Supreme Court dismissed cassation, ruling compensation for illegal termination must equal lost wages including bonuses.

Wyrok z dnia 21 września 2004 r.

II PK 20/04

Wątpliwości co do treści przepisów szczegółowych dotyczących ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia należy rozstrzygać zgodnie z zasadą, że

odszkodowanie to powinno odpowiadać wysokości utraconego wynagrodzenia

za pracę.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski (sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2004 r.

sprawy z powództwa Andrzeja J. przeciwko KGHM „P.M.” SA w L. o odszkodowanie,

na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 23 października 2003 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

W sprawie z powództwa Andrzeja J. przeciwko KGHM „P.M.” SA w L., powód

domagał się zasądzenia od strony pozwanej odszkodowania z tytułu niezgodnego z

prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w wysokości stanowiącej

równowartość wynagrodzenia za pracę za czas do upływu okresu wypowiedzenia

(od dnia 29 kwietnia 2002 r. do dnia 31 sierpnia 2002 r.), przy uwzględnieniu jako

podstawy wyliczenia odszkodowania wynagrodzenia zasadniczego i innych świadczeń w kwocie 31.853,97 zł miesięcznie. Pozwana KGHM „P.M.” SA w L. powództwo

uznała co do zasady, a w odniesieniu do wysokości dochodzonego odszkodowania

tylko w zakresie wynagrodzenia zasadniczego powoda, które wynosiło miesięcznie

19.898,91 zł. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Głogowie wyrokiem z dnia 1 lipca 2003 r.

zasądził od strony pozwanej KGHM „P.M.” SA w L. na rzecz powoda kwotę

126.536,20 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 4 października do dnia zapłaty, to

jest kwotę odpowiadającą stanowisku powoda z uwzględnieniem: 1) 19.898,91 zł wynagrodzenia zasadniczego; 2) 3.702,33 zł - jako 1/12 specjalnego wynagrodzenia

rocznego z okazji Dnia Hutnika; 3) 12,66 zł - jako 1/12 dodatku z okazji Dnia Hutnika;

4) 1.288 zł - jako 1/12 premii za pierwsze półrocze 2001 r.; 5) 1.644,66 zł - jako 1/12

nagrody rocznej (14-tej pensji); 6) 4.234,08 zł - jako 1/12 dodatkowej nagrody rocznej.

Podstawę wyliczenia odszkodowania stanowiła suma wskazanych powyżej

kwot, która wyniosła 30.780,65 zł. Kwota ta została podzielona przez współczynnik

urlopowy, który w 2002 r. wynosił 20,92 zł, a otrzymany wynik pomnożono przez

liczbę 86 dni roboczych przypadających w okresie od 29 kwietnia 2002 r. do 31

sierpnia 2002 r., tj. w okresie, w którym powinien biec termin wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, gdyby nie rozwiązano z nim stosunku pracy w trybie art. 52 k.p.

Odsetki ustawowe od przyznanego powodowi odszkodowania Sąd zasądził od dnia

doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu, tj. od dnia 4 października 2002 r.

Od powyższego wyroku apelację wniosła strona pozwana, która zarzuciła naruszenie § 6 pkt 8 i § 17 ust. 1 w związku z § 14 rozporządzenia Ministra Płacy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania

urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz

ekwiwalentu pieniężnego za urlop, w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Płacy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania

wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego

podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz.

289 ze zm.). Według strony pozwanej z podstawy obliczenia powodowi ekwiwalentu

za urlop wypoczynkowy powinny być wyłączone wszystkie nagrody. Wypłacona powodowi premia - zdaniem strony - pozwanej miała charakter uznaniowy i nie mogła

stanowić podstawy do wyliczenia mu wynagrodzenia jako ekwiwalent za urlop wypoczynkowy.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy wyrokiem z

dnia 23 października 2003 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji w

tym tylko, że w miejsce kwoty 126.536,20 zł zasądził kwotę 124.593,99 zł, w pozostałym zakresie oddalił apelację strony pozwanej i nie obciążył strony powodowej

kosztami zastępstwa procesowego należnymi stronie pozwanej od uwzględnionej

części apelacji. W ocenie Sądu drugiej instancji ustalenia Sądu pierwszej instancji

odnoszące się do katalogu składników wynagrodzenia powoda stanowiących podstawę obliczenia odszkodowania na podstawie art. 60 k.p. nie budzą zastrzeżeń.

W kasacji od powyższego wyroku pełnomocnik strony pozwanej wniósł o

zmianę wyroku i oddalenie powództwa w części określonej wartością przedmiotu zaskarżenia wskazaną w kasacji (44.998,35 zł) oraz o zasądzenie od powoda na rzecz

pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie wyroku w części określonej w pkt II i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy. Kasacja oparta została wyłącznie na podstawie, o której mowa w

art. 3931 pkt 1 k.p.c., z zarzutem naruszenia § 6 pkt 8 i § 17 ust. 1 w związku z § 14

rozporządzenia Ministra Płacy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie

szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania

wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop w związku z §

2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Płacy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996

r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz

wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków

wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy, przez ich błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że specjalne wynagrodzenie roczne z okazji Dnia Hutnika, dodatek z okazji Dnia

Hutnika, nagroda roczna - czternasta pensja oraz dodatkowa nagroda roczna nie

stanowią nagród w rozumieniu § 6 pkt 8 powołanego rozporządzenia. Według skarżącego świadczenia te mają charakter nagród i dlatego powinny być wyłączone z

podstawy liczenia ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy przez zastosowanie wskazanych wyżej przepisów. Kasacja powołuje także zarzut naruszenia art. 172 k.p. i § 6

rozporządzenia Ministra Płacy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie

szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania

wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop w związku z §

2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Płacy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996

r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz

wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków

wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie prac, przez ich błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że premie wypłacone powodowi przez pozwanego miały charakter roszczeniowy, podczas - gdy zdaniem pozwanego - miały one charakter uznaniowy i nie powinny mieścić się w poję-

ciu wynagrodzenia urlopowego, o którym mowa w § 6 rozporządzenia Ministra Płacy

i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. oraz w art. 172 k.p.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpatrywana kasacja strony pozwanej została oparta na podstawie materialnoprawnej (art. 3931 pkt 1 k.p.c.), bez kwestionowania wyniku sprawy ze względów

proceduralnych (art. 3931 pkt 2 k.p.c.). W związku z tym stosownie do art. 39311 § 1 i

2 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznając sprawę w granicach zaskarżenia związany był

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę kwestionowanej w kasacji oceny

prawnej zaskarżonego wyroku. Powyższą zasadę wyrażającą się odniesieniem stanowiska kasacji do ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych, a nie do abstrakcyjnie wyobrażonych sytuacji, które mogą wchodzić w rachubę, należy podkreślić ze

względu na argumentację przedstawioną przez skarżącego, która wykracza poza

zakres ocen dotyczących prawa materialnego. Dotyczy to w szczególności nazbyt

uogólnionego ujmowania charakteru prawnego świadczeń, o które chodzi w sprawie,

z pomniejszeniem skonkretyzowanych szczegółowymi ustaleniami - faktycznych

elementów tych świadczeń.

Mając na uwadze powyższe zastrzeżenia należało zbadać wynikający z kasacji spór, czy należne powodowi odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno uwzględniać, oprócz wynagrodzenia zasadniczego, co jest bezsporne, także uzyskane przez powoda, określone nagrody pieniężne i premię. Punkt wyjścia stanowi niezakwestionowanie w kasacji

zasad odpowiedzialności strony pozwanej (na podstawie art. 60 k.p. i wskazanych w

wyroku rozporządzeń wykonawczych).

Stosownie do art. 60 k.p. jeżeli pracodawca rozwiązał umowę o pracę w okresie wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę bez

wypowiedzenia, pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za czas do upływu okresu wypowiedzenia. Określenie zasad ustalenia tego

wynagrodzenia jako podstawy odszkodowania między innymi przewidzianego w art.

60 k.p. zostało - stosownie do art. 297 pkt 1 lit.b k.p. powierzone Ministrowi Pracy i

Polityki Socjalnej w drodze rozporządzenia. Wykonanie tego upoważnienia nastąpiło

w ten sposób, że w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 29 maja 1996 r. odesłano

do zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop, to zna-

czy do regulacji w tym zakresie zawartej w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu

wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14 ze zm.). W obrębie tego rozporządzenia, na skutek określonych odesłań (por. § 14), do ekwiwalentu pieniężnego za

urlop wypoczynkowy stosuje się § 6. W kasacji nie kwestionuje się zastosowania

tego ostatniego przepisu jako normatywnej podstawy ukształtowania odszkodowania

należnego - tak jak w rozpatrywanej sprawie - na zasadzie art. 60 k.p.

Szczegółowe roztrząsanie zarzutów kasacji należy poprzedzić zaakcentowaniem istoty przysługującego powodowi prawa. Mianowicie, że ma ono charakter odszkodowawczy i że odszkodowanie powinno odpowiadać wysokości utraconego wynagrodzenia. Chodzi więc o wyrównanie straty wynikającej z nieuzyskania przez

uprawnionego należnego mu wynagrodzenia za określony okres. Jeżeli przy stosowaniu przepisów szczegółowych powstawałyby wątpliwości co do ich treści, to trzeba

byłoby przy ich wyjaśnianiu mieć na uwadze odszkodowawczą funkcję należnego

powodowi świadczenia, że powinien uzyskać to, co utracił w charakterze wynagrodzenia za pracę. Ponieważ ukształtowanie odszkodowania według wysokości wynagrodzenia jest zasadą kodeksową (art. 60 k.p.), to w pierwszym rzędzie także w

przepisach Kodeksu pracy dotyczących wynagrodzenia za pracę należy poszukiwać

rozwiązania nasuwających się wątpliwości w odniesieniu do definiowania składników

wynagrodzenia za pracę. Otóż, nie wdając się szerzej w przedstawienie uregulowania wynagrodzenia za pracę w Kodeksie pracy, na użytek problemów wynikających z

rozpoznawanej kasacji, istotne wydaje się zaakcentowanie, że warunki wynagradzania za pracę ustalają układy zbiorowe pracy (por. art. 771 k.p.) oraz regulaminy wynagradzania (por. art. 772 k.p.).

Powyższe podkreślenia są istotne ze względu na zawarte w podstawie faktycznej wyroku ustalenia dotyczące zaliczenia do podstawy odszkodowania powoda

różnorodnych składników jego wynagrodzenia, po pierwsze, składników które faktycznie powód pobierał w odpowiednich dla nich okresach przed bezprawnym rozwiązaniem z nim umowy o pracę, i po drugie, takich składników, które wynikały z

umowy o pracę i z zakładowego układu zbiorowego. Według - jak to na wstępie podniesiono - wiążących ustaleń faktycznych wyroku - wypłacone powodowi w okresie

od 1 kwietnia 2001 r. do 31 marca 2002 r. świadczenia w zakresie dodatkowej nagrody rocznej, nagrody rocznej, tzw. 14-tej pensji, specjalnego wynagrodzenia z oka-

zji Dnia Hutnika oraz dodatku z okazji Dnia Hutnika wynikały z postanowień łączącej

strony umowy o pracę, która w tym zakresie odwoływała się do zakładowego układu

zbiorowego pracy. Dalej Sąd stwierdził, że wprawdzie uruchomienie wypłaty dodatkowej nagrody rocznej uzależnione było od osiągnięcia przez Spółkę zysku netto za

zakończony rok obrotowy, niemniej wypłata tej nagrody następowała ze środków na

wynagrodzenia obciążających koszty bieżącego roku. Z kolei premii dotyczy ustalenie zaskarżonego wyroku, że - wypłacana powodowi w oparciu o „zasady premiowania dyrektorów i ich zastępców oraz głównych księgowych Oddziałów KGHM „P.M.”

SA na lata 2000-2004” - była świadczeniem wielokrotnym i periodycznym. Płacona

była w każdym roku kalendarzowym w postaci kwartalnych zaliczek, zaś sposób

określenia przesłanek nabycia tej premii wskazywał na jej roszczeniowy charakter.

Wbrew zarzutom kasacji, ze względu na powyższe ustalenia, nie nasuwa zastrzeżeń ocena prawna zaskarżonego wyroku dotycząca zastosowania zasady wynikającej z § 6 zdanie pierwsze powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Płacy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r., zasady nakazującej wynagrodzenie za czas

urlopu wypoczynkowego, a pośrednio odszkodowanie z art. 60 k.p., ustalać z

uwzględnieniem wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, z wyłączeniem świadczeń enumeratywnie wymienionych w 10 punktach. W szczególności wobec ustaleń z jednej strony cech konstytutywnych „nagród”, które powód otrzymywał

jako wynagrodzenia za pracę, a z drugiej strony, że nie pochodziły one z zakładowego funduszu nagród - nie dotyczyło odszkodowania należnego powodowi wyłączenie

nagród z zakładowego funduszu nagród wynikające z § 6 pkt 8 powołanego rozporządzenia. Późniejsza zmiana tego przepisu od 1 stycznia 2003 r. (por. § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 6 grudnia 2002 r. - Dz.U. Nr 214, poz. 1810) nie mogła mieć zastosowania do odszkodowania ustalonego według zasad obowiązujących w okresie

do 31 sierpnia 2002 r.). Nie budzi także wątpliwości niezastosowanie przez Sąd wyłączenia, o którym mowa w § 6 pkt 1 rozporządzenia z 8 stycznia 1997 r. To ostatnie

wyłączenie dotyczy „jednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie”, tymczasem powód - według podstawy faktycznej wyroku - uzyskiwał inne świadczenia należące do jego wynagrodzenia za pracę.

Z powyższych przyczyn wobec niezasadności podstawy kasacyjnej kasacja

strony pozwanej została oddalona (art. 39312 k.p.c.).