II PK 164/16 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 164/16 POSTANOWIENIE Dnia 23 marca 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z powództwa J. G. ‎przeciwko M. R. ‎o ryczałt za noclegi,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 marca 2017 r.,‎skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w T. ‎z dnia 4 grudnia 2015 r., sygn. akt IV Pa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. wyrokiem z dnia 4 grudnia 2015 r. oddalił apelację pozwanego M. R. od wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 9 kwietnia 2015 r., zasądzającego na rzecz powoda J. G. kwotę 36.606 zł tytułem ryczałtu za noclegi za okres od listopada 2011 r. do marca 2013 r.W wyrokach sądów meriti przyjęto, że powód był pracownikiem pozwanego zatrudnionym na stanowisku kierowcy w transporcie międzynarodowym. Pozwany nie uregulował w przepisach wewnętrznych kwestii związanych z ryczałtem za nocleg w podroży służbowej, jak również nie uczynił tego w umowie o pracę.

Pozwany uważał, że zapewnienie pracownikowi noclegu w kabinie samochodu spełnia wymóg zapewnienia bezpłatnego noclegu. Wobec tego wypłacał powodowi jedynie diety, których wysokość ustalona była w aneksach do umowy o pracę w kwocie 42 euro. W ocenie Sądów obu instancji oznacza to, że powodowi przysługiwały należności z tytuły ryczałtu za noclegi na zasadach określonych w przepisach art. 775 § 3 - 5 k.p. Skoro u pozwanego nie obowiązywał układ zbiorowy pracy ani regulamin wynagradzania, to prawo do świadczeń wynikało z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U.

Nr 236, poz. 1991 ze zm.) oraz § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej w tytułu podróży służbowej (Dz.U. z 2013 r., poz. 167).Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając wyrok w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sądowi Okręgowemu w T..Skarga kasacyjna została oparta na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 21a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (jednolity tekst:

Dz.U. z 2012 r., poz. 1155) w związku z art. 775 § 3 - 5 k.p. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju oraz § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej w tytułu podróży służbowej, polegającą na błędnym przyjęciu istnienia, po stronie pozwanego, obowiązku zapłaty powodowi dodatkowych świadczeń, ponad wypłacone diety, w postaci ryczałtów za noclegi.Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą zasadnością skargi oraz wskazując na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych art. 775 § 3 - 5 k.p. budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Według skarżącego stanowisko wynikające z uchwały Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 12 czerwca 2014 r., II PZP 1/14 (OSNP 2014 nr 12, poz. 164 z glosą krytyczną Michała Skąpskiego) oraz z dnia 7 października 2014 r., I PZP 3/14 (OSNP 2015 nr 4, poz.

47) nie wpłynęło na ukształtowanie się jednolitej linii orzeczniczej, a co więcej zagadnienie dotyczące zasadności wypłaty ryczałtów za nocleg nadal jest przedmiotem rozbieżności orzeczniczej. Przykładem jest wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 19 marca 2015 r., IV P 111/13 wskazujący, że jeśli kierowca godził się na odbieranie noclegu w kabinie, to wyłączona jest możliwość dochodzenia jakiejkolwiek rekompensaty za brak noclegu w hotelu. Podobną argumentację przedstawił Sąd Okręgowy w Zielonej Górze w wyrokach z dnia 25 listopada 2014 r., VI Pa 105/14 i VI Pa 117/14 oraz Sąd Rejonowy w Będzinie w sprawie IVP 266/14 a także Sąd Apelacyjny w Gdańsku w sprawie III APa 19/14.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli:

1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na potrzebie wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz z uwagi na oczywistą zasadność skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.

W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; LEX nr 315351; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122).

Ponadto nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5).Skarżący odwołując się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wskazuje wyłącznie na art. 775 § 3 - 5 k.p., którego treść i znaczenie zostały jednak dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Podkreślenia wymaga, że uchwała Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 12 czerwca 2014 r., II PZP 1/14 została podjęta celem usunięcia rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych w kwestii uprawnień kierowców do zwrotu kosztów za nocleg w przypadku niezapewnienia przez pracodawcę odpowiedniego miejsca do spania. Zaprezentowany w uchwale kierunek wykładni prawa materialnego został następnie powtórzony przez Sąd Najwyższy miedzy innymi w uchwale z dnia 7 października 2014 r., I PZP 3/14 (OSNP 2015 nr 4, poz.

47) oraz w wyrokach: z dnia 25 maja 2016 r., II PK 111/15 (LEX nr 2071207), z dnia 15 czerwca 2016 r., II PK 148/15 (LEX nr 2075710), z dnia 7 lipca 2016 r., I PK 211/15 (LEX nr 2087117), z dnia 14 września 2016 r., II PK 204/15 (LEX nr 2141223), z dnia 17 listopada 2016 r., II PK 227/15 (LEX nr 2180093). Również w wyroku z dnia 21 lutego 2017 r., I PK 300/15 (niepublikowanym) Sąd Najwyższy dokonując oceny skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 r., K 11/15 (Dz.U. z 2016 r., poz. 2206) przyjął, że art. 775 k.p. stosuje się w przypadku, gdy pracodawca nie uregulował zasad należności z tytułu podróży służbowej w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę.

W tym kontekście uprawnione staje się twierdzenie, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładnia art. 775 § 3 - 5 k.p. nie budzi rozbieżności.Odnosząc się natomiast do przywołanej w rozpoznawanej skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że w judykaturze przyjmuje się, iż oczywista zasadność skargi, przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że doszło do kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2013 r., III SK 19/13, LEX nr 1402642 oraz z dnia 3 grudnia 2014 r., III PK 75/14, LEX nr 1621619), a przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2007 r., III CSK 216/07, LEX nr 560577 oraz z dnia 20 marca 2014 r., I CSK 18/14, LEX nr 1522063).

Skarżący jest w tym zakresie zobowiązany do sformułowania w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania odpowiednich wywodów potwierdzających tę okoliczność, a należy pamiętać, że o oczywistości naruszenia prawa możemy mówić jedynie, gdy w rozpoznawanej sprawie doszło do sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2013 r., III SK 43/12, LEX nr 1331343). Mimo, iż skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołał się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to tak rozumianej oczywistej zasadności skarżący nie wykazał.

Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi, a można wręcz stwierdzić, że jest błędem logicznym (por. postanowienia z dnia 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, LEX nr 1430990 oraz z dnia 20 marca 2014 r., I CSK 343/13, LEX nr 1523355).Nie może także umknąć z pola widzenia, że z ustaleń faktycznych, którymi Sąd Najwyższy na podstawie art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany wynika, iż skarżący wypłacał powodowi wyłącznie diety.

U skarżącego nie było natomiast szczegółowej regulacji odnośnie dochodzonych w sprawie ryczałtów za noclegi. A zatem, jeżeli pracodawca reguluje wyłącznie kwestię diet, a pomija inne koszty podróży, to oznacza, że u pracodawcy nie ma postanowień, o których mowa w art. 775 § 3 k.p. (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2017 r., I PK 300/15).Zauważyć również należy, że skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego poza tokiem instancji (art. 3981 § 1 k.p.c.).

Orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z ustawą zasadniczą przepisów, na podstawie których wydane zostało orzeczenie stanowi natomiast podstawę do żądania wznowienia postępowania (art. 4011 k.p.c.).Z tych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.