Legislator Case Law & Legislation
II PK 158/05 AI generated

Supreme Court dismisses appeal: reinstatement to work invalidates prior settlement severance payment basis.

Case Number II PK 158/05
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court dismissed the plaintiff's cassation appeal regarding a dispute over unpaid severance. The lower court ruled that a prior settlement for severance became invalid because the employer later reinstated the employee to work. The court held that reinstatement restores the employment relationship, thereby removing the legal basis for the severance payment agreed upon in the settlement.

Legislator headnote

AI generated

Art. 24 zakładowego układu zbiorowego pracy; art. 300 k.p.; Art. 398 § 14 k.p.c.: Reinstatement to work restores the employment relationship and eliminates the legal basis for a severance payment previously settled, preventing the employee from claiming both the severance and wages from continued employment.

Keywords

AI generated
reinstatement to work severance payment settlement agreement legal basis elimination mutually exclusive claims cassation appeal labor law principle

Cited Legislation

AI generated
Art. 24 zakładowego układu zbiorowego pracy
19 ze zm.), gdyż art. 24 zakładowego układu zbiorowego pracy
art. 300 k.p.
(w związku z art. 300 k.p.) i stwierdzenie, że
art. 471 k.c.
podstawie art. 471 k.c. W sprawie nie było sporne, że pozwany nie wykonał w pełni
art. 338 § 1 i 415 k.p.c.
Podobna sytuacja zachodzi w przypadku procesowej zmiany lub uchylenia korzystnego orzeczenia sądowego (art. 338 § 1 i 415
art. 8 k.p.
Ponadto, żądanie to stanowiło nadużycie prawa podmiotowego i nie podlegało ochronie na podstawie art. 8 k.p. Sprzeczne z zasadą uczciwości i
art. 398 § 13 § 2 k.p.c.
zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.).
art. 398 § 14 k.p.c.
zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.).
art. 8 k.p
Ponadto, żądanie to stanowiło nadużycie prawa podmiotowego i nie podlegało ochronie na podstawie art. 8 k.p.
art. 918 k.c
ochronę prawną i stanowi nadużycie prawa podmiotowego; art. 917 i art. 918 k.c.,
art. 213 § 2 k.p.c
odnosił się do art. 213 § 2 k.p.c., „przez pominięcie przez Sąd uznania powództwa”.

Cited Case Law

AI generated
wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2002 r., SK 5/99
wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2002 r., SK 5/99, OTK

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Wyrok z dnia 3 lutego 2006 r.

II PK 158/05

Przywrócenie pracownika do pracy prawomocnym wyrokiem sądu powoduje, że odpada podstawa prawna odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy

z przyczyn dotyczących pracodawcy, do wypłaty której pracodawca zobowiązał

się w ugodzie pozasądowej.

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie: SN Maria Tyszel, SA

Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego

2006 r. sprawy z powództwa Krystyny M. przeciwko H.-Z. Spółce z o.o. w E. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych w Elblągu z dnia 11 lutego 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Elblągu oddalił apelację Krystyny M. od wyroku Sądu Rejonowego w Elblągu z 19

września 2004 r., oddalającego jej powództwo o zapłatę kwoty 15.256,96 zł z odsetkami, stanowiącej resztę ugodzonej z pozwanym pracodawcą H.-Z. Spółką z o.o. w

E. niewypłaconej odprawy pieniężnej.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka był pracownikiem pozwanej spółki od 1

czerwca 1997 r. do 31 maja 2002 r. W dniu 28 marca 2001 r. otrzymała wypowiedzenie zmieniające warunki umowy o pracę ze względu na likwidację jej stanowiska.

Powódka odwołała się od wypowiedzenia z żądaniem przywrócenia do pracy, ewentualnie zapłaty odszkodowania. Umowa o pracę uległa rozwiązaniu 31 lipca 2001 r. z

upływem wypowiedzenia. Pracodawca odmawiał powódce prawa do odprawy redukcyjnej z uwagi na rozwiązanie umowy skutkiem odmowy przyjęcia wypowiedzenia

zmieniającego. W październiku 2001 r. powołując się na pismo okólne [...] prezesa

zarządu z 17 października 2001 r. poinformowano powódkę o możliwości zawarcia

ugody. W dniu 20 listopada 2001 r. strony zawarły ugodę, w której pozwana uznała

co do zasady prawo powódki do odprawy przewidzianej w art. 24 zakładowego

układu zbiorowego pracy w wysokości 27.333 zł i potwierdziła, że powódka nabyła je

w dniu 31 lipca 2001 r. Powódka zgodziła się na zapłatę odprawy w ratach do 31

lipca 2002 r. Następnie Sąd Rejonowy w Elblągu wyrokiem z 13 grudnia 2001 r. [...]

przywrócił powódkę do pracy na poprzednich warunkach i zasądził jej wynagrodzenie

w kwocie 9.423,50 zł po podjęciu pracy. Wyrok przywracający do pracy uprawomocnił się 4 stycznia 2002 r. Z tytułu zawartej w dniu 20 listopada 2001 r. ugody pozasądowej pozwana wypłaciła powódce 4 raty. Nakazem zapłaty z dnia 3 sierpnia 2004 r.

Sąd Rejonowy w Elblągu uwzględnił jej pozew o resztę kwoty odprawy i zasądził

15.256,60 zł z odsetkami i kosztami. W sprzeciwie pozwana zarzuciła, że po ugodzie

pozasądowej w sprawie odprawy, powódka została przywrócona do pracy, stąd jej

roszczenie o resztę niewypłaconej odprawy nie było zasadne. Powódka z kolei argumentowała, że prawo do odprawy ma charakter bezwarunkowy wynikający z samej ugody, niezależny od późniejszego przywrócenia do pracy. Sąd Rejonowy w

uzasadnieniu wyroku oddalającego powództwo wskazał przede wszystkim, że prawo

do spornej odprawy uwarunkowane było rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn

określonych ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U

z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), gdyż art. 24 zakładowego układu zbiorowego pracy

D. FSO M. Spółki z o.o. zawartego 27 maja 1997 r. w W., tylko dla takiej sytuacji

ustanawiał dla pracownika prawo do dodatkowej odprawy oprócz wynikającej z

ustawy z 28 lutego 1989 r. Prawo do ugodzonej odprawy na podstawie art. 24 zakładowego układu zbiorowego pracy było uzależnione od rozwiązania umowy o pracę z

przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Po zawarciu ugody powódka została

przywrócona do pracy i orzeczenie to reaktywowało jej stosunek pracy. Skoro odpadł

skutek wypowiedzenia, to nie wystąpiła przyczyna warunkująca prawo do odprawy.

W takiej sytuacji odprawa z ustawy z 28 grudnia 1989 r., która została wypłacona,

podlega zaliczeniu na wynagrodzenie należne za czas pozostawania bez pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 9 listopada 1990 r., I PR 351/90, OSP 1991 nr 7, poz. 169).

Ugoda z 20 listopada 2001 r. była czynnością kauzalną, stąd po wyroku z 13 grudnia

2001 r., przywracającym powódkę do pracy, odpadła przyczyna uznania długu i w

konsekwencji prawo do odprawy przestało istnieć wobec restytucji stosunku pracy.

Żądanie zasądzenia zaległej (niewypłaconej części) odprawy było bezzasadne, gdyż

uznany dług nie istniał. Ponadto, żądanie to stanowiło nadużycie prawa podmiotowego i nie podlegało ochronie na podstawie art. 8 k.p. Sprzeczne z zasadą uczciwości i

lojalności było żądanie odprawy w sytuacji, gdy powódka jednocześnie podtrzymywała roszczenie o przywrócenie do pracy. Żądanie odprawy w sytuacji przywrócenia

do pracy stanowi nadużycie prawa podmiotowego i nie zasługiwało na uwzględnienie

zwłaszcza, że po definitywnym rozwiązaniu stosunku pracy z dniem 31 maja 2002 r.

z przyczyn dotyczących pracodawcy powódka otrzymała odprawę na podstawie

ustawy z 28 grudnia 1989 r. i na podstawie art. 24 zakładowego układu zbiorowego

pracy.

Sąd Okręgowy zarzuty apelacji powódki uznał za niezasadne. W szczególności za prawidłowe uznał stanowisko, że jej przywrócenie do pracy reaktywowało stosunek pracy, a zawarta wcześniej ugoda w sprawie odprawy miała charakter kauzalny, zależny od przyczyny rozwiązania stosunku pracy. Kiedy więc została przywrócona do pracy to odpadła przyczyna zawartej ugody. Odprawa stała się nienależna, bowiem nie istniał dług uznany w ugodzie. Bez znaczenia był brak zastrzeżenia w ugodzie zwrotu odprawy „przy trwającym procesie o przywrócenie do pracy”.

Zasadnie również Sąd Rejonowy zastosował art. 8 k.p. Domaganie się bowiem

świadczeń nieprzysługujących stanowi naruszenie zasad współżycia społecznego,

również wtedy, gdy powódka z racji funkcji w zakładkowej organizacji związkowej

była pracownikiem szczególnie chronionym.

Skarga kasacyjna powódki oparta została na obu podstawach. Według niej

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie dotyczyło: art. 8 k.p. przez przyjęcie, iż dochodzone roszczenie nie zasługuje na

ochronę prawną i stanowi nadużycie prawa podmiotowego; art. 917 i art. 918 k.c.,

przez niewłaściwe ich zinterpretowanie i art. 58, 60, 61, 65 k.c., przez całkowite pominięcie regulacji z nich wynikających. Zarzut naruszenia przepisów postępowania

odnosił się do art. 213 § 2 k.p.c., „przez pominięcie przez Sąd uznania powództwa”.

Skarga prócz stwierdzenia, że jest oczywiście uzasadniona wskazywała nadto na

istnienie istotnego zagadnienia prawnego; czy uznanie długu (roszczenia) i złożenie

oświadczenia woli zgodnie z art. 60 k.c. oraz brak odwołania oświadczenia woli daje

podstawę do dochodzenia roszczenia, gdy zobowiązanie wynika z zakładkowego

układu zbiorowego pracy, a pracownik po zawarciu ugody został przywrócony do

pracy; czy uznanie długu jest tylko czynnością dwustronną, czy też ma charakter

jednostronnej czynności prawnej, w której następuje uznanie prawa do odprawy z

układu zbiorowego w świetle art. 917 i 918 k.c. z uwzględnieniem art. 60 i 61 k.c.; czy

ugoda pozasądowa pracownika i pracodawcy daje podstawę dochodzenia roszczenia z ugody w drodze sądowej i czy działania takie podlegają ochronie prawnej. Na

tej podstawie powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zarzut naruszenia

przepisu art. 213 § 2 k.p.c. przez „pominięcie przez Sąd uznania powództwa” jest

bezprzedmiotowy w tym znaczeniu, że w procesie przepis ten nigdy nie miał zastosowania, bowiem pozwana nigdy powództwa nie uznawała. Przeciwnie, od początku

procesu zarzucała, że powództwo nie jest zasadne i wnosiła o jego oddalenie. Nawet

gdy dochodzi do uznania powództwa, to Sąd nie jest nim związany, gdy uznanie jest

sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia

prawa. Nie ma innych zarzutów procesowych, co oznacza, że w ocenie skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Zarzuty naruszenia prawa materialnego również nie są uzasadnione. Przede

wszystkim w postępowaniu kasacyjnym nie chodzi o jakiekolwiek zarzuty naruszenia

prawa materialnego, to jest o samo wskazanie na błędne zinterpretowanie przepisu

lub o wskazanie na przepis, który winien mieć zastosowanie, jeżeli zarzuty te nie

podważają podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia. Ta uwaga wynika z tego, że

skarga kasacyjna oparta jest na założeniu, iż uznanie długu w ugodzie stanowiło samodzielny tytuł do dochodzenia zapłaty świadczenia niezależnie od innych zdarzeń.

Tym samym zwalcza się zasadniczą podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia opartą

na stwierdzeniu przyczynowego a nie abstrakcyjnego charakteru ugody jako czynności prawnej i takiegoż charakteru samego świadczenia. Wobec tego już na wstępie

nie można nie zauważyć, że skarga nie zarzuca w swej podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego, z którego wynika kauzalność czynności prawnej, jaką

była ugoda pozasądowa, czyli art. 56 k.c., przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.),

jak i przepisu art. 24 zakładowego układu zbiorowego pracy, który prawo do dodatkowej odprawy warunkował rozwiązaniem umowy o pracę na podstawie ustawy z 28

grudnia 1989 r.

Zarzuty podane w podstawie skargi kasacyjnej nie uzasadniają jej zasadniczego wniosku, że skoro roszczenie opierało się na uznaniu długu i oświadczeniu

woli pozwanej, to całkowicie bezpodstawna była argumentacja obu Sądów, że dług

nie istnieje. Takie założenie nie ma racji, gdyż uznanie długu jest typową czynnością

prawną przyczynową (kauzalną), a nie - abstrakcyjną właśnie przez to, że istnieje

dług i dłużnik go uznaje. Jest tak tym bardziej w prawie pracy, gdy chodzi o odprawę

warunkowaną przyczyną zwolnienia określoną w ustawie z 28 grudnia1989 r.

Nie są zasadne zarzuty skargi o niewłaściwym zinterpretowaniu art. 917 i 918

k.c., a więc takim, które nie prowadziło do stwierdzenia samodzielnego tytułu prawnego dla dochodzonego świadczenia oderwanego od przyczyny ugody. Przede

wszystkim błędne jest stanowisko skarżącego, że ugoda sądowa to to samo co

uznanie długu, gdyż uznanie długu jest jednostronnym oświadczeniem woli a ugoda

w rozumieniu art. 917 k.c. jest umową wzajemną. Ugoda reguluje prawa i obowiązki

stron w ramach poprzednio istniejącego pomiędzy stronami stosunku prawnego. Nie

stanowi tym samym całkiem nowej podstawy prawnej do ustalonych w niej praw i

obowiązków i nie narusza pozostałej i nie objętej treścią ugody sfery stosunku prawnego. Jeżeli więc przedmiotem ugody jest odprawa, którą warunkuje rozwiązanie

stosunku pracy na podstawie ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy, to oznacza to, iż opiera się ona na założeniu, że samo rozwiązanie stosunku

pracy było definitywne, a nie warunkowe, gdyż tylko wtedy przysługuje świadczenie

oraz że samo świadczenie jakim jest odprawa ma swoje uzasadnienie w takim trybie

i sposobie rozwiązania stosunku pracy. Pozwana mogła więc zasadnie kwestionować prawną konstrukcję powództwa opartego na założeniu o bezwarunkowym charakterze zawartej ugody.

Co do zarzutu niewłaściwego zinterpretowania art. 918 k.c., to nie jest on zasadny już tylko dlatego, że przepis ten nie został powołany i nie był stosowany jako

podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia. Po prostu pozwana nie uchylała się od

skutków prawnych zawartej ugody ze względu na wadę oświadczenia woli.

Nie są również zasadne zarzuty skargi o pominięciu w rozpoznaniu sprawy

przepisów ogólnych dotyczących czynności prawnych, z tego względu, że z racji ich

podstawowego znaczenia w prawie cywilnym, jak również w prawie pracy (art. 300

k.p.), nie mogły być pomijane przez Sąd, choć nie zostały powołane. Przepis art. 58

k.c. dotyczy nieważności czynności prawnej, która nie była w sprawie stwierdzana,

zresztą nie była zarzucana przez pozwaną. Przepisy art. 60 i 65 k.c. o oświadczeniu

woli jako składniku czynności prawnej i jego wykładni, której podstawą jest treść

ugody, same w sobie nie uzasadniają stwierdzenia o bezwarunkowym uznaniu

prawa do odprawy, tak w ugodzie jak i w procesie. Podobnie, gdy idzie o przepis art.

61 k.c., gdyż pozwana nie odwoływała oświadczenia woli, co zresztą byłoby możliwe

tylko do momentu zawarcia ugody, a po jej zawarciu nie uchylała się również od

skutków prawnych ugody na podstawie art. 918 k.c.

Każda ugoda pozasądowa pracownika i pracodawcy, gdy rodzi spór co do jej

wykonania, podlega kontroli sądowej co do zgodności jej z prawem, zwłaszcza gdy

choć jedna strona tej umowy przeczy dalszemu istnieniu zobowiązania. Chodzi tu już

tylko o wskazanie na przepis art. 58 k.c. (w związku z art. 300 k.p.) i stwierdzenie, że

umowa pracownika i pracodawcy jaką jest ugoda pozasądowa, nie powinna być

sprzeczna nie tylko z prawem pracy, ale i prawem szczególnym (ubezpieczeniowym,

podatkowym, w zakresie w jakim mają zastosowanie do stosunku pracy). Poza tym

stosunek prawny wynikający z ugody pozasądowej, a ściślej powstające z niej zobowiązanie, zależy również od późniejszego stanu prawnego kształtowanego orzeczeniem sądowym rozstrzygającym spór między stronami, które ma wpływ na treść praw

i obowiązków ustalonych w ugodzie (art. 366 k.p.c.). W szczególności trafnie zauważono, że przywrócenie powódki do pracy po zawarciu ugody nie było bez wpływu na

dalsze prawo do realizacji świadczenia objętego ugodą. Przywrócenie do pracy spowodowało restytucję stosunku pracy z tym skutkiem, że odpadła podstawa odprawy,

która stała się świadczeniem nienależnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 listopada 1990 r., I PR 351/90, OSP 1991 nr 7-8, poz. 169).

Na postawione w skardze kasacyjnej zagadnienie odpowiedź jest twierdząca,

że ugoda pozasądowa pracownika z pracodawcą daje podstawę do wytoczenia powództwa o spełnienie świadczenia objętego jej treścią, co nie oznacza, że ma ona

charakter wiążący. Ugoda w istocie jest umową dwustronną, której niewykonanie

bądź nienależyte wykonanie może być podstawą powództwa odszkodowawczego na

podstawie art. 471 k.c. W sprawie nie było sporne, że pozwany nie wykonał w pełni

ugody i dochodzone obecnie roszczenie dotyczy szkody wynikającej z braku realizacji reszty ugodzonej kwoty. Niesporne było również, że ugodzonym świadczeniem

była odprawa wynikająca z art. 24 zakładowego układu zbiorowego pracy, którą warunkowało rozwiązanie stosunku pracy w trybie ustawy z 28 grudnia 1989 r. Odprawa

miała charakter rekompensaty za utraconą pracę i warunkiem oraz przyczyną tego

świadczenia była utrata pracy. Nie ma podstaw, aby nie akceptować uprzedniego

stanowiska, że po przywróceniu do pracy wypłacona odprawa staje się świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi lub zaliczeniu na wynagrodzenie zasądzane w

związku z przywróceniem do pracy. Taka sama sytuacja zachodzi, gdy przed przywróceniem do pracy strony zawrą ugodę pozasądową o wypłacie odprawy, gdyż taka

umowa nie stanowi samodzielnego tytułu do wypłaty świadczenia. Niewykonanie

przez pracodawcę ugody, w której zobowiązał się do zapłaty w ratach odprawy zależnej od rozwiązania stosunku pracy z przyczyn ekonomicznych, po przywróceniu

pracownika do pracy, nie jest podstawą do zasądzenia odszkodowania z braku

szkody, jak i z braku obowiązku dalszego świadczenia (art. 471 k.c. w związku z art.

300 k.p.). Pracownik nie jest dalej wierzycielem, który może mieć w tej sytuacji prawo

do dwóch świadczeń, to jest do odprawy z powodu utraty pracy i jednocześnie do

wynagrodzenia wobec dalszego zatrudnienia skutkiem przywrócenia do pracy. Oba

świadczenia wykluczają się. Pracownik w miejsce wierzytelności o odprawę ma dalsze zatrudnienie. Inaczej ujmując, skoro prawo do odprawy zależało od definitywnego rozwiązania stosunku pracy na podstawie ustawy z 28 grudnia 1989 r., co stanowiło przyczynę ugody stron stosunku pracy przyznającej odprawę, to przywrócenie

do pracy doprowadziło do restytucji stosunku pracy i odpadnięcia przyczyny oraz

podstawy ugodzonego świadczenia. Podobna sytuacja zachodzi w przypadku procesowej zmiany lub uchylenia korzystnego orzeczenia sądowego (art. 338 § 1 i 415

k.p.c.).

Niezależnie od powyższej oceny, nie byłoby naruszenia art. 8 k.p. przez jego

zastosowanie przez Sądy. Wbrew skardze nie stanowi naruszenia konstytucyjnej

zasady państwa prawa i braku należytego obiektywizmu stosowanie klauzul generalnych. Przede wszystkim, w systemie prawa dopuszczalne są klauzule generalne

(por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2002 r., SK 5/99, OTK

2000 nr 7, poz. 254); istnieje ona także w prawie pracy i znajdują zastosowanie do

sytuacji pracownika, który czyni ze swego prawa użytek sprzeczny ze społecznogospodarczym przeznaczeniem prawa lub z zasadami współżycia społecznego.

Skarga pomija tu argumentację zaskarżonego wyroku, a przemawiającą za stosowaniem tej klauzuli. Chodziłoby w szczególności o restytucję stosunku pracy i odpad-

nięcie faktycznej i prawnej przesłanki odprawy, jak również o to, że później po definitywnym rozwiązaniu stosunku pracy powódka otrzymała odprawy na podstawie

ustawy z 28 grudnia 1989 r. i tę samą na podstawie zakładowego układu zbiorowego

pracy. Skarga kasacyjna w uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 8 k.p. odwołuje się

do nowych faktów, które - skoro nie były objęte ustaleniami przed Sądem drugiej instancji - to nie mogły stanowić podstawy oceny tego zarzutu (art. 398 13 § 2 k.p.c.).

Z tych motywów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na mocy art. 398 14

k.p.c.