Supreme Court dismisses appeal where labor court rejected reinstatement claim without ruling on alternative compensation claim.

Postanowienie z dnia 9 lutego 2006 r.

II PK 182/05

Oddalenie powództwa o przywrócenie do pracy, z powołaniem się na art.

8 k.p., bez orzeczenia o odszkodowaniu i wskazania w uzasadnieniu przyczyn

nieuwzględnienia tego alternatywnego roszczenia, oznacza, że zakresem powagi rzeczy osądzonej jest objęte jedynie żądanie przywrócenia do pracy.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata

Gudowska, Herbert Szurgacz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lutego

2006 r. sprawy z powództwa Ireneusza Ż. przeciwko Państwowemu Przedsiębiorstwu Użyteczności Publicznej „Poczcie Polskiej” Rejonowemu Urzędowi Poczty w L.

o odszkodowanie, na skutek kasacji powoda od postanowienia Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 15 marca 2005 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 6

stycznia 2005 r. [...],

2. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.800 zł (jeden tysiąc

osiemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z as a d n i e n i e

Postanowieniem z dnia 15 marca 2005 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy oddalił zażalenie powoda Ireneusza Ż. na postanowienie Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy,

odrzucające pozew w sprawie z jego powództwa przeciwko Państwowemu Przedsiębiorstwu Użyteczności Publicznej „Poczta Polska”, Rejonowy Urząd Poczty w L. o

odszkodowanie, podzielając pogląd Sądu pierwszej instancji, że roszczenie z którym

wystąpił powód zostało już prawomocnie osądzone (art. 366 k.p.c.). Sąd ten wskazał,

że wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2004 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Legnicy oddalił powództwo w sprawie o przywrócenie powoda do pracy

po stwierdzeniu, że istniała uzasadniona podstawa do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, gdyż swoim zachowaniem, polegającym na wykorzystaniu

zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego przeznaczeniem, dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowego obowiązku pracowniczego.

Po rozpoznaniu apelacji powoda, Sąd Okręgowy ostatecznie oddalił ją (wyrokiem z dnia

29 lipca 2004 r. [...]), stwierdzając, że co prawda rozwiązanie umowy o pracę w trybie natychmiastowym z winy pracownika nastąpiło z naruszeniem prawa, bowiem wskazana przyczyna tej decyzji

„dotyczyła stosunku ubezpieczeniowego powoda, a nie stosunku pracy ze stroną pozwaną”, ale

znaczny ciężar naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, uzasadnia stanowisko, że

uwzględnienie powództwa o przywrócenie do pracy na podstawie art. 56 k.p., stanowiłoby

nadużycie przysługującego powodowi prawa, co nie zasługuje na ochronę (art. 8 k.p.).

Od powyższego postanowienia z dnia 15 marca 2005 r. skargę kasacyjną

wniósł pełnomocnik powoda i zarzucając naruszenie przepisów postępowania - art.

199 § 1 pkt 2 w związku z art. 366 k.p.c., przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie,

że sprawa o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania z powodem

umowy o pracę bez wypowiedzenia została już prawomocnie osądzona wskutek

wniesionego przez powoda powództwa o przywrócenie do pracy, oraz naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię - art. 45 § 2 w związku z art. 56 § 1 i 2

k.p. i art. 4771 § 2 k.p.c., przez przyjęcie, iż oddalenie apelacji powoda w kwestii

przywrócenia go do pracy oznacza także bezzasadność ewentualnego roszczenia

odszkodowawczego, wniósł o „uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego oraz postanowienia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia pozwu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy Kodeksu pracy przewidują określone roszczenia (sformułowane alternatywnie) przysługujące pracownikowi w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego

z prawem rozwiązania umowy o pracę, stanowiąc w art. 45 i art. 56, że w razie wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony - pracownikowi przysługuje żądanie uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, a gdy umowa uległa już rozwiązaniu - przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach albo żądanie zasądzenia odszkodowania (art. 45 § 1 k.p.), natomiast w razie rozwiązania umowy o pracę

bez wypowiedzenia - żądanie przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach lub

żądanie odszkodowania (art. 56 § 1 k.p.). W myśl art. 45 § 1 k.p. nieuzasadnione lub

niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę przez pracodawcę uprawnia

pracownika do wyboru jednego z roszczeń przewidzianych w tym przepisie. Również

w art. 56 § 1 k.p. wybór roszczenia został pozostawiony pracownikowi. Natomiast z

art. 45 § 2 k.p., który z mocy art. 56 § 2 k.p. ma zastosowanie do roszczeń pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę

bez wypowiedzenia, wynika że sąd pracy może nie uwzględnić wybranego i zgłoszonego przez pracownika roszczenia o przywrócenie do pracy „jeżeli ustali, że

uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe”.Taki alternatywny

sposób orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy przewiduje również art. 4771 §

2 k.p.c., dopuszczający orzekanie przez sąd o innym - alternatywnym - roszczeniu

także nie zgłoszonym przez powoda, a więc niejako wbrew jego woli. Orzekając w

ten sposób, Sąd kieruje się przesłanką bezzasadności (art. 4771 § 2 k.p.c. w związku

z art. 8 k.p.), niecelowości lub niemożliwości (art. 45 § 2 k.p.) przywrócenia do pracy.

Zawsze jednak przy tego rodzaju orzeczeniach sąd obejmuje zakresem swego rozstrzygnięcia rozważenie zasadności żądania przywrócenia do pracy, gdyż po to, by

móc w miejsce tego żądania zasądzić odszkodowanie, musi uznać, że przywrócenie

do pracy jest bezzasadne lub niecelowe. Wobec tego powagą rzeczy osądzonej wyroku zasądzającego odszkodowanie jest także objęte roszczenie o przywrócenie do

pracy.

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 25 lutego 1999 r., III ZP 34/98

(OSNAPiUS 2000 nr 2, poz. 44), stwierdzono, że dopuszczalna jest apelacja powoda

od wyroku, w którym sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 477 1 § 2 k.p.c. w

związku z art. 8 i art. 56 k.p. zasądził odszkodowanie w miejsce żądania przywrócenia do pracy i nie oddalił powództwa w żadnym zakresie, przyjmując że o zakresie

przedmiotowym powagi rzeczy osądzonej decyduje to, co jest faktycznym przedmiotem rozstrzygnięcia sądu. Należy w związku z tym przyjąć, że w sprawie, w której na

podstawie art. 45 § 2 w związku z art. 56 k.p. oraz art. 4771 § 2 k.p.c. w związku z

art. 8 k.p. sąd pracy zasądził na rzecz pracownika odszkodowanie zamiast żądanego

przywrócenia do pracy, powagą rzeczy osądzonej objęte jest także żądanie przywrócenia do pracy, chociaż nie zostało formalnie oddalone. Zasądzenie odszkodowania

jest bowiem równoznaczne z nieuwzględnieniem roszczenia o przywrócenie do

pracy.

W rozpatrywanej obecnie sprawie, powód kwestionuje stanowisko Sądów obu

instancji odrzucających pozew ze względu na prawomocność wyroku w sprawie o

przywrócenie do pracy, zarzucając że w tej sprawie sądy nie wypowiedziały się

wprost o zasadności lub niezasadności (niezgłoszonego ani w pozwie, ani w toku

postępowania) roszczenia odszkodowawczego ani w sentencji wyroku, ani w jego

motywach. Według art. 366 k.p.c. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej

co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. O

granicach powagi rzeczy osądzonej decyduje więc podstawa sporu, przez którą

należy rozumieć zespół okoliczności faktycznych, z których wynikły roszczenia powoda.

Należy więc, rozważając przedmiotowe i podmiotowe granice powagi rzeczy

osądzonej w prawomocnym wyroku, powiązać je nie tyle z żądaniem zgłoszonym w

pozwie, bądź w toku postępowania, ale z faktycznym przedmiotem rozstrzygnięcia.

Powyższe należało odnieść także do sprawy, w której sąd nie był związany żądaniem stron i w której podstawą sporu był również zespół okoliczności faktycznych, z

których powód wyprowadzał swe żądanie. Jeżeli sąd ograniczył się tylko do zbadania

roszczenia powoda w postaci zgłoszonej w żądaniu (tj. jego roszczenia procesowego), to tylko w tym zakresie wyrok korzystał z powagi rzeczy osądzonej. Jeżeli

natomiast sąd przyjął, że roszczenia takie w ogóle nie istnieją lub są nieuzasadnione,

czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku, to wyrok taki, także w tej części, zgodnie z

art. 366 k.p.c. korzystał z powagi rzeczy osądzonej.

W wypadku roszczeń uznanych pośrednio przez sąd za niezasadne, bądź zasądzenia ich w mniejszym rozmiarze warto powołać orzeczenia Sądu Najwyższego,

odnoszące się co prawda do problematyki granic powagi rzeczy osądzonej w sprawach, w których sąd nie był związany granicami żądania pozwu, uznając, że mogą

być one pomocne także w rozstrzyganiu o granicach powagi rzeczy osądzonej wyroku zasądzającego roszczenie alternatywne. W orzeczeniach z dnia 4 listopada 1965

r., I PR 366/65 (OSPiKA 1966 nr 7-8, poz. 172), z dnia 16 maja 1969 r., II PR 131/69

(Biuletyn Informacyjny SN 1969 nr 12, poz. 209) oraz z dnia 27 września 1973 r., III

CRN 223/73 (OSNCP 1974 nr 7-8, poz. 134), stwierdzono, że gdy w sprawie, której

zakres nie zależy od treści żądania pozwu, sąd - wbrew wynikom postępowania - nie

orzekł o roszczeniu nie zgłoszonym w żądaniu lub przyznał je w rozmiarze mniejszym niż należało, osobie zainteresowanej służy prawo zgłoszenia wniosku o uzupełnienie wyroku albo wytoczenie osobnego powództwa o pominiętą część roszczeń.

Jednocześnie w postanowieniu z dnia 21 grudnia 1981 r., I PRN 96/81 (OSNCP

1982 nr 5-6, poz. 87), a zwłaszcza w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 maja

1966 r., III PZP 15/66 (OSNCP 1966 nr 12, poz. 264), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

oddalenie przez sąd zgłoszonego żądania nie stanowi oddalenia roszczenia, które

wynikało z tej samej podstawy faktycznej lub prawnej co zgłoszone żądanie, a którego pracownik nie zgłosił w toku postępowania. Oznacza to, że roszczenie ponad

to, co sąd zasądził, nie zostało jeszcze rozstrzygnięte i w tym zakresie powód, jeżeli

nie zgłosił wniosku o uzupełnienie wyroku, ma otwartą drogę do procesu o dalsze

roszczenia lub o dalszą część roszczenia.

Podobne stanowisko można wyprowadzić także z wyroku Sądu Najwyższego

z dnia 18 września 2003 r., I PK 346/02 (niepublikowany). Przyjęto w nim, że w przypadku ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, przy jednoczesnym naruszeniu przez pracodawcę przepisów dotyczących rozwiązania umowy

o pracę w trybie natychmiastowym, sąd może oddalić zarówno roszczenie o przywrócenie do pracy, jak też - w całości bądź w części - alternatywne roszczenie o odszkodowanie.

W ocenie składu Sądu Najwyższego rozpoznającego skargę, na aprobatę zasługuje pogląd, według którego o zakresie przedmiotowym powagi rzeczy osądzonej

decyduje to, co jest faktycznym przedmiotem rozstrzygnięcia sądu. Tak więc - konkludując - w sprawie, w której sąd pracy zasądził na rzecz pracownika odszkodowanie zamiast żądanego przywrócenia do pracy, powagą rzeczy osądzonej objęte jest

także żądanie przywrócenia do pracy, mimo że nie zostało formalnie oddalone. Nie

można jednak przenosić powyższego rozumowania na sytuację, w której sąd oddalił

z powołaniem się na art. 8 k.p. roszczenie o przywrócenie do pracy, nie orzekając o

alternatywnym roszczeniu odszkodowawczym i nie wskazując w uzasadnieniu przyczyn nieuwzględnienia również tego roszczenia. W takim przypadku zakresem powagi rzeczy osądzonej jest objęte jedynie roszczenie o przywrócenie do pracy.

Z tych względów, na podstawie art. 39816 k.p.c. zmieniono poprzez uchylenie

zaskarżone postanowienie.

O kosztach orzeczono po myśli art. 98 k.p.c., uwzględniając taryfowe wynagrodzenie pełnomocnika - § 12 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5 rozporządzeniem

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie (...), Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.