II PK 208/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 208/11

POSTANOWIENIE

Dnia 20 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa R. D.

przeciwko "D. R. P." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ż.

o zapłatę wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, diet, wyrównania

wynagrodzenia za pracę, ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,

wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, wynagrodzenia z tytułu prawa do

wypoczynku,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 grudnia 2011 r.,

na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 24 maja 2011 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 900

(dziewięćset)

złotych

tytułem

zwrotu

kosztów

zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Ż. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 2

lutego 2011 r., zasądził od pozwanej „D.R. P.” Spółki z o.o. w Ż. na rzecz powoda

R. D. łącznie kwotę 78.935,66 zł, w tym 54.911,75 zł tytułem wynagrodzenia za

pracę w godzinach nadliczbowych, 14.217,41 zł tytułem diet, 6.456,48 zł tytułem

wyrównania wynagrodzenia za urlop, 1.340,60 zł tytułem wyrównania ekwiwalentu

za urlop wypoczynkowy, 2.009,42 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia za czas

niezdolności do pracy. W pozostałej części Sąd oddalił powództwo.

Sąd Rejonowy stwierdził, że niesporny był fakt zatrudniania powoda przez

pozwaną oraz wykonywania przez powoda na terenie Polski, Francji, Belgii i

Holandii pracy na rzecz pozwanej. Niesporna była również zasadność roszczenia

powoda w zakresie wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych co do

kwoty 26.240,97 zł oraz z tytułu diet co do kwoty 13.464,81 zł. W tym zakresie

pozwana uznała powództwo. Sporne było częściowo, w jakich dniach i jakich

godzinach powód wykonywał pracę na rzecz pozwanej, jakie przerwy w pracy

obowiązywały u pozwanej i czy powód miał możliwość korzystania z nich w pełni

oraz czy powodowi należała się dieta z tytułu podróży z Ż. do miejsca wykonywania

pracy na terenie Holandii, Belgii i Francji. Ponadto sporne było czy w związku z

rozpoczynaniem przez powoda pracy bezpośrednio po zakończeniu podróży

służbowej z Ż. do miejsca pracy przysługuje powodowi dodatkowe wynagrodzenie.

Zdaniem Sądu Rejonowego powód przebywał drogę z Ż. do miejsca pracy w

Holandii, Francji i Belgii w warunkach i na zasadach dotyczących podróży

służbowych. W umowie o pracę strony jako miejsce wykonywania pracy przez

powoda wskazały Ż., ul. O.[…]. Z tytułu wyjazdów służbowych przysługiwały

powodowi diety w kwotach wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra

Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz

warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi w państwowej lub

samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze

kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1990 ze zm.).

W oparciu o wyliczenia zawarte w opinii biegłej sądowej z zakresu

księgowości Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powoda od pozwanej różnicę

wynikającą z tytułu należnych powodowi diet wynikających z podróży służbowych a

kwot z tego tytułu faktycznie wypłaconych. Sąd Rejonowy przyjął, że powód

wykonywał na rzecz pozwanej pracę w godzinach nadliczbowych, w tym w soboty i

niedziele. Powód pracując w Belgii i w Polsce w dni powszednie korzystał jedynie z

jednej 30-minutowej przerwy wliczanej do czasu pracy, natomiast pracując na

terenie Holandii korzystał z dwóch półgodzinnych przerw, w tym jednej wliczanej do

czasu pracy, a pracując w soboty i niedziele korzystał z jednej przerwy 30minutowej wliczanej do czasu pracy.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniosła strona pozwana, zaskarżając

wyrok ten w części, w jakiej Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powoda kwotę wyższą

niż uznana przez pozwaną. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa

procesowego, a mianowicie art. 233 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 316 § 1

k.p.c., wnosząc o zmianę wyroku i oddalenie powództwa co do kwoty 39.229,88 zł.

Sąd Okręgowy w Z. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 24

maja 2011 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanej „D.

R. P.” Spółki z o.o. w Ż. na rzecz R. D. łącznie kwotę 47.060,01 zł, w tym 38.988,66

zł tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, 5.459,70 zł tytułem

wyrównania

wynagrodzenia

za

urlop

wypoczynkowy,

1.102,26

zł tytułem

wyrównania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, 1.509,39 zł tytułem wyrównania

wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, a w pozostałym zakresie oddalił

powództwo oraz apelację.

Sąd Okręgowy stwierdził, że w apelacji pozwana zakwestionowała jedynie

prawidłowość wyliczenia należnego powodowi wynagrodzenia za pracę w

godzinach nadliczbowych, a w konsekwencji wysokość pochodnych tych wyliczeń

(wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop

wypoczynkowy oraz wynagrodzenia chorobowego). W treści apelacji strona

pozwana nie kwestionowała prawidłowości opinii biegłej dotyczącej diet, która

stanowiła podstawę zasądzenia z tego tytułu należności w zaskarżonym wyroku.

W ocenie Sądu Okręgowego, strona pozwana prowadziła ewidencję czasu

pracy powoda zgodnie z wymaganiami art. 149 § 1 k.p. Zgodnie z regułą z art. 6

k.c. powód powinien wykazać, że ewidencja czasu była błędna. Jeżeli bowiem

pracodawca posiada dokumentację pracowniczą, w tym ewidencję czasu pracy

pracownika, to na pracowniku spoczywa ciężar dowodu, że miała miejsce praca w

godzinach nadliczbowych, w tym w soboty i niedziele. W ocenie Sądu Okręgowego

powód nie podważył prawidłowości przedłożonej przez pozwaną ewidencji czasu

pracy. Ewidencja przedłożona przez pozwaną była zgodna z przedstawionym przez

powoda wyliczeniem czasu jego pracy. Przedłożone przez powoda dokumenty nie

dowodzą, że powód faktycznie świadczył pracę we wskazywanych przez niego

godzinach. Powód nie przedstawił dowodów potwierdzających jego zeznania co do

dni i godzin pracy, kwestionowanych przez pozwaną. Skoro pozwana przedłożyła

pełną ewidencję czasu pracy, której powód skutecznie nie podważył, to należało

przyjąć wynikające z niej dane za podstawę ustalenia wynagrodzenia za pracę w

godzinach nadliczbowych.

Na ustalenie wysokości wynagrodzenia powoda za pracę w godzinach

nadliczbowych zasadniczy wpływ miała, zdaniem Sądu Okręgowego, kwestia

przerw w czasie pracy i do tego zasadniczo sprowadzały się zarzuty apelacji.

Powodowi w czasie pracy przysługiwały w dni powszednie trzy półgodzinne

przerwy, w tym jedna wliczana do czasu pracy, która rozpoczynała się po trzech

godzinach pracy oraz dwie, które trwały od 12.30 do 13.30. Konsekwencją przyjęcia

przez Sąd Rejonowy, że powód nie korzystał ze wszystkich przysługujących mu

przerw, było zawyżenie przysługującego powodowi wynagrodzenia za pracę w

godzinach nadliczbowych, a co za tym idzie - również wynagrodzenia za urlop

wypoczynkowy, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz

wynagrodzenia chorobowego. W ocenie Sądu Okręgowego pracodawca nie zlecał

powodowi wykonywania pracy w czasie przysługujących przerw.

Skargę kasacyjną od wyroku Sąd Okręgowego wniósł w imieniu powoda

jego pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten „w całości”. Skarga kasacyjna została

oparta na podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: art. 6 k.c.

w związku z art. 300 k.p., art. 129 k.p., art. 130 k.p., art. 141 k.p., art. 149 k.p. oraz

art. 151 k.p. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na

przyjęciu, że pozwana przedłożyła pełną ewidencję czasu pracy, której nie

podważył skutecznie powód, że ewidencja czasu pracy prowadzona była przez

pozwanego pracodawcę zgodnie z wymaganiami art. 149 k.p. i stanowi wyłączny

dowód na faktyczny czas pracy powoda, na błędnym przyjęciu, że powód korzystał

z przysługujących mu przerw zgodnie z regulaminem obowiązującym u pozwanego

pracodawcy, korzystał z przysługującego mu prawa do wypoczynku oraz na

błędnym przyjęciu, że powód nie świadczył pracy w godzinach nadliczbowych w

innym wymiarze niż wynikający z ewidencji czasu pracy prowadzonej przez

pozwanego; 2) naruszenia przepisów prawa procesowego, a mianowicie: art. 233

k.p.c. w związku z art. 6 k.c., art. 378 k.p.c. i 382 k.p.c. poprzez błąd w ocenie

dowodów zebranych w sprawie; art. 316 § 1 k.p.c. z uwagi na sprzeczność ustaleń

faktycznych z treścią zebranego materiału dowodowego w sprawie; art. 328 k.p.c.

poprzez sporządzenie

uzasadnienia

wyroku,

które

nie

spełnia

wymogów

określonych w tym przepisie z uwagi na ogólnikowy i lakoniczny charakter, w

szczególności z uwagi na brak odniesienia się Sądu do całokształtu materiału

dowodowego i wyjaśnienia motywów, dla których odmówił mocy dowodowej i

wiarygodności dowodom przedłożonym przez powoda.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku „w całości” i orzeczenie

co do istoty sprawy poprzez oddalenie apelacji strony pozwanej oraz orzeczenie o

kosztach postępowania apelacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu z

zasądzeniem od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego.

Konieczność przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

tym, że wymaga tego „słuszny interes strony oraz mając na względzie ochronę

praw pracowniczych zagwarantowaną przepisami kodeksu pracy w zakresie czasu

pracy i należnego wynagrodzenia w wysokości odpowiedniej do wymiaru

świadczonej pracy”, a wyrok został wydany w wyniku szczególnie rażąco błędnej

wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów Kodeksu pracy i Kodeksu

cywilnego oraz przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł w imieniu strony pozwanej jej

pełnomocnik, podnosząc, że skarga kasacyjna nie zasługuje na przyjęcie jej do

rozpoznania. Strona pozwana wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz

zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność

postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Jednocześnie, zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje

skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach

zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (przed

sądem drugiej instancji). Rozpoznanie skargi kasacyjnej w granicach podstaw

oznacza związanie Sądu Najwyższego zgłoszonymi przez skarżącego zarzutami

naruszenia

konkretnie

wskazanych

przepisów

prawa

materialnego

lub

procesowego. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów i oceny dowodów, w szczególności zarzut naruszenia art. 233 § 1

k.p.c., co jednoznacznie wynika z treści normatywnej art. 3983 § 3 k.p.c.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania „z uwagi na

słuszny interes strony oraz mając na względzie ochronę praw pracowniczych

zagwarantowaną przepisami kodeksu pracy w zakresie czasu pracy i należnego

wynagrodzenia w wysokości odpowiedniej do wymiaru świadczonej pracy”.

Ponadto za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania miało przemawiać to, że

zaskarżony wyrok został wydany w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni i

niewłaściwego zastosowania przepisów Kodeksu pracy i Kodeksu cywilnego oraz

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Tak sformułowane przesłanki nie uzasadniały przyjęcia skargi kasacyjnej do

merytorycznego rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Nie można uznać, że skarżący

wykazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne lub potrzeba wykładni

przepisów prawnych ani też że skarga kasacyjna jest w sposób oczywisty

uzasadniona.

Dopiero w piśmie procesowym z 25 sierpnia 2011 r., stanowiącym replikę w

stosunku do odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżący stwierdził jednoznacznie,

że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnia jej oczywista zasadność.

W

ocenie

Sądu

Najwyższego,

wbrew

stanowisku

skarżącego,

w

zaskarżonym orzeczeniu nie można dopatrzyć się oczywistego naruszenia prawa.

Oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna od razu,

bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni

lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN

15/01, OSNAPiUS 2002, nr 20, poz. 494 oraz z 17 października 2001 r., I PKN

157/01, OSNAPiUS 2003, nr 18, poz. 437); oczywiste naruszenie prawa przez

zaskarżony wyrok jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy jest ono z góry

widoczne dla każdego prawnika, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej, gdy jest

zupełnie pewne i nie może ulegać żadnej wątpliwości; gdy podniesione zarzuty

naruszenia wskazanych przepisów są zasadne prima facie, bez dokonywania

głębszej analizy tekstu tych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538);

gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi

różnej wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30

stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286).

W razie powołania się na przesłankę skargi kasacyjnej przewidzianą w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., skarżący powinien przytoczyć argumenty świadczące o tym,

że skarga jest oczywiście uzasadniona. Pojęcie "oczywistości" mieści się w sferze

obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że podniesione zarzuty

naruszenia prawa (materialnego lub procesowego) są zasadne prima facie, bez

dokonywania głębszej analizy tekstu przepisów prawa i bez doszukiwania się ich

znaczenia. Oczywistość skargi kasacyjnej nie może przy tym sprowadzać się do

poczucia krzywdy skarżącego i jego przekonania, że został naruszony słuszny

interes strony „ze względu na ochronę praw pracowniczych zagwarantowaną

przepisami kodeksu pracy w zakresie czasu pracy i należnego wynagrodzenia w

wysokości odpowiedniej do wymiaru świadczonej pracy”.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej powinna się łączyć z oczywistym

naruszeniem konkretnych przepisów prawa stanowionego. Nie jest wystarczające

ogólne powołanie się na ochronę praw pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powinien zawrzeć wywód

prawny wyjaśniający, w czym wyraża się oczywista zasadność skargi kasacyjnej i

przedstawić argumenty jurydyczne przemawiające za takim stanowiskiem. Pojęcia

„oczywista

zasadność

skargi”

nie

należy

wiązać

ze

„sprawiedliwością”

rozstrzygnięcia. W postanowieniu z 12 grudnia 2002 r. (II UK 163/02, OSNP 2003,

nr 18 – wkładka, poz. 13) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że powołanie się na

„rażącą niesprawiedliwość” orzeczenia nie jest równoznaczne z naruszeniem przez

to orzeczenie prawa. Pierwsze z wymienionych pojęć wyraża bowiem pewne

odczucia subiektywne, natomiast drugie mieści się w sferze obiektywnej i łączy z

powinnością wskazania przepisów, które zostały naruszone w sposób zauważalny.

Podlegającej badaniu w ramach tzw. przedsądu skargi kasacyjnej wniesionej

w niniejszej sprawie nie można uznać, zdaniem Sądu Najwyższego, za oczywiście

uzasadnioną. Przyjmuje się, że oczywiste naruszenie prawa, jako forma

kwalifikowana tego naruszenia, ma miejsce jedynie wówczas, gdy błąd w

interpretacji lub stosowaniu określonego przepisu prawa jest widoczny bez potrzeby

przeprowadzania głębszej analizy przepisów, których to naruszenie dotyczy. Takiej

kwalifikacji ewentualnego naruszenia przepisów prawa materialnego, wskazanych

w ramach podstaw kasacyjnych, skarżący nie wykazał. Ocena materialnoprawna

roszczeń powoda została dostosowana do ustalonego stanu faktycznego. Skarżący

nie przekonał również Sądu Najwyższego, że przy dokonywaniu ustaleń

faktycznych, stanowiących podstawę ocen materialnoprawnych, doszło do

oczywistego naruszenia przepisów postępowania regulujących prowadzenie przez

sąd postępowania dowodowego, gromadzenie materiału dowodowego, ocenę

dowodów i rekonstrukcję stanu faktycznego. Do Sądu drugiej instancji należy

decyzja,

czy

zgromadzony

materiał

dowodowy

jest

wystarczający

do

rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie ma obowiązku prowadzenia postępowania

dowodowego aż zostaną udowodnione twierdzenia strony zgodnie z jej „słusznym

interesem”. Do Sądu drugiej instancji należy też ocena zgromadzonego materiału

dowodowego oraz decyzja czy jest on kompletny.

Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie dostarcza argumentów

przemawiających za tym, że Sąd Okręgowy dopuścił się uchybień widocznych już

"na pierwszy rzut oka", bez potrzeby dokonania głębszej analizy prawnej. Sąd

Okręgowy ustalił na podstawie wyników postępowania dowodowego rozmiar czasu

pracy powoda w poszczególnych dniach i miesiącach wchodzących w okres objęty

roszczeniem, opierając się przede wszystkim na ewidencji czasu pracy, którą ocenił

jako rzetelną. W ocenie Sądu Okręgowego powód nie podważył skutecznie

prawidłowości przedłożonej przez pozwanego pracodawcę ewidencji czasu pracy.

Ewidencja

przedłożona

przez

stronę

pozwaną

była

ponadto

zgodna

z

przedstawionym przez powoda wyliczeniem czasu jego pracy. Powód nie

przedstawił dowodów potwierdzających jego twierdzenia co do dni i godzin pracy.

Na

ustalenie

wysokości

wynagrodzenia

powoda

za

pracę

w

godzinach

nadliczbowych zasadniczy wpływ miała kwestia przerw w czasie pracy, a Sąd

Okręgowy ustalił, że pracodawca nie zlecał powodowi wykonywania pracy w czasie

przysługujących mu przerw.

Tymi ustaleniami faktycznymi, będącymi podstawą orzeczenia, od którego

wniesiono skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy - w myśl art. 39813 § 2 k.p.c. - byłby

związany przy merytorycznym rozpoznawaniu skargi kasacyjnej. Zastosowanie

przez Sąd Okręgowy prawa materialnego było dostosowane do dokonanych

ustaleń faktycznych. Rolą Sądu Najwyższego nie jest weryfikowanie prawidłowości

oceny materiału dowodowego dokonanej przez sąd drugiej instancji (art. 3983 § 3

k.p.c.).

W tych okolicznościach nie można było uznać, że zaskarżone orzeczenie w

sposób oczywisty narusza przepisy prawa materialnego i procesowego wskazane

w ramach podstaw kasacyjnych.

Wymaganie

dotyczące

przedstawienia

okoliczności

uzasadniających

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wprowadzone zostało w związku z

instytucją tzw. przedsądu. Ma ono umożliwić stronie wnoszącej skargę kasacyjną

przekonanie Sądu Najwyższego o istnieniu przesłanek, na których opiera się

wstępne badanie skargi pod kątem przyjęcia (dopuszczenia) jej do rozpoznania

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2006 r., II CSK 65/06, LEX nr

198753). Dla spełnienia obowiązku określonego w art. 398 4 § 2 k.p.c. konieczne

jest przedstawienie argumentacji przekonującej o potrzebie przyjęcia jej do

rozpoznania przez Sąd Najwyższy. O tym, czy skarga kasacyjna zawiera niezbędny

dla niej element, o którym mowa we wspomnianym przepisie, decyduje nie tyle

użycie w niej określeń nawiązujących do ustawowo sformułowanych wymagań

konstrukcyjnych

skargi

kasacyjnej,

ile

merytoryczna

ocena

argumentów

przytoczonych w skardze, które powinny w sposób wyraźny i przekonywający

świadczyć o tym, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności opisanych w

art. 3989 § 1 k.p.c., uzasadniających rozpoznanie jej przez Sąd Najwyższy.

Uznając, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały wykazane przez

skarżącego okoliczności mające przemawiać za przyjęciem skargi do rozpoznania,

Sąd Najwyższy odmówił jej przyjęcia do rozpoznania na podstawie art. 398 9 § 2

k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1

k.p.c. i art. 98 § 1 k.p.c.