Supreme Court quashes labor court verdict for unpaid wages due to insufficient evidence and procedural errors.

Sygn. akt II PK 178/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Andrzej Wróbel

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z powództwa H. M.

przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcji Wód Mineralnych "K." Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w Ł.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 25 stycznia 2005 r.,

kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w T.

z dnia 18 marca 2004 r., sygn. akt IV Pa …/04,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Okręgowemu w T. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

H. M. domagała się - początkowo od syndyka masy upadłości, a po

umorzeniu postępowania upadłościowego, od PPWM "K.", spółki z o.o. w Ł. zapłaty kwoty 57.659,02 zł z odsetkami, tytułem wynagrodzenia za pracę wykonaną

w okresie od dnia 12 października 1999 r. do dnia 30 grudnia 2001 r. W dniu 4

listopada 2002 r. sprecyzowała żądanie jako wyrównanie wynagrodzenia za pracę

wykonaną w 2001 r. w łącznej kwocie 26.163,98 zł z odsetkami. Podniosła, że

zgodnie z umową o pracę z dnia 12 października 1999 r. była zatrudniona w

połowie etatu, tymczasem na polecenie pracodawcy pracowała przez 8 godzin

dziennie i za pracę w wymiarze umówionym, jak i przekraczającym wymiar czasu

pracy wynikający z umowy, nie uzyskała należnego wynagrodzenia.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w G. wyrokiem z dnia 23 grudnia 2003 r.

zasądził na rzecz powódki kwotę 32.032,62 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia

od marca do listopada 2001 r. do kwoty 4.400 zł, za pracę w pełnym wymiarze

czasu pracy. Ustalił, że pracodawca powódki miał status zakładu pracy chronionej i

w celu uzyskania odpowiedniego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych

stosował, ujawnianą przy zawieraniu u mowy o pracę, praktykę zatrudniania

pracowników za stałym wynagrodzeniem za pracę w wymiarze połowy etatu, a

wynagradzał ich zgodnie z liczbą przepracowanych godzin. Na podstawie zeznań

świadków oraz list obecności z okresu od czerwca do października 2001 r.

Stwierdził, że także powódka pracowała na stanowisku księgowej w pełnym

wymiarze czasu pracy, choć zawarła umowę o pracę w wymiarze połowy etatu z

wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 900 zł. Od dnia 1 października 2000 r.

powierzono jej obowiązki samodzielnej księgowej i podwyższono wynagrodzenie do

kwoty 2.200 zł miesięcznie przy tym samym czasie pracy. Zaproponowanych przez

syndyka w dniu 12 listopada 2001 r. nowych warunków pracy w wymiarze połowy

etatu z pensją 600 zł powódka nie przyjęła i jej umowa o pracę uległa rozwiązaniu

w dniu 26 listopada 2001 r. Zgodnie z zaświadczeniem z dnia 28 grudnia 2001 r.,

za pracę w pełnym wymiarze czasu otrzymywała wynagrodzenie brutto w granicach

od 1.010 zł do 2.241,32 zł, przy czym wypłacane kwoty były w każdym miesiącu

inne i niższe od kwoty 4.400 zł.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. wyrokiem z

dnia 18 marca 2004 r. uwzględnił apelację strony pozwanej. Zmienił wyrok Sądu

pierwszej instancji i oddalił powództwo, przyjmując – na podstawie odmiennej od

Sądu pierwszej instancji oceny dowodów – że za pracę wykonywaną przez 8

godzin dziennie powódka otrzymała należne wynagrodzenie. Za niesporne uznał ,

że umowa o pracę z zawarta powódką opiewała na połowę etatu pracę, tymczasem

w okresie od lutego do grudnia 2001 r. pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy,

jakkolwiek wymiar czasu pracy nie przekraczał 8 godzin dziennie, więc nie należy

jej się także wynagrodzenie za godziny nadliczbowe. Pracy w godzinach

nadliczbowych zresztą nie wykazała, gdyż prowadzona przez pracodawcę

ewidencja czasu pracy ograniczała się do poprawianych kopii list obecności z

okresu tylko od czerwca do października 2001 r.

Sąd drugiej instancji zakwestionował podwyższenie wynagrodzenia od dnia

1 października 2000 r. z kwoty 900 zł do kwoty 2.200 zł jako nieracjonalne działanie

pracodawcy będącego na skraju upadłości.

Kasacja

powódki

została

oparta

na

podstawie

naruszenia

prawa

materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 8, 80 i 133 k.p. i oddalenie powództwa o zapłatę wyrównania wynagrodzenia należnego z tytułu umowy o pracę

oraz wynagrodzenia za dodatkowo przepracowane godziny ponad wymiar połowy

etatu, w związku z przyjęciem, że powódka dochodziła wynagrodzenia za pracę w

godzinach nadliczbowych. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej skarżąca

zarzuciła obrazę przepisów art. 233 § 1, art. 328 § 2, art. 227, 385 i 378 k.p.c. przez

dowolną ocenę materiału dowodowego i rozpoznanie apelacji z wykroczeniem poza

jej granice. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Reformatoryjne orzeczenie Sądu drugiej instancji zapadło w opozycji do

wniosku Sądu Rejonowego, że zeznania świadków oraz wyliczenia zawarte w opinii

biegłego

przemawiają

za

uwzględnieniem

powództwa

o

wyrównanie

wynagrodzenia do kwot należnych za pracę w pełnym wymiarze czasu. Sąd ten

uznał bowiem ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji za dokonane w wyniku

naruszenia granic swobodnej oceny materiału dowodowego i nie odzwierciedlające

rzeczywistego stanu rzeczy. Oddalając powództwo, nie przedstawił jednak w

sposób zadowalający motywów swego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu, które –

jak trafnie zarzucono w kasacji – nie spełnia wymagań stawianych w art. 328 § 2

k.p.c., postawił wprawdzie stanowczą tezę, że powódka uzyskała wynagrodzenie

należne za pracę wykonaną, lecz nie poparł jej wywodem zawierającym wskazanie

dowodów, na których oparł to ustalenie, ani przyczyn, które spowodowały odmowę

wiary odmiennym twierdzeniom powódki i dowodom zebranym przed Sądem

pierwszej instancji. Jedynym jasno wyrażonym argumentem przemawiającym za

oddaleniem powództwa była konstatacja, że „powódka nie zgłaszała roszczeń o

wynagrodzenie ani do przełożonej, ani do zakładu pracy”, która jednocześnie

przeczyła innym ustaleniom tego Sądu, a mianowicie, że powódka co najmniej

dwukrotnie zwracała się do pozwanego o wyrównanie wynagrodzenia za okres od 1

października 2000 r. do końca zatrudnienia.

Błędy uzasadnienia wyroku miały istotny wpływ na wynik sprawy, unaoczniły

bowiem, że kwestionując ustalenia Sądu pierwszej instancji, Sąd Okręgowy nie

ustalił faktu dokonania zapłaty za pracę wykonaną. Nie ocenił z należytą

wnikliwością okoliczności, że strona pozwana stosowała naganną praktykę

zawierania umów o pracę w połowie czasu pracy za stałym wynagrodzeniem, a

niezgodnie z tymi umowami oczekiwała pracy na pełnym etacie i wypłacała

wynagradzanie zależnie od liczby przepracowanych godzin. Tymczasem zrodziła

oczywistą konieczność wyjaśnienia, czy przeciwko uwzględnieniu powództwa

przemawia nieudowodnienie wykonywania przez powódkę pracy w pełnym

wymiarze czasu pracy, czy też dokonanie zapłaty za pracę wykonaną, wynikające z

porównania czasu pracy z uzyskanym wynagrodzeniem.

Rzeczywistego czasu wykonywania pracy przez powódkę Sąd zresztą nie

ustalił; uchylił się od tego z powołaniem się na braki w materiale dowodowym.

Rozważył wprawdzie, że strona pozwana zaniedbywała obowiązek prowadzenia

ewidencji czasu pracy, lecz wysnuł z tego wniosek, że to powódka miała wykazać

czas rzeczywiście przepracowany. W świetle utrwalonego stanowiska Sądu

Najwyższego, że brak dokumentacji wynikający z zaniechania jej prowadzenia

przez pracodawcę powoduje zmianę wynikającego z art. 6 k.c. rozkładu ciężaru

dowodu, wniosek ten należy uznać za bezzasadny (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 14 maja 1999 r., I PKN 62/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 579 i z dnia 5

maja 1999 r., I PKN 665/98, OSNAPiUS 2000 nr 14, poz. 535). Sąd pominął przy

tym, że nieewidencjonowanie czasu pracy skarżącej, obciążające pracodawcę, nie

przekreślało możliwości dokonania pozytywnych ustaleń na podstawie zeznań

świadków czy nawet danych z notatek prowadzonych przez skarżącą.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak także wskazania dowodów, na

których Sąd Okręgowy dokonał ustaleń w zakresie kwoty należnego powódce

wynagrodzenia. Po zastrzeżeniach co do racjonalności jego podwyższenia do

kwoty 2.200 zł, Sąd stwierdził tylko, że dokumenty płacowe „w niedostateczny

sposób dokumentowały zasadność roszczeń powódki co do wysokości należnego

wyrównania wynagrodzenia za pracę”. Uchylił się tym samym od ustalenia zasad,

według których określane było wynagrodzenie powódki. W stanie faktycznym

sprawy umowa z dnia 12 października 1999 r. określała wymiar czasu pracy na 4

godziny dziennie i wynagrodzenie w kwocie 900 zł, następnie, od dnia 22 września

2000 r., podwyższone do 2.200 zł. Listy płac ujawniały wynagrodzenie w zmiennej

wysokości, które w żadnym miesiącu nie odzwierciedlało w swym zasadniczym

elemencie kwoty wynikającej z umowy o pracę, ani aneksu do niej. Przyczyny tej

zmienności

wynagrodzenia

Sąd

nie

dociekał,

tymczasem,

skoro

wypłaty

wynagrodzenia nie odpowiadały kwocie umówionej, to musiały wynikać z innej niż

zawartej w umowie o pracę przyjętej przez pracodawcę miary pracy świadczonej

przez powódkę. Jeżeli ekwiwalent pracy skarżącej stanowić miało wynagrodzenie

będące ilorazem jednostek czasu świadczenia pracy przez stałe wynagrodzenie, to

oddalenie

powództwa

przed

porównaniem

udokumentowanych

danych

dotyczących wynagrodzenia i czasu pracy powódki było nieuzasadnione.

Oddalenia powództwa nie uzasadniało także powołanie się na dotyczący

dopuszczalności pracy w godzinach nadliczbowych art. 151 k.p. (błędnie jako art.

133 § 1 k.p., który w chwili wyrokowania miał brzmienie nadane ustawą z dnia 14

listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych

ustaw, Dz.U. Nr 213, poz. 2081), gdyż kwestia należności za godziny nadliczbowe

nie była przedmiotem wyroku objętego apelacją. Wprawdzie powódka określała

swoje żądanie nie dość jednoznacznie, a na ostatniej rozprawie przed Sądem

pierwszej instancji oświadczyła, że dochodzi „wynagrodzenia za pracę w godzinach

nadliczbowych”, to w pozwie i kolejnych pismach procesowych utrzymywała, że

domaga się wyrównania wynagrodzenia za pracę wykonaną w wymiarze równym 8

godzinom dziennie i takie jej żądanie rozpoznał Sąd pierwszej instancji.

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 393 13 § 1

k.p.c).