Polish courts lack jurisdiction over employment disputes where recruitment was handled by a Polish entity but work occurred abroad.

WYROK Z DNIA 27 LUTEGO 2013 R.

II PK 207/12

Nie ma podstaw do uznania jurysdykcji sądów polskich z uwagi na to,

że postępowanie rekrutacyjne zostało przeprowadzone przez podmiot

polski, jeżeli pracownik zatrudniony przez zagranicznego pracodawcę i

świadczący pracę za granicą dochodzi roszczeń związanych z wykonywaną

pracą (art. 5 pkt 5 Konwencji o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu

orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisanej w

Lugano dnia 30 października 2007 r., Dz.U. UE L z 2007 r. Nr 339, s. 3).

Przewodniczący Sędzia SN Romualda Spyt.

Sędziowie:

SN

Bogusław

Cudowski

(sprawozdawca),

SA

Magdalena Tymińska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 27 lutego

2013 r. sprawy z powództwa M. Ł. przeciwko A.N. AS z siedzibą w O. o

wynagrodzenie, odszkodowanie, zadośćuczynienie, na skutek skargi

kasacyjnej powoda od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 27

lutego 2012 r. [...]

oddalił skargę kasacyjną i przyznał od strony powodowej na rzecz

strony pozwanej 900 zł (dziewięćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 2 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy w W. odrzucił

pozew M. Ł. przeciwko A.N. AS z siedzibą w O. (Norwegia). Powód wniósł

o

zasądzenie

od

pozwanego

zaległej

odszkodowania

za

wydanie

wadliwego

części

wynagrodzenia,

świadectwa

pracy,

zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutek naruszenia dobra

osobistego w postaci miru domowego, zadośćuczynienia za doznaną

krzywdę na skutek naruszenia dobra osobistego w postaci zdrowia,

zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutek naruszenia dobra

osobistego w postaci godności ludzkiej, zadośćuczynienia za doznaną

krzywdę na skutek naruszenia dobra osobistego w postaci nazwiska.

Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu, podnosząc brak jurysdykcji krajowej,

wskazując jako właściwy sąd norweski.

Ustalono, że powód 31 marca 2008 r. zawarł umowę o pracę z A.N.

AS z siedzibą w O. (Norwegia), na podstawie której świadczył pracę na

rzecz pozwanego w Norwegii (operator koparki). Głównym miejscem pracy

powoda była miejscowość H. Powód podlegał norweskiemu systemowi

socjalnemu i podatkowemu, posiadał czasowy norweski odpowiednik

numeru PESEL. Wynagrodzenie otrzymywał w koronach norweskich. W

Norwegii powód mieszkał (wynajmując mieszkanie od pozwanego), był tam

czasowo zameldowany jako rezydent. Powód nigdy nie pozostawał w

stosunku pracy z A.P. Sp. z o.o. z siedzibą w W., która należy do grupy

spółek posługujących się nazwą A.

Pomiędzy A.P. Sp. z o.o. a A.N. AS 1 lutego 2008 r. w W. została

zawarta umowa o świadczenie usług przez A.P. Sp. z o.o. na rzecz A.N. AS

w zakresie rekrutacji personelu, konsultingu, szkolenia z zakresu

norweskich przepisów BHP, stosowania narzędzi wyposażenia. W ramach

umowy A.P. Sp. z o. o. skierowała powoda do pracy na rzecz A.N. AS. To

A.N. AS zgodnie z treścią umowy z A.P. Sp. z o. o. zawierało umowy o

pracę z kandydatami skierowanymi przez A.P Sp. z o.o., jak również

organizowało kursy języka norweskiego, które odbywały się w S. Powód

przed wyjazdem do pracy w Norwegii odbył szkolenie prowadzone przez

A.P. Sp. z o.o. w zakresie przewidzianym w umowie między A.P. Sp. z o.o.

a A.N. AS.

W ocenie Sądu Rejonowego w sprawie brak jest jurysdykcji krajowej.

Sąd wskazał na podstawę prawną rozstrzygnięcia - Konwencję o jurysdykcji

i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i

handlowych podpisanej w Lugano w dniu 30 października 2007 r. (Dz.U.

UE L z dnia 21 grudnia 2007 r.) - art. 2 ust. 1 w związku z art. 60. Powołano

się też na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu (wyrok

z 22 listopada 1978 r. w sprawie 33/78 Somafer SA przeciwko SaarFerngas AG oraz z 9 grudnia 1987 r. w sprawie 218/86 Schotte przeciwko

Parfums Rothschild).

A.P. Sp. z o.o. w W. nie powstał wskutek rozszerzania działalności

podmiotu macierzystego (w tym przypadku pozwanego -pracodawcy

powoda). Jedynym wspólnikiem spółki polskiej jest A. SA z siedzibą w C.

(Szwajcaria). Dodatkowo zarówno A.P. Sp. z o.o. w W. i pozwany - A.N. AS

z siedzibą w O. (Norwegia) posiadają różne firmy (nazwy). Spółki

organizowane są dodatkowo w innej formie prawnej. O ewentualnym

powiązaniu można mówić jedynie w kontekście A. SA z siedzibą w C.

(Szwajcaria) i jej spółek córek na świecie.

Sąd wskazał również, że w przypadku prowadzenia negocjacji przez

A.P. Sp. z o.o. W. z osobami trzecimi, nie powstanie związek prawny z A.N.

AS, którego siedziba zarządu znajduje się za granicą. Osoby trzecie będą

więc zobowiązane negocjować bezpośrednio z pozwanym i nie mogą

dokonywać transakcji handlowych w miejscu prowadzenia działalności A.P.

Sp. z o.o. A.P. Sp. z o.o. jest autonomicznym podmiotem prawa w stosunku

do

pozwanego.

Prowadzą

one

niezależną

od

siebie

działalność

gospodarczą na innym terenie. Ten fakt dodatkowo potwierdza zawarcie

między tymi podmiotami umowy przewidującej świadczenie usług przez

A.P. Sp. z o.o. na rzecz A.N. AS. Podmioty współpracowały ze sobą na

podstawie umowy cywilnej. W przypadku zastosowania wykładni przepisów

Konwencji lugańskiej, którą chce stosować powód, taka umowa byłaby

zbędna. Wzajemna współpraca, a właściwie działalność jednego podmiotu

(bo spółka polska w ocenie powoda miałaby być filią agencją lub innym

oddziałem pozwanego) nie wymagałaby żadnej umowy. A.P. Sp. z o.o. i

A.N. AS to niezależne podmioty prawa. Sąd Rejonowy zaznaczył również,

powód świadczył swoją pracę w Norwegii (głównie w miejscowości H.), a

nie w Polsce.

Konkludując, stwierdzono, że możliwość zastosowania art. 5 pkt 5

Konwencji z Lugano wyklucza kilka okoliczności. Po pierwsze, brak jest

wykazania przez powoda tożsamości zarządu A.P. Sp. z o.o. oraz A.N. AS.

Po drugie, umowy o pracę zawierano bezpośrednio z A.N. AS. Członkowie

zarządu pozwanego nigdy nie byli członkami zarządu A.P. Sp. z o.o. Po

trzecie, wspólnikiem A.P. Sp. z o.o. jest także zupełnie inny podmiot A. SA

z siedzibą w C. (Szwajcaria), a nie pozwany. Po czwarte, A.P. Sp. z o.o. w

W. i pozwany posiadają różne firmy (nazwy).

Powód postanowienie Sądu Rejonowego o odrzuceniu pozwu

zaskarżył zażaleniem. Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z 27 lutego

2012 r. zażalenie to oddalił.

W uzasadnieniu podkreślono, że pozwana Spółka ma siedzibę w

Norwegii i dlatego do określenia jurysdykcji w sprawie podstawą jest art. 2

ust. 1 w związku z art. 60 Konwencji z Lugano. Rozstrzygnięcie sprawy

zależy od możliwości zastosowania art. 5 punkt 5 Konwencji z Lugano,

zgodnie z którym osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium

państwa związanego niniejszą Konwencją może być pozwana w innym

państwie związanym niniejszą Konwencją w sprawach dotyczących sporów

wynikających z działalności filii, agencji lub innego oddziału - przed Sąd

miejsca, gdzie znajduje się filia, agencja lub inny oddział. W ocenie Sądu

Okręgowego nie ma racji skarżący, że już w Polsce świadczył pracę dla

A.N. AS. Zdaniem powoda został on zatrudniony po zakończonej rekrutacji

przeprowadzonej przez A.P., w czasie której ustalono wynagrodzenie

powoda, wysokość czynszu za mieszkanie i skierowano powoda do

ośrodka szkoleniowego A.N. w S. Powód uważa, że już 11 lutego 2008 r.

rozpoczął pracę w A.N. Sąd Okręgowy podkreślił, że powód w pozwie

wskazywał, że został zatrudniony od 31 marca 2008 r. Nie wnosił o

ustalenie innego okresu trwania umowy o pracę. Przeszkolenie kandydata

na pracownika nie świadczy o nawiązaniu stosunku pracy. Były to

czynności poprzedzające rozpoczęcie zatrudnienia w Norwegii. Z treści

pozwu jednoznacznie wynika, że powód został zatrudniony na stanowisku

kierowcy koparki, a czynności związane z przeszkoleniem nie były

przedmiotem umowy o pracę i nie doprowadziły do nawiązania stosunku

pracy. Podstawowym miejscem pracy była Norwegia.

Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, że brak jest

podstaw do zastosowania art. 5 pkt 5 Konwencji. A.P Sp. z o.o. w W. i

pozwany - A.N. AS to dwie oddzielne, należące do jednego koncernu,

niezależne od siebie osoby prawne. Żadnej z nich nie można nazwać filią,

agencją lub innym oddziałem drugiego. Nie ma też podstaw do twierdzenia,

że miejsce zazwyczaj świadczonej pracy znajduje się w Polsce. Sąd

Okręgowy nie podzielił stanowiska powoda, że A.P. występowała jako

agencja pracy tymczasowej i że była zobowiązana do zawarcia z powodem

umowy o pracę. Powód w niniejszym postępowaniu dochodzi w pozwie

należności wyłącznie od A.N. AS. Wszelkie warunki zatrudnienia określała

umowa zawarta z pozwaną spółką. Twierdzenia powoda, że to A.P.

powinna

negocjować

z

nim

warunki

zatrudnienia

nie

mogą

być

przedmiotem tego postępowania. A.P. w ogóle nie zawierała z powodem

umowy 0 pracę tymczasową. Zarzuty powoda sprowadzają się ogólnie do

twierdzenia, że jego zatrudnienie w Norwegii miało ścisły związek z A.P. i

konsekwencją tego powinno być uznanie jurysdykcji sądów polskich.

Wszelkie roszczenia powoda wynikają z umowy o pracę zawartej z A.N.

AS. Odrębność podmiotowa A.P. i A.N. AS nie pozwala na zastosowanie

wyjątku z art. 5 pkt 5 Konwencji.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego złożył pozwany.

Zarzucono w niej naruszenie: 1) art. 1099 § 1 zd. 2 k.p.c., przez jego

błędne zastosowanie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2) art.

18 ust. 1 w związku z art. 5 punkt 5 Konwencji z Lugano z 2007 r., przez

jego niezastosowanie i "błędne przyjęcie oraz podciągnięcie ustalonego

stanu faktycznego w ramach art. 2 ust. 1 Konwencji (jest to tzw. błąd

subsumpcji)".

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości 1

przekazanie Sądowi drugiej instancji sprawy do ponownego rozpoznania

oraz zasądzenie na rzecz powoda kosztów procesu wraz z kosztami

zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawą określenia jurysdykcji krajowej w sprawie jest, tak jak

przyjęły to Sądy obu instancji, Konwencja o jurysdykcji i uznawaniu oraz

wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych

(Dz.Urz. UE. L 2007 nr 339, poz. 3) - tak zwana nowa Konwencja lugańska,

która reguluje obrót prawny pomiędzy Polską a Norwegią od 1 stycznia

2010 r. Zastąpiła ona Konwencję o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń

sądowych w sprawach cywilnych i handlowych sporządzoną w Lugano dnia

16 września 1988 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132). Zgodnie z art. 63 ust.

1 Konwencji jej przepisy mają zastosowanie tylko do takich powództw, które

zostały wytoczone po jej wejściu w życie (co do wejścia w życie nowej

Konwencji lugańskiej zob. ogólne informacje na stronie Ministerstwa

Sprawiedliwości

oraz

http://bip.ms.gov.pl/pl/ministerstwo/wspolpraca-

miedzynarodowa/konwencja-z-lugano/). Pozew w sprawie został złożony 10

listopada 2010 r.

Ustalanie jurysdykcji na podstawie nowej Konwencji pozwala z

jeszcze większą pewnością stwierdzić, że podstawa z art. 5 pkt 5

Konwencji znajduje zastosowanie w zakresie indywidualnych umów o pracę

(zob. art. 18 ust. 1 Konwencji). Na gruncie Konwencji z Lugano z 1988 r.

stosowanie tej podstawy do filii, agencji lub innego oddziału nie było

bowiem oczywiste w sprawach pracowniczych (Czernich D., Tiefenthaler

S., Kodek G.E., Heiss H., Kurzkommentar Europaisches Gerichtsstandsund Vollstreckungsrecht. EuGVO und Lugano-Ubereinkommen, Wien 2003,

s. 152, Stone P.A., The Lugano Convention on Civil Jurisdiction and

Judgments, Y. Eur. L. 1998, nr 8, s. 111).

Zgodnie z art. 1 protokołu 2 do Konwencji, Sądy stosujące tę

Konwencję i dokonujące jej wykładni uwzględniają w należyty sposób

zasady

ustanowione

w

odpowiednich

orzeczeniach

dotyczących

rozpatrywanych postanowień lub podobnych postanowień Konwencji z

Lugano z 1988 r. Z kolei z deklaracji dołączonych do Konwencji z Lugano z

1988 r. wynika, że przy wykładni Konwencji lugańskiej uwzględnia się w

należyty

sposób

zasady

wynikające

z

orzecznictwa

Trybunału

Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich i sądów Państw Członkowskich

dotyczących postanowień Konwencji brukselskiej z 1968 r., które co do

swej istoty zostały przejęte przez Konwencję lugańską z 1988 r. (zob. J.

Ciszewski: Konwencja z Lugano. Komentarz, Warszawa 2004, s. 339).

Sądy mogły więc kierować się wskazówkami z orzecznictwa dotyczącego

art. 5 pkt 5 Konwencji brukselskiej.

Strony nie kwestionowały, że pozwany miał miejsce zamieszkania w

Norwegii (art. 60 ust. 1 Konwencji). Artykuł 19 ust. 1 wskazywał więc

jurysdykcję sądów norweskich ("pracodawca mający miejsce zamieszkania

w państwie związanym niniejszą konwencją może być pozwany przed sądy

państwa, w którym ma miejsce zamieszkania"). Jednocześnie z akt sprawy

wynika bezsprzecznie, że miejscem zazwyczaj świadczonej pracy była

Norwegia (art. 19 ust. 2a). Spór pomiędzy stronami oraz rozważania Sądów

skoncentrowały się nad możliwością ustalenia jurysdykcji krajowej na

podstawie art. 5 pkt 5 Konwencji. Zgodnie z art. 18 ust. 1 Konwencji, jeżeli

przedmiotem postępowania jest indywidualna umowa 0 pracę lub

roszczenia z indywidualnej umowy o pracę, jurysdykcję określa się według

sekcji 5 tego aktu, bez uszczerbku dla art. 4 i art. 5 pkt 5. Artykuł 5 punkt 5

Konwencji stanowi, że "osoba, która ma miejsce zamieszkania na

terytorium państwa związanego niniejszą konwencją, może być pozwana w

innym państwie związanym niniejszą konwencją w sprawach dotyczących

sporów wynikających z działalności filii, agencji lub innego oddziału - przed

sąd miejsca, gdzie znajduje się filia, agencja lub inny oddział". Artykuł 5

punkt 5 Konwencji znajduje zastosowanie, gdy wystąpią dwie główne

okoliczności.

Po

pierwsze,

musi

istnieć

struktura,

którą

można

zakwalifikować jako filię. Po drugie, spór powinien wynikać z jej

działalności. Obie przesłanki należy ustalać zgodnie z regułami wykładni

autonomicznej (wyrok ETS z 22 listopada 1978 r. w sprawie 33/78 Somafer

SA v. Saar-Ferngas AG, pkt 8, 11).

Nawet gdyby uznać, że A.P. Sp. z o.o. mogła zostać potraktowana

jako filia A.N. AS, to ewidentnie brakuje związku dochodzonych przez

powoda roszczeń z działalnością A.P. Sp. z o.o. i już to wystarczy do

uznania braku jurysdykcji krajowej. Przypomnijmy, że powód dochodził

zaległej części wynagrodzenia, odszkodowania za wadliwe świadectwo

pracy oraz zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Z kolei A.P.

zajmowała się na podstawie umowy cywilnoprawnej z A.N. SA usługami

związanymi z rekrutacją personelu, usługami konsultingowymi, szkoleniami

z zakresu norweskich przepisów BHP itp. Uznanie, że istnieje w tym

przypadku związek dochodzonych roszczeń, których podstawą było nie

postępowania rekrutacyjne, lecz wykonywanie pracy w Norwegii na rzecz

A.N., doprowadziłoby do przyjęcia, że sformułowanie "w sprawach

dotyczących sporów wynikających z działalności" z art. 5 punkt 5 Konwencji

byłoby pozbawione normatywnej treści i w zasadzie nie byłoby różnic

między podstawą jurysdykcyjną z art. 19 ust. 2b, a tą z art. 5 pkt 5 w

związku z art. 18 ust. 1 Konwencji [zob. P. Grzebyk: Jurysdykcja krajowa w

sprawach z zakresu prawa pracy w świetle rozporządzenia Rady (WE) Nr

44/2001, Warszawa 2011, s. 227],

Z tego względu orzeczono jak w sentencji.