II PK 200/07 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 11 marca 2008 r.

II PK 200/07

Zaniechanie wydania wyroku wstępnego nie ma wpływu na wynik

sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera,

Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca

2008 r. sprawy z powództwa Edwarda P. przeciwko S.E.P. SA w O. i Ministrowi

Skarbu Państwa o wydanie bezpłatnych akcji pracownikom i byłym pracownikom, na

skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ostrołęce z dnia 5 marca 2007 r. [...]

o d d a l i ł skargę i nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W sprawie o wydanie akcji przeciwko spółce powstałej skutkiem prywatyzacji

przedsiębiorstwa państwowego oraz przeciwko Skarbowi Państwa Sąd Rejonowy w

Ostrołęce wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r. oddalił powództwo Edwarda P. z braku

legitymacji biernej pierwszego pozwanego i wobec braku wymagalności roszczenia

wobec drugiego. Rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach i ich prawnej

ocenie. Powód był pracownikiem O. Zakładów Celulozowo-Papierniczych w O. od 6

lipca 1959 r. do 11 października 1990 r. Skarb Państwa w dniu 20 lipca 2000 r.

wniósł to przedsiębiorstwo do spółki akcyjnej I. w O., co rozpoczęło proces udostępniania akcji pracownikom na podstawie ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji

i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (art. 38 ust. 1). Powód złożył oświadczenie o zamiarze nabycia akcji i ujęty został na liście uprawnionych z określonym

okresem zatrudnienia. Spółka nie jest właścicielem akcji, stąd kierowane do niej powództwo o wydanie akcji z braku jej legitymacji biernej nie było zasadne. Wydanie

akcji spoczywa na właścicielu, jednak żądanie jest przedwczesne, gdyż Skarb Państwa nie zbył jeszcze żadnej akcji (art. 38 ust. 2 ustawy z 1996 r.). Sąd stwierdził

przy tym brak podstaw do wydania wyroku wstępnego ustalającego co do zasady

prawo powoda do nieodpłatnego nabycia akcji, albowiem roszczenie nie było wymagalne i nie było tytułu prawnego do akcji.

W apelacji wniesionej tylko przeciwko Skarbowi Państwa powód zarzucił naruszenie art. 318 § 1 k.p.c., przez odstąpienie od wydania wyroku wstępnego.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ostrołęce wyrokiem

z dnia 5 marca 2007 r. oddalił apelację. Wskazał, że korzystanie z uprawnienia do

wydania wyroku wstępnego nie może być przedmiotem zarzutu naruszenia procedury. Wyrok wstępny nie mógł zostać wydany ze względów materialnoprawnych. Na

chwilę orzekania roszczenie o wydanie akcji nie było wymagalne. Nie było usprawiedliwione co do zasady, gdyż czym innym jest roszczenie o wydanie akcji a czym innym niekwestionowanie prawa powoda do domagania się w przyszłości, po wyczerpaniu koniecznej procedury, wydania akcji pracowniczych. Dopiero z chwilą zbycia

przez Skarb Państwa pierwszych akcji na zasadach ogólnych aktualne będzie roszczenie o wydanie akcji, o ile nie zostanie zaspokojone bez wytaczania powództwa.

Zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy prawo do nieodpłatnego nabycia akcji powstaje po

trzech miesiącach od zbycia przez Skarb Państwa pierwszych akcji, a tego jeszcze

pozwany nie uczynił. W apelacji powód nie domagał się wydania akcji lecz wydania

wyroku wstępnego potwierdzającego jego prawo do nieodpłatnych akcji. Pozwany

tego nie kwestionował, jednak pod warunkiem rozpoczęcia zbywania akcji. W toku

sprawy warunek ten nie spełnił się, dlatego roszczenie było nieuzasadnione i wydany

został wyrok oddalający powództwo a nie wyrok wstępny, który w takiej sytuacji jest

bezprzedmiotowy.

Skargę kasacyjną powód oparł na zarzucie obrazy art. 318 § 1 k.p.c., przez

jego błędną wykładnię i odstąpienie od wydania wyroku wstępnego. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w Ostrołęce. Wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne: czy pracownik przed upływem terminu określonego w art. 38 ust. 2 ustawy z

30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji może dochodzić na drodze sądowej prawa do nieodpłatnego nabycia akcji, a jeżeli tak, to czy w drodze powództwa z

art. 189 k.p.c. czy powództwa o zasądzenie, w którym prejudycjalna kwestia istnienia

prawa do dochodzonych roszczeń zostanie rozstrzygnięta w wyroku wstępnym ustalającym prawo do nabycia określonej ilości akcji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega rozpoznaniu w granicach jej podstawy (art. 398 13 §

1 k.p.c.). Skarżący zarzuca jedynie naruszenie art. 318 § 1 k.p.c. Zarzut ten jest bezzasadny, gdyż Sąd nie stosował tego przepisu. Zarzut związany z wykładnią przepisu, tym zwłaszcza błędną, ma znaczenie, gdy sąd w ogóle stosuje przepis objęty

skargą. Skoro Sąd rozstrzygnął sprawę wyrokiem zwykłym to zarzut naruszenia 318

§ 1 k.p.c., przez zaniechanie orzeczenia wyrokiem wstępnym jest bezprzedmiotowy.

Wyrok rozstrzygający sprawę (zwykły) został oparty na określonym prawie materialnym i skarżący nie kieruje do niego żadnych zarzutów naruszenia prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Natomiast zarzut naruszenia przepisu postępowania

ma znaczenie, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.

3983 § 1 pkt 1 k.p.c.). Zasadniczo rodzaj wyroku nie ma wpływu na wynik sprawy,

gdyż o nim decyduje zastosowane prawo materialne.

Konstrukcja skargi oparta jest na założeniu, że Sąd powinien rozstrzygnąć

sprawy wyrokiem wstępnym. Procesowo nie można czynić sądowi zarzutu nieczynienia tego, do czego nie jest zobowiązany. Nie można więc czynić zarzutu niewydania wyroku wstępnego, gdy sądowi przysługuje możliwość jego wydania (art. 318 § 1

k.p.c.), zatem nawet wtedy, gdy dochodzone powództwo jest zasadne.

Inną sprawą - poza tym, czy sąd drugiej instancji w ogóle uprawniony jest do

wydania wyroku wstępnego (por. glosę W. Siedleckiego do wyroku Sąd Najwyższego

z 18 września 1963 r., II PR 632/62, Nowe Prawo 1964 nr 9) - byłoby to czy sąd drugiej instancji może wydać wyrok wstępny w sprawie o wydanie akcji na podstawie

art. 38 ust. 2 ustawy z 1996 r., przy braku sporu co do tego, że roszczenie o wydanie

akcji nie jest jeszcze wymagalne. Nie zachodzą wątpliwości co do prawa (w tej sprawie co do jego braku), które uzasadniałyby wpierw przesądzenie samej zasady.

Twierdzenie skarżącego, że wyrok wstępny ma charakter „wyroku ustalającego”, co

„czyni bezprzedmiotowymi rozważania o wymagalności roszczenia”, wskazuje, że

skarżący nie odróżnia należycie powództwa o ustalenie prawa lub stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.) od wytoczonego powództwa o wydanie nieodpłatnych akcji pracowniczych. Powód nie dochodził ustalenia prawa lub stosunku prawnego na pod-

stawie art. 189 k.p.c. Przy takim powództwie samo wydanie wyroku wstępnego

byłoby wysoce wątpliwe. Nie jest też rzeczą Sądu Najwyższego decydowanie za

stronę jakie powództwo strona powinna wnieść dla ochrony swojego interesu. Skarżący nietrafnie przy tym zakłada nieuzasadnione oderwanie orzekania od prawa

materialnego mającego zastosowanie w sprawie. Skarżący nie określił co miałoby

być przedmiotem rozstrzygnięcia o zasadzie w wyroku wstępnym skoro samo roszczenie nie jest wymagalne. Nie można ustalać prawa do nabycia akcji skoro prawo to

nie jest wymagalne. W sprawie nie było też sporu, że powód został wpisany na listę

uprawnionych pracowników do nieodpłatnego nabycia akcji. Wydanie akcji zależy od

zbycia przez Skarb Państwa pierwszych akcji na zasadach ogólnych. Dla skarżącego

oczywiste też jest, że przed upływem terminu określonego w art. 38 ust. 2 sąd nie

można wydać wyroku „zasądzającego”, jednak stawia pytanie czy możliwe jest wydanie wyroku wstępnego ustalającego prawo do nabycia określonej ilości akcji. Bez

wymagalności prawa do akcji określenie ich ilości należnej pracownikowi również nie

jest możliwe. Dopiero po zbyciu pierwszych akcji przez Skarb Państwa spółka uzyskuje informację o liczbie akcji przeznaczonych do nieodpłatnego udostępniania

uprawnionym pracownikom i dopiero wówczas sporządza listę uprawnionych pracowników uwzględniając ich okresy zatrudnienia (§ 7 rozporządzenia Ministra Skarbu

Państwa z 29 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasada podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na każdą z tych

grup oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych pracowników, Dz.U. Nr 35 poz.

303).

W sprawie o wydanie akcji nie było możliwie wydanie wyroku wstępnego skoro

samo roszczenie nie było wymagalne.

Z tych motywów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na mocy art. 398 14

k.p.c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.