II PK 166/09 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 7 stycznia 2010 r.

II PK 166/09

Przepis art. 125 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie

wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie daje pracodawcy (szkole wyższej)

prawa do typizacji „innych ważnych przyczyn” przez wskazanie w statucie

uczelni okoliczności stanowiących uzasadnioną przyczynę rozwiązania za wypowiedzeniem stosunku pracy z mianowania.

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 stycznia

2010 r. sprawy z powództwa Organizacji Zakładowej Niezależnego Samorządu

Związku Zawodowego Solidarność Region Mazowsze w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. i Krystyny M. przeciwko Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej

strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 3 grudnia 2008 r. [...]

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną;

2. zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki 120 zł (sto dwadzieścia zł)

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Warszawie, wyrokiem z dnia 8 lipca 2008 r. przywrócił powódkę Krystynę M. do

pracy w pozwanej Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW) w W. na poprzednie warunki pracy i płacy. Sąd zasądził także na jej rzecz wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy, tj. za okres od 17 czerwca 2007 r. do dnia przywrócenia powódki do pracy w wysokości 2.461,20 zł miesięcznie pod warunkiem, że powódka stawi się do pracy w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny. Powódka Krystyna M. była

zatrudniona w pozwanej SGGW od 20 września 1990 r. na podstawie umowy o

pracę na stanowisku starszego asystenta, zaś od października 1992 r., na podstawie

mianowania na stanowisku asystenta, a od 1 października 1998 r. wykładowcy w

Katedrze [...] SGGW, na którym pracowała aż do zwolnienia z pracy. Od 15 lat powódka jest członkiem prezydium Organizacji Zakładowej NSZZ Solidarność Region

Mazowsze w SGGW, przez dwie kolejne kadencje pełniła funkcję Sekretarza Komisji

Zakładowej. Uchwałą Organizacji Zakładowej NSSZ Solidarność w SGGW Region

Mazowsze z dnia 4 lipca 2006 r. powódka została objęta szczególną ochroną z art.

32 ustawy o związkach zawodowych. Pismo organizacji zakładowej adresowane do

Rektora SGGW i zawierające wskazanie pracowników objętych szczególną ochroną

zostało pozwanemu pracodawcy doręczone jeszcze w 2006 r.

W 2002 r. powódka ukończyła 60 rok życia, w tym samym roku powódka legitymowała się 35-letnim stażem pracy. W lutym 2007 r. Rektor SGGW zaproponował

powódce przejście na emeryturę oraz rozwiązanie stosunku pracy z mianowania na

podstawie porozumienia stron. Złożył jej także propozycję dalszego zatrudnienia na

czas określony, na podstawie umowy o pracę bez sprecyzowania pozostałych warunków zatrudnienia. Powódka nie zgodziła się na powyższe warunki. Pismo Rektora

zawierające propozycję zmiany podstawy zatrudnienia z mianowania na umowę o

pracę nosi datę 28 lutego 2007 r., zaś termin do udzielenia na nie odpowiedzi ustalono w nim na 5 marca 2007 r.

W dniu 28 lutego 2007 r. zostało powódce wręczone oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu stosunku pracy, datowane na dzień 27 lutego 2007 r., w którym

koniec okresu wypowiedzenia wskazano na dzień 16 czerwca 2007 r., tj. ostatni

dzień zajęć dydaktycznych w semestrze letnim roku akademickiego 2006/2007. Decyzję o przedstawieniu wniosku o wypowiedzeniu stosunku pracy powódce Radzie

Wydziału podjął dziekan Wydziału [...], a nie Kierownik Katedry [...]. Zgodę wyraziła

Rada Wydziału zwykłą większością głosów. Przyczyną wypowiedzenia wskazaną w

oświadczeniu Rektora SGGW było osiągnięcie przez powódkę wieku emerytalnego.

Podstawą materialnoprawną wskazaną w oświadczeniu był § 8 zarządzenia nr [...]

Rektora SGGW z dnia 1 grudnia 2006 r., zgodnie, z którym „rozwiązanie stosunku

pracy z nauczycielem akademickim zatrudnionym w formie mianowania lub umowy o

pracę na stanowisku wykładowcy, starszego wykładowcy lub adiunkta następuje z

chwilą osiągnięcia uprawnień emerytalnych, tj. w wieku 60 lat w przypadku kobiet i

65 lat w przypadku mężczyzn. Rozwiązanie stosunku pracy następuje z końcem semestru, w którym nauczyciel akademicki uzyskał uprawnienia emerytalne, na wniosek kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej po uzyskaniu zgody właściwej

Rady”.

Pracodawca nie zwrócił się do Organizacji Zakładowej NSSZ Solidarność w

SGGW Region Mazowsze o zgodę na rozwiązanie stosunku pracy z powódką.

Sąd Rejonowy ustalił także, że w pozwanej SGGW trwa proces odmładzania

kadr. Pracownikom, którzy mogą skorzystać z uprawnień emerytalnych proponuje się

przejście na emeryturę i zmianę podstawy zatrudnienia z mianowania na umowę o

pracę na czas określony. Analogiczne propozycje zostały złożone: powódce, Annie

G. byłej Przewodniczącej NSZZ Solidarność w SGGW oraz Bożenie S., która także

była członkiem związku.

Sąd Rejonowy uznał, że powództwo Organizacji Zakładowej NSZZ Solidarność Regionu Mazowsze w Warszawie i Krystyny M. zasługuje na uwzględnienie. Sąd Rejonowy wskazał, że sporne między stronami postępowania były: zagadnienie, czy mianowanemu nauczycielowi akademickiemu przysługuje prawo odwołania się od wypowiedzenia stosunku pracy do sądu pracy i roszczenia z art. 45

k.p., czy w sprawie ma zastosowanie przepis art. 38 k.p. i czy powoływanie się przez

stronę powodową na przepis art. 32 ustawy o związkach zawodowych nie stanowi

nadużycia prawa. Sporna była także możliwość wypowiedzenia stosunku pracy powódce jako mianowanemu nauczycielowi akademickiemu w oparciu o przyczynę polegającą na osiągnięciu wieku emerytalnego. W tym zakresie kontrowersje między

stronami dotyczyły interpretacji przepisów ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym

(p.s.w.) i zarządzenia Rektora SGGW z 1 grudnia 2006 r. [...] „wprowadzającego

przyczynę wypowiedzenia stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego

w postaci osiągnięcia uprawnień emerytalnych”.

Analizując kwestie sporne Sąd Rejonowy wskazał w pierwszej kolejności na

okoliczność, że z faktu niewprowadzenia do przepisów p.s.w., jednostki redakcyjnej

zawierającej odpowiednik art. 97 ustawy o szkolnictwie wyższym, nie można wyprowadzać wniosku o wyłączeniu uprawnienia mianowanego nauczyciela akademickiego do odwołania się od oświadczenia rektora o rozwiązaniu stosunku pracy za wypowiedzeniem. Zdaniem Sądu prawo pracownika do odwołania się od takiego

oświadczenia wynika wprost z przepisów art. 128 i 136 ust. 1 i 2 p.s.w. Za przedstawionym wyżej wnioskiem przemawia nie tylko wykładnia gramatyczna, ale także ce-

lowościowa i systemowa. Nie ulega wątpliwości, że stosunek pracy nauczyciela

akademickiego, nawiązany na podstawie mianowania, podlega szczególnej, w porównaniu ze stosunkiem pracy wynikającym z umowy, ochronie. Wskazana gwarancja stabilności stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego byłaby w

ocenie Sądu iluzoryczna, gdyby nie mógł się on odwołać się od jednostronnej decyzji

pracodawcy o rozwiązaniu stosunku pracy. Gwarancje materialnoprawne sprowadzające się do dokonanej przez ustawodawcę delimitacji przyczyn uzasadniających

rozwiązanie stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego, pozbawione

odpowiednich gwarancji procesowych, w postaci uprawnienia do wszczęcia postępowania i dochodzenia swoich praw przed sądem, pozbawione byłyby mocy. Powyższy wniosek wzmacnia dodatkowo okoliczność braku w p.s.w. alternatywnego do

przewidzianego w Kodeksie pracy trybu dochodzenia przez mianowanego nauczyciela roszczeń związanych z bezprawnym - w jego opinii - rozwiązaniem stosunku

pracy przez pracodawcę. W konsekwencji, w ocenie Sądu, aktualne na gruncie nowo

obowiązujących przepisów p.s.w. pozostaje orzecznictwo Sądu Najwyższego,

utrwalone na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy o szkolnictwie wyższym.

Także z przywołaniem orzecznictwa Sądu Najwyższego Sąd pierwszej instancji zauważył, że nie ma podstaw, żeby wyłączać względem mianowanych nauczycieli

akademickich zastosowanie przepisów art. 38 k.p. i art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Pierwszy znajduje w ich przypadku zastosowanie wprost na podstawie

odesłania zawartego w art. 128 p.s.w., drugi na podstawie regulacji ustawy o związkach zawodowych, której przepisy adresowane są do wszystkich pracowników, niezależnie od podstawy ich zatrudnienia (umowa o pracę, mianowanie). Zdaniem Sądu

dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne jest zwłaszcza naruszenie przez pozwanego pracodawcę wymogów statuowanych w przepisie art. 32 ustawy o związkach

zawodowych przez niezwrócenie się do powodowej organizacji zakładowej o wyrażenie zgody na rozwiązanie stosunku pracyu z powódką - jako pracownikiem objętym szczególną ochroną z racji wykonywanych funkcji związkowych. Stwierdzenie

naruszenia wskazanych wyżej regulacji ustawy o związkach zawodowych jest w

zasadzie wystarczające, zdaniem Sądu Rejonowego, do uwzględnienia powództwa.

Musiałyby zatem zachodzić szczególne okoliczności, by je oddalić albo zasądzić odszkodowanie w miejsce uwzględnienia żądania pracownika przywrócenia do pracy.

Okoliczność tego rodzaju mógłby stanowić fakt nadużywania przez stronę powodową

swoich praw. Zarzut tego rodzaju podniosła strona pozwana, wskazując na objęcie

powódki szczególną ochroną na krótko przed osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego, a co za tym idzie korzystanie z uprawnień związkowych w sposób sprzeczny

z ich przeznaczeniem. W ocenie Sądu Rejonowego powyższe stwierdzenie strony

pozwanej nie zostało poparte żadnymi dowodami, jest zatem gołosłowne i nie zasługuje na podzielenie przez Sąd. Sąd podkreślił, że powódka jest członkiem Prezydium

Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność od 15 lat, zaś funkcję Sekretarza Komisji sprawowała w czasie, gdy doręczono jej oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu

umowy o pracę - już drugą kadencję. Nie można zatem argumentować, że szczególną ochroną powódka została objęta tuż przed osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego i wyłącznie w celu uniemożliwienia pracodawcy zwolnienia jej z pracy.

Sąd zauważył także, że naruszenie przepisu art. 32 ustawy o związkach zawodowych nie jest jedynym, jakiego dopuścił się pracodawca w procesie rozwiązywania stosunku pracy wiążącego SGGW z powódką. Zgodnie bowiem z treścią § 8

zarządzenia nr 44 Rektora SGGW z dnia 1 grudnia 2006 r. rozwiązanie stosunku

pracy następuje z końcem semestru, w którym nauczyciel akademicki uzyskał

uprawnienia emerytalne, na wniosek kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej po uzyskaniu zgody właściwej Rady. Inicjatywa wypowiedzenia stosunku pracy

powinna zatem zostać wyrażona w przypadku powódki przez kierownika katedry, a

ten zgody takiej nie wyraził. Zrobił to natomiast w jego zastępstwie dziekan wydziału.

Co więcej, w myśl postanowień art. 125 p.s.w., stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim może być rozwiązany również z innych ważnych przyczyn,

po uzyskaniu zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni. Zgodnie ze

Statutem pozwanej SGGW, organem właściwym do wyrażenia takiej zgody jest Rada

Wydziału. W myśl pkt 25, 26 i 31 załącznika nr 3 do Statutu SGGW, Rada w sprawach merytorycznych, a do takich niewątpliwie należy kwestia rozwiązania stosunku

pracy mianowanego nauczyciela akademickiego, podejmuje decyzję bezwzględną

większością głosów. W sprawie niniejszej zgoda Rady Wydziału została wyrażona w

uchwale podjętej zwykła większością.

Sąd Rejonowy podkreślił ponadto, że strona pozwana jako przyczynę wypowiedzenia wskazała okoliczność nieprzewidzianą przez przepisy p.s.w. Gwarancja

stabilności stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego wyraża się

przede wszystkim w stworzeniu przez ustawodawcę katalogu przyczyn uzasadniających jego wypowiedzenie. Przesłanki te zostały wyliczone enumeratywnie w art. 124

p.s.w.. Ponadto art. 125 p.s.w. stanowi, że stosunek pracy z mianowanym nauczy-

cielem akademickim może być rozwiązany również z innych ważnych przyczyn, po

uzyskaniu zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni. Pojęcie „innych ważnych przyczyn” stanowi klauzulę generalną, która umożliwia rozwiązanie

stosunku pracy w bliżej nieokreślonych sytuacjach. Omawiany przepis nie określa

trybu rozwiązania stosunku pracy, jednakże jego usytuowanie (po przepisie dotyczącym wypowiedzenia, a przed przepisem odnoszącym się do rozwiązania natychmiastowego) wskazuje, iż chodzi tu o rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem.

Przepis ten został wykorzystany przez Rektora SGGW do wydania zarządzenia [...],

zgodnie z którym ważną przyczyną w rozumieniu art. 125 p.s.w. jest osiągnięcie

przez mianowanego nauczyciela akademickiego uprawnień emerytalnych, co zostało

w zarządzeniu zrównane z osiągnięciem wieku emerytalnego, tj. 60 lat w przypadku

kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. Sąd Rejonowy, przywołując opinie doktryny,

wskazał, że ani statut, ani tym bardziej zarządzenia Rektora nie mogą służyć do rozszerzania ustawowych katalogów uzasadniających wypowiedzenie stosunku pracy.

Porównując stan prawny pod rządami ustawy o szkolnictwie wyższym i pod rządami

p.s.w. Sąd podkreślił, że zmiana stanu prawnego poprzez usunięcie przesłanki osiągnięcia wieku emerytalnego jako podstawy wypowiedzenia, oznacza niemożliwość

automatycznego potraktowania tej przesłanki jako innej ważnej przyczyny w rozumieniu art. 125 p.s.w.

Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok w całości apelacją wnosząc o jego

zmianę i oddalenie powództwa, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, poprzez błędne

ustalenie stanu faktycznego, przez przyjęcie, iż pozwana odmawiała powódkom

prawa do odwołania się do Sądu, naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów

poprzez przyjęcie, iż do objęcia powódki Krystyny M. ochroną związkową doszło w

sposób prawidłowy, przy nieustaleniu jednoznacznym przez Sąd, czym kierowała się

powodowa organizacja społeczna obejmując ochroną związkową powódkę Krystynę

M. i czy powiadomiła pracodawcę o okresie ochrony, a także naruszenie przepisów

prawa materialnego, poprzez: 1) obrazę przepisów art. 38, art. 39, art. 45, art. 47

k.p., poprzez ich zastosowanie; 2) obrazę przepisu art. 76 k.p., poprzez błędną jego

wykładnię i zastosowanie; 3) obrazę przepisów art. 124, art. 125, art. 128 i art. 136 §

1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, poprzez błędną ich

wykładnię i zastosowanie; 4) obrazę art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, poprzez błędną jego wykładnię i zastosowanie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem

z dnia 3 grudnia 2008 r. oddalił apelację. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd Rejonowy dokonał w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prawidłowych

ustaleń faktycznych bez przekroczenia reguł logiki i zasady swobodnej oceny dowodów. Ocenił całokształt materiału dowodowego i całokształt okoliczności faktycznych

w sprawie nie pomijając jakichkolwiek faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu. Sąd Okręgowy podzielił w całości poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne, jak również ich ocenę prawną.

Odnosząc się do zarzutów apelacji Sąd wskazał w pierwszym rzędzie, że

prawdą jest, że w piśmie z dnia 8 lipca 2006 r. organizacja związkowa nie wskazała

okresu ochronnego. Brak tej wiedzy po stronie pracodawcy nie powoduje jednak

odebrania ochrony związkowej powódce Krystyny M., która w sposób prawidłowy

została objęta szczególną ochroną zgodnie z uchwałą z dnia 4 lipca 2006 r. W przypadku istnienia wątpliwości pracodawcy podejmującego decyzję o rozwiązaniu z nią

stosunku pracy, przy dołożeniu należytej staranności miał on możliwość zweryfikowania informacji podanej w piśmie z dnia 8 lipca 2006 r. i ustalenia, czy nadal jest

ona objęta szczególną ochroną.

W kwestii stosowania przepisów Kodeksu pracy w przypadku rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim Sąd wskazał, że zgodnie z

art. 128 p.s.w. rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o pracę z nauczycielem akademickim następuje na zasadach określonych w Kodeksie pracy, z tym że rozwiązanie

stosunku pracy za wypowiedzeniem następuje z końcem semestru. Natomiast zgodnie z art. 136 p.s.w. w sprawach dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni,

nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 Kodeks pracy. Z brzmienia zacytowanych przepisów Sąd pierwszej instancji wyprowadził prawidłowy wniosek, że w przypadku rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim przysługuje mu prawo odwołania się do sądu pracy

oraz że przysługują mu roszczenia zawarte w art. 45 k.p.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 124 i 125

p.s.w., Sąd Okręgowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował wskazane przepisy i doszedł do wniosku, że

skoro prawodawca w nowej ustawie o szkolnictwie wyższym uznał, że osiągnięcie

wieku emerytalnego nie stanowi przyczyny wypowiedzenia stosunku pracy (tak jak

przewidywała to poprzednio obowiązująca ustawa), to nie można automatycznie

osiągnięcia wieku emerytalnego traktować jako innej ważnej przyczyny, stanowiącej

wystarczającą podstawę do rozwiązania stosunku pracy, o której stanowi art. 125

p.s.w.

Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok w całości skargą kasacyjną wnosząc o

jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie, względnie - w przypadku niepodzielenia przez Sąd Najwyższy

poglądu, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania - o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez oddalenie powództwa i orzeczenie zwrotu na

rzecz pozwanej wypłaconego powódce wynagrodzenia zasądzonego wyrokiem Sądu

Rejonowego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszeniu przepisów postępowania,

które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 227 k.p.c., poprzez

błędne ustalenie, iż pozwana odmawiała powódkom prawa do sądu i nieustalenie,

czy oświadczenie powódki o objęciu ochroną związkową powódki dokonane zostało

w prawidłowej i skutecznej formie, i w rezultacie, czy korzystała z normy art. 47 zdanie drugie in fine k.p., art. 6 k.c., poprzez przyjęcie, że to strona pozwana winna ustalić, czy powódka była, w dacie podejmowania decyzji o wypowiedzeniu stosunku

pracy, objęta ochroną związkową oraz art. 385 k.p.c., poprzez przyjęcie, że Sąd

pierwszej instancji nie przekroczył norm art. 233 k.p.c. w części dotyczącej ochrony

związkowej powódki i odmowy przyznania przez pozwaną prawa do sądu, a także

art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez niewyjaśnienie szczegółowe w uzasadnieniu prawidłowości zastosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa, w szczególności art. 45 i 47 k.p.

Ponadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego; 1) art. 45 i art.

47 k.p., poprzez przyjęcie, że mają one zastosowanie do stosunku pracy nawiązanego na podstawie mianowania i ich zastosowanie; 2) art. 76 k.p., poprzez jego niezastosowanie lub też poprzez jego błędną wykładnie przez przyjęcie, że do stosunku

pracy nauczyciela akademickiego mają zastosowanie przepisy tego Kodeksu dotyczące umowy o pracę, mimo iż p.s.w. nie zawiera normy pozwalającej na stosowanie

wprost lub odpowiednie takich przepisów, a norma zawarta w art. 136 ust. 1 p.s.w.

odsyła w sposób ogólny, w sprawach nieuregulowanych w ustawie, a dotyczącym

stosunku pracy z mianowania, do przepisów Kodeksu pracy, co oznacza, że tylko

normy Kodeksu pracy dotyczące ogólnie formułowanego stosunku pracy mają do

tego stosunku z mianowania zastosowanie; 3) art. 5 k.p., poprzez jego niezastosowanie lub też poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że do stosunku pracy nauczycieli akademickich zatrudnionych na stanowisku adiunkta w drodze mianowania

reguła określona tym przepisem nie ma zastosowania; 4) art. 125 p.s.w., poprzez

uznanie, że osiągnięcie wieku emerytalnego przez nauczyciela akademickiego zatrudnionego na podstawie mianowania na stanowisku adiunkta wobec braku przepisów dotyczących wygaśnięcia stosunku pracy nawiązanego przez mianowanie takiego nauczyciela akademickiego, zatrudnionego na stanowisku adiunkta, nie stanowi

innej ważnej przyczyny wypowiedzenia stosunku pracy; 5) art. 128 p.s.w., poprzez

jego zastosowanie w sytuacji, gdy nie dotyczy on stosunku pracy nawiązanego przez

nauczyciela akademickiego w drodze mianowania; 6) art. 136 § 1 p.s.w., poprzez

błędną wykładnię i zastosowanie przez przyjęcie, że pozwala on na stosowanie do

stosunku pracy nauczycieli akademickich nawiązanych na podstawie mianowania

przepisów Kodeksu pracy dotyczących wyłącznie umowy o pracę.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

wskazał, że w sprawie istnieje istotne zagadnienie prawne, a mianowicie „czy do stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego, przy brzmieniu przepisu art.

128 p.s.w. i art. 76 oraz art. 5 k.p. mają wprost zastosowanie przepisy Kodeksu pracy

dotyczące umowy o pracę, a przede wszystkim zawarte w rozdziale II działu drugiego Kodeksu pracy, w tym art. 45 i art. 47 k.p., a w konsekwencji, czy wydane w tym

trybie orzeczenie Sądu może kreować stosunek pracy z mianowania nauczycieli akademickich?”, a także istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących wątpliwość prawną, a mianowicie „czy za inną, ważną przyczynę rozwiązania za wypowiedzeniem stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim, zatrudnionym na stanowisku innym niż profesor i profesor nadzwyczajny, nie wymienioną w

art. 124 a objętą dyspozycją art. 125 p.s.w., można uznać osiągnięcie przez tego

nauczyciela akademickiego wieku emerytalnego lub innego określonego, jednolitego

dla kobiet i mężczyzn, nauczycieli akademickich wieku - wobec braku przepisów dotyczących wygaśnięcia stosunku pracy nawiązanego przez mianowanie takiego nauczyciela akademickiego, przy jednoczesnym określeniu w p.s.w. tego rodzaju przypadku wygaśnięcia stosunku pracy z mianowania z nauczycielem akademickim zatrudnionym na stanowisku profesora i profesora nadzwyczajnego, z osiągnięciem 70

lat.”

Strona powodowa wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej strony pozwanej jako

niezasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionego zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Sformułowane w skardze zarzuty nie zostały w ogóle uzasadnione i ograniczają się do wskazania przepisów, które, zdaniem skarżącego, zostały

naruszone, bądź też uzasadnianie zarzutu ma tak skrótową postać, że nie jest możliwe rozważenie jego zasadności.

Spośród przepisów prawa materialnego, których naruszenie zarzuca skarga

kasacyjna, zasadny jest zarzut naruszenia art. 128 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Według tego przepisu rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o pracę z nauczycielem akademickim następuje na zasadach określonych w Kodeksie pracy, z tym że

rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem następuje z końcem semestru. Powódka była pracownikiem mianowanym, zatrudnionym na stanowisku adiunkta w

związku z czym wymieniony przepis oczywiście nie znajdował do niej zastosowania.

Naruszenie to nie miało jednak wpływu na rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego, które

jest zgodne z prawem.

Nie są natomiast usprawiedliwione zarzuty naruszenia art. 45 i 47, 76 i 5 k.p.

oraz art. 125 i 136 p.s.w. Skarga kasacyjna strony pozwanej oparta jest na błędnym

założeniu istnienia istotnej dychotomii stosunków pracy, które dzielą się na umowne

stosunki pracy, regulowane przez Kodeks pracy oraz stosunki pracy z mianowania

(stosunki służbowe), regulowane przez pragmatyki służbowe. Te ostatnie nie mają w

obowiązującym prawie pracy jednakowego kształtu prawnego, w szczególności są

one w różnym stopniu nasycone elementami prawa umownego (kodeksowego). Z

tego punktu widzenia przyjęto wyróżniać stosunki służbowo-pracownicze, charakterystyczne np. dla podmiotów zatrudnionych według pragmatyki sędziowskiej i prokuratorskiej oraz stosunki pracowniczo-służbowe (np. pragmatyki służby cywilnej i NIK).

Podział ten ma przy tym charakter ilościowy, a nie jakościowy, wskazując, iż w regulacji pierwszego typu element służby przeważa nad elementem pracy w rozumieniu

powszechnego prawa pracy, a w drugiej zaś odwrotnie - element tak rozumianej

pracy ma wyraźną przewagę nad pierwiastkiem służby.

Uprzedzając uwagi bardziej szczegółowe można już w tym miejscu powiedzieć, że stosunki pracy mianowanych nauczycieli akademickich mają charakter stosunków służbowo-pracowniczych. Argumentacja skarżącego, że art. 45 i 47 k.p. nie

mogą być stosowane do stosunku pracy (służby) powódki, ponieważ Kodeks pracy

dotyczy jedynie stosunków pracy nawiązanych na podstawie umowy o pracę, w

związku z czym nie ma możliwości nawiązania stosunku pracy z mianowania, poprzez przywrócenie do pracy (pomijając kwestię, czy orzeczenie przywracające do

pracy powoduje nawiązanie nowego stosunku pracy), nie uwzględnia zróżnicowania

regulacji prawnej i sytuacji prawnej pracowników, zarazem pozostaje w sprzeczności

z obowiązującym stanem prawnym. Przepisy art. 5 i 76 k.p., wbrew stanowisku skarżącego, nie dają podstaw do wykluczenia art. 45 i 47 k.p. Według art. 76 k.p. stosunek pracy nawiązuje się na podstawie mianowania w przypadkach określonych w

odrębnych przepisach, natomiast zgodnie z art. 5 k.p. jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy Kodeksu stosuje

się w zakresie nie uregulowanym tymi przepisami. Rozstrzygające znaczenie przypada ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym. Ustawa ta w art. 136 ust. 1 stanowi, iż

w sprawach dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni, nieuregulowanych w

ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu pracy. Przepis ten nie pozostaje w systemowej sprzeczności z prawem stosunków służbowych. Ponieważ sprawa roszczeń w

związku z rozwiązaniem stosunku pracy za wypowiedzeniem nie została uregulowana w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym, zastosowanie znajdą przepisy Kodeksu

pracy.

Skarżący zarzuca w skardze kasacyjnej naruszenie przepisu art. 125 p.s.w.,

poprzez przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że skoro pracodawca w nowej ustawie o

szkolnictwie wyższym uznał, że osiągnięcie wieku emerytalnego nie stanowi przyczyny wypowiedzenia stosunku pracy (tak, jak przewidywała to poprzednio obowiązująca ustawa) to nie można traktować automatycznie osiągnięcia wieku emerytalnego jako innej ważnej przyczyny stanowiącej wystarczającą podstawę do rozwiązania stosunku pracy, o której stanowi art. 125 p.s.w. Zdaniem skarżącego nie ma

pragmatyki, w której nie przewidziano by rozwiązania stosunku pracy z mianowania

w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. Koncepcja Sądów orzekających

oznacza ponadto przyjęcie istotnej nierówności w stosunkach pracy, ponieważ stosunek pracy nauczycieli akademickich zatrudnionych na podstawie mianowania na

stanowisku profesora i profesora nadzwyczajnego wygasa z końcem roku akademickiego, w którym nauczyciel ten ukończył 70 lat.

Stanowisko skarżącego nie jest trafne. Przepis ustawy nie może być rozumiany jako upoważnienie dla pracodawcy (szkoły wyższej) do typizacji ważnych zdaniem skarżącego - okoliczności uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy za

wypowiedzeniem, nawet gdyby okoliczności takie, jak np. osiągnięcie określonego

wieku zostały zamieszczone w statucie uczelni. Wynika to z brzmienia tego przepisu,

który nie określa konkretnych przyczyn, a jedynie formułuje generalną klauzulę „innych ważnych przyczyn”. Istnienie takiej przyczyny musi wynikać z okoliczności konkretnego przypadku. Za przyjętą interpretacją przemawia konieczność każdorazowego uzyskania zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni na rozwiązanie stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim. Oznacza to, że w

przepisie art. 125 p.s.w. chodzi o jednorazowe, nadzwyczajne sytuacje, a nie wprowadzanie statutem lub zarządzeniem rektora innych, poza art. 124 p.s.w., okoliczności uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem. Należy mieć

bowiem na uwadze, że - co do zasady - ochrona trwałości stosunku pracy pracowników mianowanych polega między innymi na istnieniu zamkniętych katalogów przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy (także w drodze wypowiedzenia).

Przyjęcie koncepcji, iż konkretny pracodawca może samodzielnie definiować (precyzować) generalną klauzulę „innych ważnych przyczyn” mogłoby doprowadzić nie

tylko do daleko idących różnic w sytuacji prawnej nauczycieli akademickich zatrudnionych w różnych szkołach wyższych, ale - co istotniejsze - mogłoby w istocie

szczególną ochronę trwałości stosunku pracy mianowanych nauczycieli akademickich uczynić w praktyce zupełnie iluzoryczną.

W związku z zarzutem dotyczącym nierówności w traktowaniu pracowników

należy wskazać na okoliczność, że nie każde zróżnicowanie sytuacji prawnej stanowi

niedozwoloną dyskryminację. Skarżący wskazuje, że istotna nierówność polegać

miałaby na tym, że w odniesieniu do niektórych stanowisk nauczycieli akademickich

(profesor i profesor nadzwyczajny) ustawa przewiduje wygaśnięcie stosunku pracy

na podstawie mianowania z końcem roku akademickiego, w którym pracownik ten

ukończył 70 lat, podczas gdy w odniesieniu do pozostałych nauczycieli akademickich, w tym adiunktów, takiej regulacji brak. Należy w tym miejscu wskazać, że przepisy Kodeksu pracy dotyczące równego traktowania w zatrudnieniu adresowane są

do pracodawców, zabraniając im podejmowania określonych działań. Natomiast

podnoszona przez skarżącego sytuacja może być oceniona co najwyżej jako problem aksjologiczny zróżnicowania (być może nieuzasadnionego) sytuacji prawnej

pracowników wynikającej z regulacji ustawowej. Stwierdzenie to może co najwyżej

stanowić podstawę wniosków de lege ferenda, nie jest natomiast uzasadnieniem dla

podejmowania przez pracodawcę we własnym zakresie działań mających na celu

„poprawienie błędów ustawodawcy”, czy „ulepszenie istniejącego prawa”. Tego typu

zabiegi wykraczają zresztą także poza kognicję władzy sądowniczej.

Z przytoczonych motywów orzeczono jak w sentencji.