II PK 157/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 157/17 POSTANOWIENIE Dnia 18 kwietnia 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z powództwa E. P.‎przeciwko Ministerstwu Spraw Zagranicznych w W.‎o zadośćuczynienie za rozstrój zdrowia spowodowany mobbingiem,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18 kwietnia 2018 r.,‎skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w W.‎z dnia 4 października 2016 r., sygn. akt XXI Pa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i odstępuje od obciążania powódki kosztami postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powódka E. P. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 4 października 2016 r.Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: art. 42 § 4 k.p. w związku z art. 94 § 2 k.p. i art. 943 § 1 i 2 k.p., przez błędne uznanie, że działanie pozwanego pracodawcy polegające na kierowaniu powódki do wykonywania czasowo powierzonych czynności było zgodne z prawem już z uwagi na podpisanie przez powódkę aneksu do umowy o pracę skutkującego przeniesieniem jej do Biura […], a przez to nie stanowiło mobbingu, bez odniesienia się do charakteru powierzanych powódce prac, podczas gdy wykładnia powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że uprawnienie pracodawcy w organizacji pracy i powierzaniu pracownikowi zadań znajduje ograniczenie w konieczności powierzania pracownikowi wyłącznie pracy zgodnej z posiadanymi przez niego kwalifikacjami, natomiast powierzanie prac nieodpowiednich do jej kwalifikacji zawodowych i doświadczenia pracownika spełnia przesłanki mobbingu; art. 943 § 1, 2 i 3 k.p., przez błędne uznanie, że powstanie rozstroju zdrowia w wyniku wykonywania pracy nie może być związane z mobbingiem, a np. wypadkiem przy pracy, podczas gdy bezprawność skierowania do danej pracy uzasadnia wniosek, że wykonywana w tych warunkach praca skutkująca rozstrojem zdrowia jest wywołana mobbingiem; art. 299 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c., przez zanegowanie a priori znaczenia dowodowego zeznań powódki przez wskazanie na subiektywizm jej relacji jako strony w ogólności oraz subsydiarny charakter tego dowodu i brak zaistnienia w sprawie wątpliwości, które uzasadniałyby jego dopuszczenie, podczas gdy deklarowane uprzednie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy powinno skutkować niedopuszczeniem dowodu, a dowód ten został dopuszczony i przeprowadzony i pomimo to Sąd w rzeczywistości zaniechał jego oceny, podważając celowość samej instytucji; art. 233 § 2 k.p.c., „przez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego, przejawiającego się w pominięciu podczas oceny zeznań I.

W. a także innych świadków zawnioskowanych przez pozwanego okoliczności, iż byli oni pracownikami pozwanego, byli przynajmniej w części osobami prezentującymi zachowania nieprawidłowe wobec powódki, a przez to byli zainteresowani w określonym rozstrzygnięciu, zaś dokonywanie ustalenia, że zeznania I. W. są wiarygodne z powołaniem się na jej największą wiedzę wynikającą z faktu zajmowania określonego stanowiska było w istocie sprzeczne z logiką, ponieważ nawet potencjalnie najszersza wiedza świadka nie może być uznawana za wyznacznik jego prawdomówności, zwłaszcza gdy, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, świadek ten był osobą, w którą m.in. wymierzone były zarzuty powódki odnośnie działań pracodawcy, przy czym Sąd jednocześnie odmówił wartości dowodowej zeznaniom świadków powódki wskazując na ich emocjonalne nastawienie względem pozwanego, które to zróżnicowanie w ocenie wpływu podobnych czynników na wiarygodność dowodów w zależności od tego, czy są to dowody zbieżne, czy też sprzeczne z postawioną tezą, świadczy o całkowitej dowolności dokonanej oceny, jej wybiórczości, a przez to skutkującej nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego sprawy”.Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazując że „skarga jest oczywiście uzasadniona”.W odpowiedzi na skargę strona pozwana – Ministerstwo Spraw Zagranicznych wniosło o nieprzyjęcie jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 1254 ze zm.), rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach.

Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c.Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy zauważyć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji.

Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107, z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109, z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494, z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616).

Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

Wypowiedzi skarżącej nie przekonują o kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa. Powołując argument o nieadekwatności powierzanych obowiązków pracowniczych do poziomu kwalifikacji, skarżąca ogólnie określa je jako „sporządzanie depesz, porządkowanie dokumentów”, nie nawiązując w tym zakresie do podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku, z której wynika zatrudnienie powódki na wielu stanowiskach z różnym zakresem obowiązków. Dalsze zaś wywody ograniczają się do konkluzji, że działania pracodawcy nacechowane były szykaną a nadto doprowadziły do obniżenia u powódki poczucia własnej wartości i przydatności, co wypełnia przesłanki mobbingu, który przyczyną rozstroju zdrowia związany był z mobbingiem.

Taka treść wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przekreśla możliwość stwierdzenia oczywistej i widocznej prima facie wadliwości zaskarżonego wyroku w zakresie subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod przepisy prawa materialnego wskazane w podstawach kasacyjnych.Jeśli zaś chodzi o zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, to sprowadzają się one do kwestionowania ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji. Tymczasem wyłączenie w art. 3983 § 3 k.p.c. z podstaw skargi kasacyjnej zarzutów dotyczących oceny dowodów pozbawia skarżącego możliwości powoływania się na zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 § 1 k.p.c. Przepis art. 3983 § 3 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c., bowiem właśnie ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, LEX nr 230204; z dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK 364/06, LEX nr 238975; z dnia 5 września 2008 r., I UK 370/07, LEX nr 785533; z dnia 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 76; z dnia 19 października 2010 r., II PK 96/10, LEX nr 687025; z dnia 24 listopada 2010 r., I UK 128/10, LEX nr 707405 oraz z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX nr 737366 ).

Oznacza to, że spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem Najwyższym, który jest związany – zgodnie z art. 39813 § 2 – ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 października 2008 r., IV CSK 228/08, LEX nr 475287). Skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jej skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c. należało postanowić jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie odpowiednio stosowanego art. 102 k.p.c.