II PK 220/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 220/08

POSTANOWIENIE

Dnia 12 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa S. W.

przeciwko S. Spółce z o.o.

o przywrócenie do pracy,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 12 grudnia 2008 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego z dnia

28 maja 2008 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy– Sąd Pracy wyrokiem z 19 marca 2008 r., przywrócił

powódkę S. W. do pracy w pozwanej "S." Spółce z o.o. na dotychczasowym

stanowisku za dotychczasowym wynagrodzeniem oraz zasądził na rzecz powódki

od strony pozwanej kwotę 3.575,73 zł tytułem wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy.

Powódka domagała się od strony pozwanej przywrócenia do pracy na

poprzednio zajmowane stanowisko, a następnie rozszerzyła powództwo o żądanie

wynagrodzenia za okres trzech miesięcy pozostawania bez pracy. Twierdziła, że

strona

pozwana

bezpodstawnie

rozwiązała

z nią

stosunek pracy bez

wypowiedzenia, powołując się na ciężkie naruszenie przez nią podstawowych

obowiązków pracowniczych poprzez zatajenie prawdziwych danych osobowych.

Zdaniem powódki, rzeczywistą przyczyną rozwiązania z nią umowy o pracę było

poinformowanie przez nią pracodawcy, że jest w ciąży. Strona pozwana wniosła o

oddalenie powództwa podnosząc, że powódka świadomie posługiwała się

nieprawdziwym nazwiskiem, a prawidłowe jego brzmienie pozwana poznała

dopiero z treści otrzymanego pozwu.

Sąd Rejonowy uznał, że naruszenie obowiązków pracowniczych, jakiego

dopuściła

się

powódka,

nie

stanowiło

wystarczającego

uzasadnienia

dla

dyscyplinarnego rozwiązania z nią stosunku pracy.

Od powyższego wyroku apelację wniosła strona pozwana, domagając się

jego zmiany i oddalenia powództwa. Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię art. 52 §

1 pkt 1 k.p. i brak podstaw do zastosowania art. 56 i 57 k.p. W uzasadnieniu

apelacji podniesiono, że powódka - podając przy nawiązaniu umowy o pracę

nieprawdziwe nazwisko i nie korygując tej informacji o sobie w trakcie trwania

stosunku pracy - poświadczyła nieprawdę i ten fakt stanowił ciężkie naruszenie

obowiązków pracowniczych.

Sąd Okręgowy– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 28 maja

2008 r., oddalił apelację. Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska strony pozwanej,

że Sąd Rejonowy dopuścił się błędnej wykładni art. 52 § 1 pkt 1 k.p. i

bezpodstawnie uwzględnił powództwo w oparciu o art. 56 i 57 k.p. Sąd drugiej

instancji stwierdził, że posługiwanie się nieaktualnym nazwiskiem przez powódkę

stanowiło, co prawda, wykroczenie unormowane w ustawie z 10 kwietnia 1974 r. o

ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993),

jednak wykroczenie to nie pozostawało w związku z wykonywaniem przez nią

obowiązków

pracowniczych,

zatem

nie

było

naruszeniem

podstawowych

obowiązków pracownika wynikających z Kodeksu pracy, przez co nie mogło

stanowić podstawy do rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1

k.p.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik strony

pozwanej. Skarga została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego w

postaci niewłaściwego zastosowania art. 56 § 1 k.p. oraz błędnej wykładni art. 52 §

1 k.p. i art. 100 k.p., a także na pominięciu czynów karalnych powódki, powołanych

w pismach pozwanej składanych w Sądzie Okręgowym.

Skarżący

uzasadnił

konieczność

rozpoznania

skargi

kasacyjnej

okolicznościami wymienionymi w art. 398 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., twierdząc, że dla

oceny, czy powódka nie naruszyła żadnego z obowiązków określonych w art. 100

k.p., celowe powinno być wyjaśnienie, czy posługiwanie się przez pracownika

nieprawdziwym nazwiskiem, z narażeniem pracodawcy oraz osób działających w

jego imieniu na odpowiedzialność karną z art. 271 i 272 k.k., nie stanowi ciężkiego

naruszenia obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy przewidzianego w art. 100 §

2 pkt 4 k.p., który to ogólny obowiązek, nieskonkretyzowany w tym przepisie,

powinien przejawiać się w powstrzymywaniu się pracownika od działań grożących

interesom pracodawcy. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że konieczne jest także

„ustalenie czy w sytuacji zawarcia umowy o pracę na czas określony, który kończy

się przed upływem okresu udzielenie urlopów związanych z rodzicielstwem

uzasadnione jest orzekanie o przywracaniu do pracy”.

W treści uzasadnienia skargi kasacyjnej pełnomocnik strony skarżącej

podniósł, że „zapis >w szczególności< wskazany w art. 100 § 2 k.p. pozwala

domniemywać,

że

oprócz

enumeratywnie

wymienionych

obowiązków,

na

pracowniku ciążą też obowiązki związane z prawdziwą identyfikacją jego osoby i

pracownik nie może być inicjatorem ewentualnej odpowiedzialności karnej

pracodawcy i współpracowników”. Podniósł też, że przeciwko powódce toczy się

postępowanie przygotowawcze o czyn z art. 272 k.k.

Pozwana wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz uchylenie

w całości wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi

nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Nie spełnia obowiązku określonego w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. powołanie się

przez skarżącego na jakiekolwiek względy, które w jego ocenie uzasadniają

przyjęcie skargi do rozpoznania. Argumentacja uzasadniająca taki wniosek

powinna nawiązywać do wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2006 r., II CSK 65/06, LEX nr

189753). Dla spełnienia wymagania uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie jest wystarczające powołanie się przez stronę

skarżącą na jakiekolwiek okoliczności, które jej zdaniem przemawiają za

rozpoznaniem. skargi Jedynie wyraźne odniesienie się do co najmniej jednej z

przesłanek, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c., i przedstawienie argumentacji

przekonującej, że przesłanka taka w istocie w sprawie zachodzi, stanowi

zadośćuczynienie obowiązkowi wynikającemu z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2006 r., IV CSK 8/06, LEX nr

201037).

Skarżąca, powołując się na art. 398 9 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., uzasadniła wniosek

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania po pierwsze tym, że w sprawie istnieje

potrzeba „dokonania wykładni czy posługiwanie się nieprawdziwym nazwiskiem z

narażeniem

pracodawcy

oraz

osób

działających

w

jego

imieniu

na

odpowiedzialność karną z art. 271 i 272 k.k. nie stanowi ciężkiego naruszenia

obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy przewidzianego w art. 100 § 2 pkt 4”, po

drugie tym, że celowe powinno być „ustalenie czy w sytuacji zawarcia umowy o

pracę na czas określony, który kończy się przed upływem okresu udzielenie

urlopów związanych z rodzicielstwem uzasadnione jest orzekanie o przywracaniu

do pracy”. Może to oznaczać, że skarżąca powołała się na przesłankę z art. 3989 §

1 pkt 1 k.p.c., czyli występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne,

oraz

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., czyli istnienie potrzeby wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów.

W ocenie Sądu Najwyższego skonstruowane przez pełnomocnika skarżącej

przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełniają wymagań z art.

3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Skarżąca powołała się na konieczność rozstrzygnięcia, czy posługiwanie się

przez pracownika nieprawdziwym nazwiskiem, z narażeniem pracodawcy oraz

osób działających w jego imieniu na odpowiedzialność karną z art. 271 i 272 k.k.,

nie stanowi ciężkiego naruszenia obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy

przewidzianego w art. 100 § 2 pkt 4 k.p., skoro obowiązek ten powinien przejawiać

się w powstrzymywaniu się pracownika od działań grożących interesom

pracodawcy. Jest to zatem pytanie dotyczące wykładni art. 100 § 2 pkt 4 k.p.

Ocena, czy naruszenie przez pracownika pewnych reguł zachowania, zasad

postępowania, a nawet przepisów prawa, może stanowić naruszenie (zwłaszcza

ciężkie

naruszenie)

obowiązków

pracowniczych

(zwłaszcza

podstawowych

obowiązków), zależy od konkretnych okoliczności indywidualnego przypadku.

Ocena ta dokonywana jest ad casum, z uwzględnieniem przedmiotowych i

podmiotowych znamion ocenianego zachowania (działania lub zaniechania)

pracownika.

W

rozpoznawanej

sprawie

-

w

konkretnych

okolicznościach

faktycznych tej sprawy - wykładnia zastosowanych przez Sąd Okręgowy przepisów

prawa pracy (art. 52 § 1 pkt 1 k.p., art. 100 § 2 pkt 4 k.p.) została dokonana w

sposób, który nie został skutecznie podważony w skardze kasacyjnej. Niewątpliwie

posługiwanie się przez powódkę nieaktualnym nazwiskiem (panieńskim, albo

rodowym, pomimo przyjęcia nazwiska męża po wyjściu za mąż) stanowiło

naruszenie obowiązku wynikającego z ustawy o ewidencji ludności i dowodach

osobistych i mogło być zakwalifikowane jako wykroczenie. Sąd Okręgowy uznał

jednocześnie, że owo naruszenie przez powódkę prawa nie może być ocenione

jako naruszenie podstawowych obowiązków pracownika, wynikających z Kodeksu

pracy, uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, ponieważ

nie miało rangi ciężkiego, zawinionego, umyślnego naruszenia podstawowych

obowiązków pracowniczych, pociągającego za sobą naruszenie interesów

pracodawcy albo istotne zagrożenie dla tych interesów. Z tej przyczyny Sąd

Okręgowy przyjął, że zachowanie powódki – w konkretnych okolicznościach

rozpoznanej sprawy - nie mogło stanowić uzasadnionej przyczyny rozwiązania

umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Sądy obydwu instancji ustaliły,

że powódka nie dopełniła koniecznych formalności zmiany danych osobowych

dotyczących nazwiska po zawarciu związku małżeńskiego, co jednak nie

oznaczało, że umyślnie wprowadziła pracodawcę w błąd co do swoich danych

osobowych istotnych z punktu widzenia świadczenia pracy. Ze złożonych

pracodawcy przez powódkę dokumentów wynikało bowiem, że jest ona mężatką

(pracodawcy znany był jej stan cywilny). Powódka podała też poprawne numery

identyfikacyjne PESEL i NIP, co miało znaczenie dla odprowadzania przez

pracodawcę jako płatnika zaliczki na podatek dochodowy oraz składek na

ubezpieczenie społeczne.

Skarżąca w przedstawionym do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym czyni

założenie,

że

zachowanie

powódki

naraziło

pozwanego

pracodawcę

na

odpowiedzialność karną, przewidzianą w art. 271 i 272 k.k. Takiego założenia

przyjąć nie można, jako że nie należało ono do ustaleń faktycznych sprawy. Nie

można uznać, że pracodawca (osoba fizyczna pełniąca funkcję jego organu albo

dokonująca w jego imieniu czynności z zakresu prawa pracy) mógłby ponosić

odpowiedzialność karną w sytuacji oczywistego braku wystąpienia po jego stronie

winy, choćby nieumyślnej, nie można bowiem popełnić przestępstwa – w tym

przypadku przestępstwa poświadczenia nieprawdy w wystawianym dokumencie, bo

tego dotyczy art. 271 k.k. – jeśli się nie wie (nie ma się świadomości), że się

poświadcza nieprawdę. Nie można w tych okolicznościach twierdzić, że powódka

naraziła pracodawcę na popełnienie przestępstwa, skoro pracodawca w ogóle nie

wiedział – i nie mógł nawet podejrzewać - że powódka posługuje się nadal

nazwiskiem panieńskim, choć po wyjściu za mąż przyjęła nazwisko męża. Strona

podmiotowa przestępstwa z art. 271 k.k. obejmuje umyślność w obu postaciach, z

tym że zamiar ewentualny może wystąpić jako godzenie się na to, iż poświadczana

okoliczność mająca znaczenie prawne w rzeczywistości być może jest inna niż to

stwierdza wystawiający dokument (M. Kalitowski w: Kodeks Karny. Komentarz, red.

M. Bojarski, Warszawa 2006 r. s. 1060). Pracodawcy jednak nie można byłoby

przypisać winy umyślnej w dalszym operowaniu w dokumentacji niezmienionym

(panieńskim) nazwiskiem powódki. Sformułowane zagadnienie prawne, oparte na

nieuprawnionym założeniu, nie mogło skłonić Sądu Najwyższego do przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Nie istnieje także potrzeba wykładni art. 100 § 2 pkt 4 k.p. Jeżeli

uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest potrzeba

wykładni

przepisów

prawnych

budzących

wątpliwości

lub

wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398 § 1 pkt 3 k.p.c. w związku z art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c.) skarżący powinien nie tylko wskazać przepis, którego wykładnia

wywołuje wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie sądów, lecz także

przytoczyć orzeczenia sądowe, w których dokonano rozbieżnej wykładni tego

przepisu we wskazanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie

Sądu

Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351) lub szczegółowo

opisać, na czym polegają te wątpliwości interpretacyjne. Brak przytoczenia takich

orzeczeń oraz wyjaśnienia owych wątpliwości prowadzi do oceny, że wniosek o

przyjęcie

skargi

kasacyjnej

do

rozpoznania

nie

został

w

wystarczająco

przekonujący sposób uzasadniony.

Niezależnie

od

powyższych

argumentów

należy

stwierdzić,

że

w

rozpoznawanej sprawie nie zostało wykazane istnienie potrzeby wykładni

przepisów prawnych. Odwołanie się do przesłanki istnienia potrzeby wykładni

przepisów

prawnych

budzących

poważne

wątpliwości

lub

wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wskazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się jeszcze wykładni,

bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów,

które należy przytoczyć (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października

2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231). Zgodnie z przyjętymi w doktrynie i

judykaturze poglądami, brak potrzeby wykładni przepisów prawnych ma miejsce

wtedy, gdy przepisy te zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie sądów, w szczególności w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Nie

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa (art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c.) ani nie

występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli

Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub

wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie

zachodzą

żadne

okoliczności

uzasadniające

zmianę

tego

poglądu

(por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2006 r., I PK 230/02, OSNAPiUS –

wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5). Przepis, którego miałyby dotyczyć wątpliwości

interpretacyjne, a mianowicie art. 100 § 2 pkt 4 k.p., ma bogate i utrwalone

orzecznictwo. W skardze kasacyjnej nie uzasadniono w przekonujący sposób, że

ich utrwalona wykładnia powinna z jakichś powodów ulec zmianie.

Odwołanie się do przesłanki występowania w sprawie istotnego zagadnienia

wymaga sformułowania tego zagadnienia jako zagadnienia prawnego, czyli

odnoszącego się do konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów

postępowania. Skarżąca nie przedstawiła przekonującego wywodu prawnego, że

sformułowana przez nią okoliczność stanowi istotne zagadnienie prawne,

dotychczas

nierozważane

w

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego,

którego

rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie dla praktyki orzeczniczej sądów. Tylko

wtedy wykazany zostałby publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej, której

celem podstawowym jest wkład w rozwój prawa i zapewnienie jednolitości jego

sądowej wykładni (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ

178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147; z 9 listopada 2005 r., V CSK 70/05,

niepublikowane). Skarżąca sformułowała uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania w ten sposób, że chodzi o „ustalenie czy w sytuacji

zawarcia umowy o pracę na czas określony, który kończy się przed upływem

okresu udzielenie urlopów związanych z rodzicielstwem uzasadnione jest orzekanie

o przywracaniu do pracy”, nie powołując się przy tym na żaden konkretny

przepis prawa. Można się jedynie domyślać, czego Sąd Najwyższy nie

powinien i może czynić, że formułując zagadnienie prawne skarżąca miała na

myśli art. 59 k.p. Zgodnie z treścią art. 59 k.p., w razie rozwiązania przez

pracodawcę umowy o pracę, zawartej na czas określony lub na czas wykonania

określonej pracy, z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę bez

wypowiedzenia, pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie, jeżeli upłynął

już termin, do którego umowa miała trwać, lub gdy przywrócenie do pracy byłoby

niewskazane ze względu na krótki okres, jaki pozostał do upływu tego terminu. W

skardze kasacyjnej nie został jednak powołany art. 59 k.p., a zatem rozstrzygnięcie

zagadnienia prawnego przestawionego w skardze nie miałoby znaczenia dla

merytorycznego rozpoznania skargi w granicach jej podstaw, czyli zarzutów

naruszenia

konkretnie

przedstawione

wskazanych

zagadnienie

prawne

przepisów

nie

prawa.

spełnia

Oznacza

wymagań

to,

że

dotyczących

skonstruowania istotnego zagadnienia prawnego, wynikających z dotychczasowego

orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Przedstawiając okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, skarżący powinien nie tylko powołać się na przesłanki z art. 398 9 § 1

pkt 1 i 2 k.p.c. ale także wykazać, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego albo że istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, które Sąd Najwyższy mógłby swoim

orzeczeniem w sprawie usunąć (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26

czerwca 2002 r., III CZ 60/02, LEX nr 56887). Przekonanie Sądu Najwyższego do

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na występującą w sprawie

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. w

związku z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.) polega na przedstawieniu problemów

dotyczących wykładni przez ich sformułowanie z przytoczeniem argumentów

prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, LEX nr 180841).

Profesjonalny pełnomocnik skarżącego powinien zatem nie tylko wskazać przepis

prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy wniosek o dokonanie

wykładni przez Sąd Najwyższy, ale także przedstawić pogłębioną argumentację

prawną w celu wykazania, że dokonanie wykładni jest w istocie potrzebne, a jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Przedstawienie okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie może polegać na powtórzeniu treści art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c.,

lecz konieczne jest wyjaśnienie, jakie zagadnienie prawne występuje w sprawie i

dlaczego jest ono istotne, albo określenie, które przepisy wymagają wykładni Sądu

Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne

wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności występujących w orzecznictwie

sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

11 stycznia 2002 r., III CKN

570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151).

Skarga kasacyjna wniesiona w imieniu strony pozwanej warunków tych nie

spełnia.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.