Employer liability for pre-retirement benefit loss due to failure to certify special work conditions under normal causation.

Wyrok z dnia 27 lutego 2007 r.

II PK 208/06

Pracodawca odpowiada wobec pracownika za nieuzyskanie przez niego

zasiłku przedemerytalnego, jeżeli szkoda jest normalnym skutkiem (art. 361 § 1

k.c.) zaniechania przez pracodawcę poświadczenia okresów pracy w szczególnych warunkach.

Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Sędziowie SN:

Krystyna Bednarczyk, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lutego

2007 r. sprawy z powództwa Barbary K. przeciwko W. Zakładom Fotochemicznym F.

SA w W. o odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2006 r. [...]

1) o d d a l i ł skargę kasacyjną,

2) nie obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego strony pozwanej.

Uzasadnienie

W piśmie procesowym z dnia 23 sierpnia 2001 r. powódka Barbara K. rozszerzyła dotychczasowe powództwo o nagrodę za wdrożenie pracy badawczej wnosząc

o zasądzenie od pozwanej W. Zakładów Fotochemicznych „F.” SA w likwidacji w W.

odszkodowania za utracony zasiłek przedemerytalny. W tym zakresie powoływała się

na wystawienie przez pozwanego pracodawcę nieprawidłowego świadectwa pracy z

dnia 31 sierpnia 1998 r. (pominięcie w nim informacji o zatrudnieniu w warunkach

szczególnych w okresie od 1 stycznia 1983 r. do dnia 31 sierpnia 1998 r. - przez 15

lat i 8 miesięcy), co pozbawiło ją prawa do zasiłku przedemerytalnego. Ponadto

wskazywała na to, że nienależyte wykonanie zobowiązania przez pozwanego polegało na niewydaniu jej w dacie rozwiązania z nią stosunku pracy zaświadczenia o

wykonywaniu pracy w warunkach szczególnych. Obowiązek wystawienia takiego

zaświadczenia ciążył na pracodawcy z mocy § 5 zarządzenia nr 19 Ministra Przemy-

słu Chemicznego i Lekkiego z dnia 6 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych

w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego obowiązującego w dniu rozwiązania z powódką stosunku pracy. Jako podstawę prawną zgłoszonego roszczenia powódka wskazała na art. 471 k.c. w związku z

art. 300 k.p. Dochodzone odszkodowanie odpowiadało wysokości zasiłku przedemerytalnego za okres od 30 marca 1999 r. do 24 maja 2001 r., którego nie uzyskała z

winy pracodawcy.

Wyrokiem z dnia 20 września 2005 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Warszawie

zasądził od pozwanej Spółki na rzecz powódki kwotę 13.110,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 sierpnia 2001 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania

oraz kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Powyższy

wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia. Powódka rozpoczęła pracę u pozwanego (noszącego wówczas nazwę W. Zakłady Fotochemiczne „O.-F.”) w dniu 20

czerwca 1972 r. i kontynuowała ją do 30 września 1977 r. na stanowisku referenta

technicznego i specjalisty; 1 października 1977 r. została przeniesiona do Instytutu

Przemysłu Organicznego w W., w którym do 31 grudnia 1982 r. kierowała zespołem

badawczym w Zakładzie Fotochemii. Z dniem 1 stycznia 1983 r. ponownie podjęła

zatrudnienie u pozwanego, które trwało do 31 sierpnia 1998 r. Od 1 stycznia 1983 r.

do końca trwania stosunku pracy powódka pracowała w tej samej komórce organizacyjnej, która zmieniała swoje nazwy (Zakładowe Laboratorium Badawcze, Wydział

Badawczy, Wydział Badawczo - Wdrożeniowy). Wydział ten dzielił się na robocze

zespoły badawcze zwane laboratoriami. Od 1 stycznia 1983 r. do 31 sierpnia 1998 r.

powódka była kierownikiem Laboratorium Wyrobu Emulsji (od 1 października 1988 r.

pełniła jednocześnie obowiązki zastępcy kierownika Wydziału Badawczo-Wdrożeniowego). Powódka we wskazanym wyżej okresie pracowała w pełnym wymiarze

czasu pracy (poza kilkoma miesiącami 1983 r. kiedy to od 5 września 1983 r. do 31

grudnia 1983 r. pracowała w wymiarze połowy etatu). Kierowała zespołem pięcioosobowym, realizującym należące do niego zadania za pomocą doświadczeń i prób

przy użyciu szkodliwych odczynników chemicznych. Przy stosowaniu niektórych z

tych odczynników trzeba było używać środków ochronnych. Z dniem 31 sierpnia

1998 r. umowa o pracę powódki uległa rozwiązaniu na skutek wypowiedzenia zmieniającego w części dotyczącej stanowiska pracy w związku z likwidacją Wydziału

Badawczo-Wdrożeniowego, w którym powódka była zatrudniona. Po ustaniu stosunku pracy powódka była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z

prawem do zasiłku dla bezrobotnych, który otrzymywała od dnia 22 września 1998 r.

do dnia 29 marca 1999 r. Od 30 marca 1999 r. powódka była nadal zarejestrowana

jako osoba bezrobotna, ale bez prawa do zasiłku. Na początku 2001 r. powódka dowiedziała się od swoich koleżanek, które zajmowały podobne stanowiska pracy, że

otrzymały one świadectwa o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach. Powódka zaś otrzymała świadectwo pracy z dnia 31 sierpnia 1998 r., które mimo znajdującej się w nim rubryki odnośnie wykonywania pracy w warunkach szczególnych,

informacji takiej nie zawierało. Powódka pismem z dnia 28 lutego 2001 r. wystąpiła

do pozwanego o wydanie jej świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach i w dniu 18 maja 2001 r. otrzymała od pozwanego dwa świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach - jedno obejmujące okres od 1 grudnia 1972 r.

do 30 września 1977 r., a drugie obejmujące okres od 1 stycznia 1983 r. do 31 sierpnia 1998 r. Posiadając powyższe świadectwa powódka zwróciła się do dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy o powtórne przeliczenie jej stażu pracy i przyznanie zasiłku

przedemerytalnego. Decyzją z dnia 1 czerwca 2001 r. Starosta Powiatu W. odmówił

powódce przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego. Decyzją z dnia 25 lipca

2001 r. Wojewoda M. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wyrokiem z dnia 8 lutego 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody M.

oraz decyzję organu pierwszej instancji. Na skutek wznowienia postępowania administracyjnego decyzją z dnia 10 maja 2002 r. Starosta Powiatu W. przyznał powódce

prawo do zasiłku przedemerytalnego od dnia 25 maja 2001 r.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd pierwszej instancji uznał,

że pozwany w dacie rozwiązania z powódką stosunku pracy miał obowiązek wydania

zaświadczenia o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach. Obowiązek ten

wynikał z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) oraz z wydanego na jego podstawie

zarządzenia nr 19 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 6 sierpnia

1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach

pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego. Na podstawie § 5 wskazanego zarządzenia okresy pracy w szczególnych warunkach zakład pracy stwierdza w zaświadczeniach wystawianych według wzoru stanowiącego załącznik nr 3 do zarządzenia. Stanowisko kierownika zespołu badawczego zajmowane przez powódkę było

ujęte w załączniku nr 1 w dziale XIV pod pozycją 24 wskazanego zarządzenia. We-

dług Sądu pierwszej instancji powódka stosownie do reguł wynikających z art. 471

k.c. prawidłowo określiła szkodę jaką poniosła oraz jej wysokość. Pozwany pomimo

tego, że wiedział, iż praca powódki jest pracą w warunkach szczególnych, nie wydał

jej stosownego świadectwa w momencie rozwiązania stosunku pracy. Nienależycie

wykonał więc obowiązek wynikający ze stosunku pracy. Jeżeli na podstawie art. 97 §

1 k.p. pracodawca w związku z rozwiązaniem stosunku pracy jest zobowiązany wydać pracownikowi niezwłocznie świadectwo pracy to analogicznie obowiązek ten dotyczy wszystkich dokumentów, do otrzymania których pracownik miał prawo. Szkoda,

jaką poniosła powódka przez to, że nie otrzymała we właściwym czasie świadectwa

wykonywania pracy w szczególnych warunkach, przez co nie mogła uzyskać zasiłku

przedemerytalnego bezpośrednio po skorzystaniu z zasiłku dla bezrobotnych, pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z zachowaniem pozwanego, który nienależycie wykonał ciążący na nim obowiązek wydania we właściwym czasie tegoż

świadectwa. Sąd pierwszej instancji uznał, że odpowiedzialność odszkodowawcza

pracodawcy za szkodę spowodowaną niewydaniem w terminie lub też wydaniem

niewłaściwego świadectwa pracy (art. 99 k.p.) dotyczy sytuacji, w której szkoda pracownika polega na utracie przez niego zarobków na skutek niemożności znalezienia

z tego powodu nowej pracy. Za inne szkody, przy braku szczególnej podstawy prawnej, pracodawca ponosi odpowiedzialność na zasadach ogólnych (na gruncie rozpoznawanej sprawy jest to art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

W apelacji od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła naruszenie

prawa materialnego przez jego błędne zastosowanie, w szczególności zaś art. 97 § 1

k.p., art. 99 k.p., art. 291 § 1 k.p. oraz art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. Ponadto

pozwana zarzuciła sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie

materiału dowodowego oraz naruszenie przepisów procesowych mające wpływ na

treść zaskarżonego wyroku.

Wyrokiem z dnia 7 lutego 2006 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok

Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 20 września 2005 r. i oddalił powództwo. Sąd

drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji.

Za bezzasadne uznał także podnoszone w apelacji zarzuty naruszenia art. 97 § 1

k.p., art. 99 k.p., art. 291 § 1 k.p. oraz zarzuty dotyczące naruszenia przepisów

prawa procesowego. Pomimo bezzasadności tych zarzutów Sąd Apelacyjny stwierdził, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 471 k.c. w związku z art.

300 k.p., polegającym na jego niewłaściwym zastosowaniu. Odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie lub też nienależyte wykonanie zobowiązania na podstawie art.

471 k.c. wymaga wykazania łącznie trzech przesłanek: szkody, zawinionego działania zobowiązanego oraz związku przyczynowego pomiędzy tym działaniem a

szkodą. Powódka, pomimo tego że wykazała, iż działanie pozwanej Spółki w zakresie niepoświadczenia jej zatrudnienia w warunkach szkodliwych było sprzeczne z

obowiązującym prawem, to jednak nie udowodniła poniesienia z tego tytułu szkody.

Nie można bowiem uznać, że powódka wbrew swojej woli poniosła uszczerbek majątkowy w postaci nieuzyskania prawa do zasiłku przedemerytalnego w okresie od 30

marca 1999 r. do 24 maja 2001 r. na skutek niepoświadczenia jej przez pracodawcę

okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych. Powódka w chwili rejestracji jako

osoba bezrobotna nie wnosiła o przyznanie jej przez urząd pracy prawa do zasiłku

przedemerytalnego, a nawet w ogóle nie ujawniła, że jest osobą, która spełniając

warunki do uzyskania statusu bezrobotnego posiada okres uprawniający do zasiłku

(25 lat) w tym co najmniej 15 lat wykonywania pracy w szczególnych warunkach. W

postępowaniu ówczesnym przed Urzędem Pracy powódka powoływała się jedynie na

to, że posiada ogólny staż pracy 27 lat 9 miesięcy i 14 dni, nie podnosząc w ogóle,

że pracowała w warunkach szczególnych; nie wnosiła zatem o przyznanie zasiłku

przedemerytalnego, przystając na status bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Wniosek zaś o przyznanie zasiłku przedemerytalnego złożyła dopiero w

dniu 24 maja 2001 r. i ostatecznie przyznano jej to świadczenie od następnego dnia

po złożeniu tego wniosku (25 maja 2001 r.). Wobec wskazanych wyżej okoliczności

nie można uznać, że powódka na skutek niewykonania lub tez nienależytego wykonania zobowiązania przez pozwaną Spółkę poniosła szkodę, która uzasadniałaby

odpowiedzialność pozwanej na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. O

szkodzie w postaci utraty przez powódkę prawa do zasiłku przedemerytalnego

można by ewentualnie mówić w sytuacji, gdyby powódka bezskutecznie ubiegała się

o to świadczenie nie mogąc uzyskać od pracodawcy odpowiedniego poświadczenia

okresów pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Powódka zaś od momentu

rejestracji jako osoba bezrobotna przez następne 2,5 roku nie wystąpiła o przyznanie

jej zasiłku przedemerytalnego nie mając w ogóle świadomości, że świadczenie takie

może jej przysługiwać. Przepis art. 37 l ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz.

128 ze zm.), określający datę, od której przysługują między innymi zasiłki przedeme-

rytalne, był w okresie od września 1998 r. do stycznia 2001 r. kilkakrotnie nowelizowany i dopiero jego zmiana wprowadzona od 6 maja 2000 r. spowodowała wyrażenie

w nim expressis verbis zasady przysługiwania świadczenia przedemerytalnego na

wniosek osoby uprawnionej. Nie oznacza to, że przed wskazaną zmianą art. 37l ust.

1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r., urząd pracy był zobowiązany do rozważenia z

urzędu kwestii uprawnień osoby bezrobotnej do zasiłku przedemerytalnego w sytuacji, gdy osoba ta nie wskazywała nawet na okoliczności mogące stanowić przesłanki

do przyznania jej takiego świadczenia. Od 5 września 1998 r. do 5 maja 2000 r.

(przed wskazaną wyżej nowelizacją) art. 37l ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r.

stanowił, że zasiłki przedemerytalne i świadczenia przedemerytalne przysługują od

następnego dnia po dniu zarejestrowania się uprawnionej osoby w powiatowym

urzędzie pracy albo od następnego dnia po dniu złożenia wniosku i dokumentów

niezbędnych do ustalenia tych uprawnień, z zastrzeżeniem art. 27 ust. 1 pkt 3-5 i ust.

2. W sytuacji, gdy powódka w dniu rejestracji jako osoba bezrobotna nie ujawniła

faktu pracy w szczególnych warunkach, a następnie do dnia 24 maja 2001 r. nie

występowała z wnioskiem o przyznanie jej zasiłku przedemerytalnego, to nie można

uznać, że poniosła szkodę w postaci utraty prawa do tego zasiłku w okresie od 30

marca 1999 r. do dnia 24 maja 2001 r. wskutek niewykonania lub też nienależytego

wykonania zobowiązania do poświadczenia przez pozwaną okresów pracy w szczególnych warunkach. Dłużnik bowiem ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 471

k.c. dopiero wówczas, gdy wierzyciel udowodni, iż na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, poniósł szkodę, która pozostaje w adekwatnym

związku przyczynowym z nienależytm wykonaniem zobowiązania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego

skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 13.110,20 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 sierpnia

2001 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według

norm przepisanych za postępowanie przed Sądem drugiej instancji oraz za postępowanie ze skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zawiera dwie podstawy. W ramach

podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego skarżąca zarzuciła:

a) naruszenie art. 37l ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.), po-

legające na jego błędnej wykładni i przyjęciu wbrew brzmieniu tego przepisu w dniu

22 września 1998 r. (w dacie złożenia przez powódkę dokumentów w urzędzie

pracy), że we wskazanej dacie powódka musiała złożyć wyraźny wniosek o przyznanie jej zasiłku przedemerytalnego, chociaż przepis ten umożliwiał przyznanie tegoż

zasiłku w oparciu o przedłożone przez stronę dokumenty. Według skarżącej, gdyby

dysponowała ona świadectwem zatrudnienia w warunkach szczególnych w dacie 22

września 1998 r., to uzyskałaby świadczenie bez konieczności składania odrębnego

wniosku o to świadczenie; b) naruszenie art. 113 k.p., przez jego niezastosowanie i

rozstrzygnięcie sprawy w sposób krzywdzący dla powódki, w sposób jawnie dyskryminujący ją w porównaniu z innymi pracownikami zwalnianymi przez pozwanego z

przyczyn dotyczących pracodawcy.; c) naruszenie art. 471 k.c. w związku z art. 361

§ 2 k.c. w związku z art. 300 k.p., przez ich błędną interpretację i przyjęcie, że

szkoda może być jedynie uszczerbkiem powstającym wbrew woli poszkodowanego.

W ramach podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa procesowego

skarżąca zarzuciła: - naruszenie art. 378 § 1 k.p.c., polegające na rozpoznaniu

sprawy przez Sąd Apelacyjny na korzyść pozwanego z przekroczeniem granic apelacji wyznaczonych zarzutami podniesionymi przez pełnomocnika pozwanego ; - naruszenie art. 230 k.p.c. w związku z art. 3 k.p.c., polegające na ustaleniu faktu nieistnienia szkody, chociaż istnienie tej szkody nie było w toku całego procesu kwestionowane przez stronę pozwaną.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, a w przypadku jej przyjęcia, o oddalenie skargi kasacyjnej i o zasądzenie od powódki na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Założeniem wstępnym, na którym opierają się zarzuty obu podstaw rozpatrywanej skargi, jest stwierdzenie przez skarżącą, że Sąd drugiej instancji dokonał zupełnie nowego - w porównaniu z wyrokiem pierwszej instancji, a nawet faktami przyznanymi przez stronę pozwaną - ustalenia faktycznego, mianowicie że ustalił jakoby

powódka nie poniosła żadnej szkody. Na stwierdzeniu takiego nowego ustalenia

faktycznego opiera się rozbudowany wywód wskazujący na oczywistość naruszenia

przez Sąd Apelacyjny reguł procesowych (art. 230 i art. 3 k.p.c.), a w zakresie prawa

materialnego - rażące naruszenie art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 2 k.c.

Tymczasem to wstępne założenie, które przyjmuje skarżąca, na którym oparła

zasadniczą argumentację skargi, nie jest uprawnione. Z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku wyraźnie bowiem wynika, że Sąd Apelacyjny przyjął i potwierdził podstawę

faktyczną wyroku Sądu Okręgowego, że niczego nie zmienił i nie dodawał do zespołu okoliczności faktycznych wyroku zaskarżonego apelacją pozwanego, traktując

stan faktyczny sprawy jako niesporny. Wynika to także ze wskazania bezzasadności

zarzutów apelacji pozwanego dotyczących ustaleń faktycznych oraz wyraźnego

stwierdzenia, że wadliwość podstaw zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji

dotyczy wyłącznie zastosowania przepisów prawa materialnego. W przedstawionej w

uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego analizie przesłanek odpowiedzialności pozwanego pracodawcy za szkodę poniesioną przez powódkę znajdują się wyraźne

odniesienia do ustalonych, zresztą bezspornych między stronami faktów, w szczególności, że powódka poniosła określoną stratę majątkową polegającą na nieuzyskaniu zasiłku przedemerytalnego za okres od 30 marca 1999 r. do 24 maja 2001 r.

Sąd Apelacyjny, inaczej niż twierdzi skarżąca, przyjął za podstawę swej oceny materialnoprawnej, że powódka poniosła uszczerbek majątkowy w postaci nieuzyskania

prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia 30 marca 1999 r. do dnia 24 maja 2001

r., a dopiero w konsekwencji analizy prawnej - jak to przedstawiono w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia - doszedł do przekonania, że ten uszczerbek

majątkowy, ta szkoda powódki, nie jest skutkiem zawinionych zaniedbań pracodawcy, że „nie można uznać, iż poniosła szkodę w postaci utraty prawa do tego zasiłku w

okresie od 30 marca 1999 r. do 24 maja 2001 r. wskutek niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania poświadczenia przez pozwaną Spółkę okresów

pracy w szczególnych warunkach”. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie ma

negowania faktu szkody powódki, faktu „poniesienia” przez nią tej szkody, a mowa

jest o czym innym, że szkoda nie wynikła „wskutek” zaniedbań pracodawcy, że nie

pozostaje ona w „adekwatnym związku przyczynowym z nienależytym wykonaniem

zobowiązania”.

Na tle podstaw zaskarżonego wyroku wynika zupełnie inne zagadnienie

prawne od tego, które zostało przedstawione w skardze kasacyjnej. Skarżąca skoncentrowana na swym nieuprawnionym - jak to wyżej wyjaśniono - założeniu upatruje

wadliwości wyroku w naruszeniu art. 471 w związku z art. 361 § 2 k.c., przez pomi-

nięcie definicji szkody jako poniesionego uszczerbku przez poszkodowanego. Tymczasem akurat te kwestie dotyczące zaniedbań pracodawcy i uszczerbku majątkowego powódki zostały ustalone w wyroku zgodnie ze stanowiskiem wynikającym z

powództwa. Natomiast problemem rozstrzygającym o treści orzeczenia, a mimo to

pominiętym w skardze kasacyjnej, jest kwestia relacji między zaniedbaniami pracodawcy a ustaloną szkodą. To w tym przedmiocie w zaskarżonym wyroku ustalono, że

między zdarzeniami dotyczącymi pracodawcy (ustalonymi faktami zaniedbań dotyczących potwierdzenia zatrudnienia powódki w szczególnych warunkach) a

uszczerbkiem majątkowym powódki (nieuzyskaniem zasiłku przedemerytalnego w

określonym czasie) nie ma normalnego, adekwatnego związku przyczynowego. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym wyroku opiera się zatem na zastosowaniu do

prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego

stanowiącego, że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za

normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Pominięcie powyższego zagadnienia w skardze kasacyjnej, która swymi podstawami nie objęła art. 361 § 1 k.c., powoduje, że Sąd Najwyższy nie może - stosownie do granic

rozpoznania skargi kasacyjnej określonych w art. 39813 § 1 k.p.c. - poddać weryfikującej ocenie zawartych w wyroku przesłanek zastosowania art. 361 § 1 k.c. Należy

jednakże zauważyć, że skarżąca także w tym zakresie zdaje się, że niewłaściwie

zrozumiała podstawę prawną zaskarżonego wyroku, uważając, iż Sąd Apelacyjny

mógł ocenić ustalone zachowanie się powódki w kategorii przyczynienia się do

szkody (art. 362 k.c.), a nie kwestionować samo powstanie szkody. Tymczasem w

analizie prawnej zawartej w zaskarżonym wyroku, rozważone zachowania się powódki, że nie podjęła procedury sprostowania świadectwa pracy, nie zwróciła się do

pracodawcy o poświadczenie wykonywania pracy w szczególnych warunkach i nie

zwróciła się o zasiłek przedemerytalny do właściwego organu - zostały ocenione jako

te, które spowodowały utratę zasiłku za określony okres. Z podstawy prawnej zaskarżonego wyroku wynika, że dlatego, iż powódka sama zaniedbała odpowiedniej

staranności w ubieganiu się o zasiłek przedemerytalny nie zachodzi normalny (adekwatny) związek między jej szkodą a zaniedbaniami pracodawcy. Jest to, można

powiedzieć, druga płaszczyzna analizy adekwatności przyczyn przedmiotowej

szkody, wyjaśniająca dlaczego Sąd Apelacyjny uznał, że utrata przez powódkę zasiłku przedemerytalnego nie wynikła w ramach „normalnego” następstwa z tego, że

pracodawca zaniedbał potwierdzenia pracy w szczególnych warunkach w świadectwie pracy, albo w osobnym, określonym zaświadczeniu.

Z ustaloną w zaskarżonym wyroku oceną dotyczącą związku przyczynowego,

o którym mowa w art. 361 § 1 k.c., nie koliduje także opisana w skardze kasacyjnej

hipoteza dotycząca skutku jaki prawdopodobnie nastąpiłby gdyby pracodawca zrobił

co należy w zakresie udokumentowania pracy powódki w warunkach szczególnych.

Należy się zgodzić ze skarżącą, że w takiej hipotetycznie określonej sytuacji, z dużym prawdopodobieństwem można założyć, że powódka dysponując od razu odpowiednimi dokumentami złożyłaby je we właściwym urzędzie pracy i w następstwie

tego otrzymałaby przedmiotowy zasiłek przedemerytalny. Niezłożenie takich dokumentów stanowiło zatem przyczynę równoważną (conditio sine qua non) powstaniu

szkody. Natomiast - o czym była mowa wyżej - zasadą oceny zaskarżonego wyroku

w zakresie związku przyczynowego między zaniedbaniami pracodawcy a szkodą jest

brak tu adekwatności, że pomimo tego zaniedbania, powódka mogła podjąć określone działania własne i że dopiero w normalnej relacji do zachowania powódki (a nie

pracodawcy) - pozostaje powstała szkoda.

W świetle powyższych rozważań odnoszących się do niezaskarżonej w skardze kasacyjnej podstawy zakwestonowanego wyroku nie są zasadne także pozostałe zarzuty podstaw skargi. Według ustalonego stanu faktycznego sprawy powódka

po ustaniu stosunku pracy wystąpiła do właściwego organu wyłącznie o zasiłek dla

bezrobotnych, nie sygnalizując nawet - ani we wniosku, ani w złożonej dokumentacji

- kwestii dotyczących zasiłku przedemerytalnego. Rozważając w tym kontekście

treść - wskazanego w skardze kasacyjnej - art. 37I ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia

1994 r. o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu, Sąd Apelacyjny w niebudzącej

zastrzeżeń ocenie wyjaśnił, że chociaż brzmienie przepisu dopiero na skutek zmiany

obowiązującej od 6 maja 2000 r. zawiera wyraźne wskazanie na wniosek jako przesłankę prawa do zasiłku przedemerytalnego, to przecież także przed tą zmianą nie

można było uzyskać zasiłku przedemerytalnego bez odpowiedniego wystąpienia o

jego przyznanie. W każdym razie dla rozpatrywanego stanu faktycznego istotne było

to, że również pod rządem omawianego przepisu, według jego brzmienia w czasie po

ustaniu zatrudnienia powódki, świadczenia przedemerytalne przysługiwały dopiero

od następnego dnia po dniu zarejestrowania się uprawnionej osoby w rejonowym

urzędzie pracy albo od następnego dnia - po dniu złożenia wniosku i dokumentów

niezbędnych do ustalenia tych uprawnień. Powyższa ocena zaskarżonego wyroku

nie budzi wątpliwości także ze względu na faktyczne konsekwencje niewystąpienia

przez wnioskodawczynię (aż do 24 maja 2001 r.) z wnioskiem o przyznanie jej zasiłku przedemerytalnego ze względu na spełnienie przesłanki pracy w szczególnych

warunkach. Okazało się bowiem, że pomimo przeprowadzenia odpowiednich postępowań, ostatecznie powódka uzyskała przedmiotowe świadczenie dopiero od następnego dnia po złożeniu wniosku, to jest od dnia 25 maja 2001 r.

Bezzasadny jest zarzut niezastosowania w sprawie art. 11 3 k.p. (zakazującego

dyskryminacji w zatrudnieniu) ze względu na to, że powódka niezwłocznie po zakończeniu stosunku pracy nie dostała od pracodawcy potwierdzenia zatrudnienia w

szczególnych warunkach, inaczej niż to nastąpiło w stosunku do innych pracowników, którzy zostali zwolnieni z pracy około dwa lata później. Zarzut powyższy jest

nieodpowiedni do przedmiotu sprawy i podstaw zaskarżonego wyroku, o których była

wyżej mowa. To, że pracodawca nienależycie wykonał obowiązek potwierdzenia

charakteru zatrudnienia powódki w odpowiednich dokumentach zostało przez Sąd

Apelacyjny ustalone. Natomiast w sprawie chodziło o odszkodowanie i o odpowiedzialność za określoną szkodę w granicach normalnego związku przyczynowego.

Żadne z tych okoliczności dotyczących przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej nie wystąpiły w stosunku do innych pracowników, których porównywania bezpodstawnie domaga się skarżąca.

Jeżeli chodzi o dotyczącą przepisów postępowania podstawę skargi kasacyjnej, to - wbrew zarzutowi dotyczącemu art. 378 § 1 k.p.c. - Sąd Apelacyjny rozpatrując apelację strony pozwanej nie naruszył granic apelacji przez to, że rozstrzygnął

„na korzyść pozwanego” przez rozpatrzenie podniesionego w apelacji zarzutu w zakresie wadliwego zastosowania przepisu prawa materialnego - art. 471 k.c. Bezzasadność tego zarzutu skargi jest tym bardziej oczywista, że w uzasadnieniu podniesionego w apelacji zarzutu - jak to stwierdził Sąd Apelacyjny - „skarżący podkreślił,

że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, że szkoda jaką powódka poniosła przez to, że nie otrzymała we właściwym czasie świadectwa pracy

wykonywanej w szczególnych warunkach, przez co nie mogła uzyskać zasiłku

przedemerytalnego bezpośrednio po zaprzestaniu korzystania z zasiłku dla bezrobotnych, pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z zachowaniem pozwanego, który nienależycie wykonał ciążący na nim obowiązek wydania we właściwym

czasie tego świadectwa”.

Z powyższych względów, skoro żaden z zarzutów podstaw skargi kasacyjnej

nie jest zasadny, Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39814 k.p.c.