanej sprawy. Istota sporu sprowadza się bowiem do rozważenia

okoliczności związanych z odwołaniem powoda z zajmowanego stanowiska oraz

zasadnością ewentualnego przywrócenia do pracy, o którym sąd orzeka biorąc,

pod uwagę okoliczności występujące w chwili zamknięcia rozprawy (por. wyrok SN

z dnia 25 stycznia 2001 r., I PKN 206/00, OSNAP z 2002 r. nr 19, poz. 460).

Prowadzi to do wniosku, że Sąd drugiej instancji był nie tylko uprawniony do

uwzględnienia okoliczności związanych z likwidacja pozwanego, ale na podstawie

art. 56 § 2 k.p. w zw. z art. 45 § 3 k.p. wręcz obowiązany do orzeczenia o

odszkodowaniu, jeżeli

uznał, że roszczenie powoda jest uzasadnione. W tym

świetle skarżący nie wskazał istotnego zagadnienia prawnego, które skądinąd

konkretyzuje się w tym, że powinno mieć znaczenie dla rozwoju prawa lub

charakter precedensu dla rozstrzygania innych podobnych spraw.

W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy nie dopatruje się również nieważności

postępowania, albowiem powód nie był pozbawiony możliwości obrony swoich

praw. Nie może być również mowy o oczywistości naruszenia prawa przez Sąd

Okręgowy, albowiem przesłankę tę można potwierdzić wyłącznie wówczas, gdy

naruszenie prawa jest „stwierdzalne” bez potrzeby wnikliwego badania sprawy (por.

uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17

stycznia 2001 r., III CZP 49/00). W przedmiotowym stanie faktycznym warunek ten

również nie został spełniony.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 7 § 1 w

związku z art. 393 k.p.c. orzekł jak w sentencji.