II PK 153/07 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 5 lutego 2008 r.

II PK 153/07

Odbywanie przez absolwenta stażu na podstawie art. 37b ustawy z dnia

14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst:

Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) jest szczególnym rodzajem zatrudnienia,

odrębnym od zatrudnienia na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.).

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Roman Kuczyński

(sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego

2008 r. sprawy z powództwa Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego

w W. oraz Edyty P. przeciwko Zespołowi Szkół Zawodowych [...] w Ś. o ustalenie, na

skutek skargi kasacyjnej Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w

W. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy z dnia 28 grudnia 2006 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w W. działający jako organizacja społeczna na rzecz pracownika Edyty P., w pozwie złożonym przeciwko Zespołowi Szkół Zawodowych [...] w Ś., domagał się ustalenia, że pozwanego wiązał z pracownikiem stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, na

stanowisku nauczyciela w okresie od dnia 6 marca 2000 r. do dnia 31 sierpnia 2000

r. Pełnienie przez powódkę funkcji nauczyciela odbywało się na podstawie umowy z

dnia 28 lutego 2000 r. zawartej pomiędzy Starostą Ś. a Zespołem Szkół Zawodowych [...] w Ś. w przedmiocie odbywania stażu przez bezrobotnego absolwenta na

stanowisku nauczyciela matematyki. Na podstawie powyższej umowy oraz skierowania Powiatowego Urzędu Pracy w Ś. z dnia 6 marca 2000 r. Edyta P. rozpoczęła

odbywanie stażu absolwenckiego u strony pozwanej. Staż na stanowisku nauczyciela matematyki powódka pełniła w okresie od dnia 6 marca do 31 sierpnia 2000 r.

Wyrokiem z 11 września 2006 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Świdnicy oddalił powództwo. Sąd stwierdził, że w myśl art. 189 k.p.c.

powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

lub prawa gdy ma w tym interes prawny, a skoro powódka domagała się ustalenia

istnienia stosunku pracy łączącego ją ze stroną pozwaną w związku z toczącym się

przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu postępowaniem z jej

skargi na decyzję D. Kuratora Oświaty w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego, Sąd uznał, że brak

jest po stronie powódki interesu prawnego w sytuacji, gdy możliwe są inne formy

ochrony jej praw. Powyższa okoliczność powodowała zatem, w myśl wyżej powołanego przepisu, oddalenie żądania. Niezależnie jednak od powyższego, powództwo

było także niezasadne z innych przyczyn. W niniejszej sprawie zastosowanie miały

przepisy ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu,

(Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 1) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 15 kwietnia 1996 r., w sprawie szczegółowych warunków odbywania u pracodawcy stażu przez bezrobotnego absolwenta. Zgodnie z art. 37b tej ustawy starosta

mógł na wniosek lub za zgodą absolwenta skierować go do odbycia u pracodawcy

stażu przez okres nieprzekraczający 12 miesięcy. Staż odbywał się na podstawie

umowy zawartej przez starostę z pracodawcą. Nadzór nad odbywaniem stażu przez

absolwenta sprawował starosta. Absolwentowi w okresie odbywania stażu przysługiwało stypendium w wysokości zasiłku, wypłacane przez starostę. W tym stanie rzeczy, wbrew twierdzeniom powódki, Sąd stwierdził, że sam fakt pełnienia stażu na

stanowisku nauczyciela i wykonywanie w związku z tym określonych czynności nie

prowadzi do zastosowania ustawy - Karta Nauczyciela.

Od powyższego wyroku apelację złożył Ogólnopolski Akademicki Związek

Zawodowy w W., zaskarżając go w całości.

Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2006r. Sąd Okręgowy stwierdził, że apelacja

strony powodowej nie zasługiwała na uwzględnienie - w przedmiocie ustalenia, że

stronę pozwaną z powódką łączyła umowa o pracę na czas określony - i podlegała

oddaleniu. Sąd nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji jakoby powódka nie

miała interesu prawnego w ustaleniu istnienia stosunku pracy ze stroną pozwaną.

Jednakże pomimo istnienia interesu prawnego, przepisy prawa materialnego nie po-

zwalały w ocenie Sądu drugiej instancji, na ustalenie, iż powódka świadczyła u pozwanej pracę na podstawie zawartej z nią umowy o pracę. Obowiązująca w spornym

okresie (według stanu na marzec 2000 r.) ustawa z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu

i przeciwdziałaniu bezrobociu w art. 2 ust 1 pkt 21a stanowiła, że staż to nabywanie

umiejętności praktycznych do wykonywania pracy poprzez wykonywanie zadań w

miejscu pracy przez absolwenta bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą. Powódka została skierowana na staż na podstawie wyżej wskazanej ustawy, a odbycie

stażu było warunkiem skorzystania z uprawnień w niej określonych, między innymi

prawa do stypendium. Ustawa powyższa regulowała sytuację prawną osób bezrobotnych, a oczywiste jest, że nie można być równocześnie osobą bezrobotną i zatrudnioną na podstawie umowy o pracę. W takiej sytuacji argumenty podniesione w

apelacji, wskazujące na przepisy ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - w

świetle których, według strony powodowej, nie było innej możliwości zatrudnienia

powódki w charakterze nauczyciela, niż na podstawie umowy o pracę - były błędne.

Status prawny powódki uregulowany był w przepisach wyżej wskazanej ustawy o

zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, powódka była bowiem w spornym okresie

osobą bezrobotną.

Strona powodowa wniosła skargę kasacyjną zarzucając powyższemu orzeczeniu naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 10 ust. 1

i 4 ustawy Karta Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym w ramach czasowych niniejszego przypadku (rok 2000), art. 37b ustawy z dnia 14 grudnia1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu i art. 58 k.c. w związku z umową pomiędzy Starostą Ś. a Zespołem Szkół Zawodowych w Ś. o odbywanie stażu przez bezrobotnego

absolwenta na stanowisku nauczyciela matematyki. Strona powodowa utrzymuje, że

stanowisko nauczyciela w publicznej szkole można objąć wyłącznie w drodze nawiązania stosunku pracy pomiędzy nauczycielem i szkołą, a Karta Nauczyciela kwestie

te w „rozdziale 4 Nawiązanie, zmiana i rozwiązanie stosunku pracy", reguluje w sposób wyczerpujący i zupełny, a więc powierzenie stanowiska nauczyciela w drodze

stażu bezrobotnego absolwenta jest niedopuszczalne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona. W niniejszej sprawie podstawowy problem, jaki należało rozstrzygnąć, sprowadzał się do kwestii dopuszczalno-

ści powierzenia obowiązków nauczyciela w szkole publicznej bez nawiązywania z

nim stosunku pracy na podstawie art. 10 ust. 1 Karty Nauczyciela - co w niniejszej

sprawie miało miejsce na podstawie art. 37b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Innymi słowy, należy rozważyć, czy dopuszczalne jest wykonywanie obowiązków nauczyciela na postawie szczególnych przepisów. Tym samym należy poddać ocenie treść przepisów składających się na „zakres

stosowania ustawy", do którego odwołuje się art. 1 ustawy - Karta Nauczyciela.

Przepis ten w stosunku do nauczycieli posługuje się terminem „zatrudnieni” i wskazuje, że przepisy ustawy stosuje się do nauczycieli zatrudnionych we wskazanych

tym przepisem placówkach oświaty. Pojęcie to nie przesądza o tym, na jakiej podstawie nawiązuje się stosunek pracy z nauczycielem. Z kolei w myśl art. 10 ust. 1,

stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się na podstawie mianowania lub umowy

o pracę. Nie oznacza to jednak, że świadczenie pracy przez nauczyciela zatrudnionego w placówkach określonych w art. 1 ustawy może odbywać się wyłącznie na

zasadach określonych w art. 10 ust. 1. Zgodzić się trzeba, że zgodnie z ust. 1 art. 1,

nauczyciele zatrudnieni w szkołach publicznych podlegają wyłącznie (co do zasady)

tej ustawie, a więc także zastosowanie w stosunku do nich ma art. 10 ust 1. Jednakże nie można utożsamiać użytego w tym przepisie pojęcia „zatrudnieni” z nawiązaniem stosunku pracy wyłącznie na takiej podstawie, skoro w kolejnych ustępach wyżej wymienionego przepisu ustawodawca posługuje się pojęciem „zatrudnieni”, także

w stosunku do nauczycieli, do których ustawa nie ma pełnego zastosowania. I tak

tylko w zakresie określonym ustawą podlegają jej nauczyciele zatrudnieni w organach administracji (ust. 2 pkt 1), nauczyciele zatrudnieni w placówkach publicznych

(ust. 2 pkt 1a oraz pkt 2 lit. a), nauczyciele zatrudnieni w placówkach niepublicznych

(ust. 2 pkt 2 lit.b.). Przy czym do żadnej grupy tych nauczycieli, zgodnie z art. 91a art. 91b, nie ma zastosowania art. 10 ust 1. Tak na przykład zakres stosowania

ustawy jest ograniczony w stosunku do zatrudnionych nauczycieli w szkole niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. W stosunku do nich zastosowanie mają wyłącznie przepisy art.

6, art. 9-9i, art. 22 ust. 3 i 4, art. 26, art. 49 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 51, art. 70a ust. 3, 4 i 6

i art. 75-85. (art. 1 ust. 2 pkt 2 lit b w związku z art. 91b ust 1 pkt 4 Karty Nauczyciela). Ponadto dopuszczalne jest także świadczenie pracy przez tych nauczycieli na

podstawie umów cywilnoprawnych - por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20

września 1994 r., I PZP 37/94 (OSNAPiUS 1995 nr 7, poz. 86). Mając powyższe na

uwadze należy stwierdzić, że poza wskazanymi w ustawie wyjątkami, do których nie

ma zastosowania przepis art. 10 ust. 1, nauczyciel zatrudniony w szkole nie może

wykonywać pracy na innej podstawie, niż umowy o pracę lub mianowanie. Niemniej

jednak, w sytuacji gdy zatrudnienie (rozumiane jako powierzenie obowiązków nauczycielskich) wynika z innej podstawy prawnej, a podstawą tą jest akt prawny rangi

ustawowej, który w sposób szczególny reguluje tę kwestię - to przyjmując, że pojęcie

„zatrudnieni” nauczyciele użyte w art. 1 Karty Nauczyciela nie przesądza o nawiązaniu stosunku pracy na zasadach określonych w ustawie - stwierdzić należy, że samo

powierzenie obowiązków nauczyciela w szkole bez nawiązania stosunku pracy w

myśl art. 11 Karty Nauczyciela nie oznacza, że z mocy prawa nawiązał się taki stosunek tylko dlatego, że nauczyciel pełni obowiązki w szkole publicznej (art. 1 ust 1).

W niniejszej sprawie powódka została skierowana na staż na podstawie ustawy z 14

grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Pełnienie przez powódkę funkcji nauczyciela odbywało się na podstawie umowy z dnia 28 lutego 2000

r., zawartej pomiędzy Starostą Ś. a Zespołem Szkół Zawodowych [...] w Ś. w przedmiocie odbywania stażu przez bezrobotnego absolwenta na stanowisku nauczyciela

matematyki. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 21a wyżej wymienionej ustawy, pełnienie

obowiązków nauczyciela w szkole publicznej odbywało się bez nawiązania stosunku

pracy z pracodawcą - dyrektorem szkoły. Tym samym norma prawna rangi ustawowej wykluczała możliwość nawiązania stosunku pracy pomiędzy powódką a dyrektorem szkoły na podstawie art. 11 w związku z art. 10 ust. 1 Karty Nauczyciela. Mając

powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przepis art. 37b ustawy z dnia 14 grudnia

1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowił lex specialis w stosunku do przepisów Karty Nauczyciela regulujących zasady zatrudnienia nauczyciela w

szkole publicznej, a tym samym status prawny powódki uregulowany był w przepisach wyżej wskazanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.