Supreme Court quashes labor court verdict for reinstatement due to procedural violations of evidence rules.

Sygn. akt II PK 15/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 sierpnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Maria Tyszel (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wasilewski

Protokolant Wanda Cabaj

w sprawie z powództwa L. H.

przeciwko Bankowi Zachodniemu WBK Spółce Akcyjnej

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 11 sierpnia 2004 r.,

kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Ś.

z dnia 2 października 2003 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ś. do

ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w K., w sprawie z powództwa L.H. przeciwko Bankowi

Zachodniemu WBK Spółce Akcyjnej , wyrokiem z dnia 13 lutego 2003 r., przywrócił

powódkę do pracy u strony pozwanej i zasądził na jej rzecz wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy za okres, w którym nie wykonywała innego zatrudnienia w

ramach stosunku pracy. Sąd ustalił, iż powódka była zatrudniona u strony pozwanej

w I Oddziale w K. od 1 lipca 1997 r. początkowo jako kierownik ekspozytury w K.,

a od 2 maja 2000 r. była dyrektorem Oddziału w K. Na tym stanowisku powódka

pracowała regulamin organizacyjny Oddziału, usunęła nieprawidłowości wykazane

w audycie z czerwca 2000 r., przeprowadziła analizę rentowności placówek. Na

przełomie lat 2000 - 2001 wprowadziła nowy model Oddziału, nową strukturę

organizacyjną i przeprowadziła nowy dobór kadr oraz obsadę stanowisk

kierowniczych. Dnia 17 lipca 2001 r., powódka powiadomiła kierownika Zespołu

Kasowo – Skarbowego o obowiązkach z zakresu nadzoru nad czynnościami

kasowo – skarbowymi. W październiku tegoż roku wydano polecenia dotyczące

nadzoru nad zespołem kasowo - skarbowym i w zakresie monitorowania i

minimalizacji zapasu gotówkowego oraz sporządzania z nich cotygodniowych

raportów. W dniu 12 listopada 2001 r. powódka wydała polecenie kierownikowi

zespołu codziennego analizowania stanu gotówki w poszczególnych bankomatach i

sporządzania z tych czynności zestawień. W okresie od stycznia do kwietnia

2002 r. skarbnicy Oddziału nie przeprowadzali bieżącej kontroli kasy T. S.

„w ilości wymaganej procedurami”

gotówki

co umożliwiło temu kasjerowi zagarnięcie

na kwotę około 500.000 zł. O tym fakcie powódka zawiadomiła

Prokuraturę Rejonową w K. Pracodawca powódki pismem z dnia 26 lipca 2002 r.,

doręczonym jej 28 sierpnia 2002 r. rozwiązał z powódką umowę o pracę bez

wypowiedzenia „podając następujące podstawy tej czynności: brak skutecznego

zarządzania i kontroli funkcjonalnej oraz nieprzestrzeganie procedur regulujących

zagadnienia kasowo - skarbcowe; świadome pomijanie mechanizmów kontrolnych

oraz elementarne zaniedbania w wykonywaniu czynności służbowych, brak

skutecznego egzekwowania znajomości i przestrzegania obowiązujących regulacji,

przepisów, procedur, nie wskazanie osób odpowiedzialnych za kontrolę bieżącą

pozostałości kasowych (opiekunów, dysponentów) pracujących na II zmianie, brak

reakcji na nieprawidłową obsługę rachunków firm, brak zastrzeżeń kart bankowych

do rachunków, na których regularnie występowało niedozwolone zadłużenie

spowodowane operacjami kartowymi, nie podejmowanie działań zmierzających do

odzyskania wierzytelności banku z tego tytułu, brak analizy wniosków kredytowych

oraz

nieuwzględnienie

w

trakcie

oceny

zdolności

kredytowej

łącznego

zaangażowania klienta, osłabienie zabezpieczenia wierzytelności Banku w wyniku

zwolnienia

jednej

z

dwóch

lokat,

stanowiących

hipotecznej,

zmiany

lokaty

rentierskiej

na

zabezpieczenie

wniosek

klientów,

pożyczki

stanowiącej

zabezpieczenie pożyczki hipotecznej na lokatę „IMPET +” bez sporządzenia

stosowanego aneksu do umowy, nieprawidłowe przechowywanie dokumentacji

kredytowej niezgodnie z zasadami, brak reakcji na nieprawidłową ocenę wniosków

kredytowych,

pomimo

informacji

przekazywanej

przez

pracowników,

nie

przeprowadzanie kontroli bieżącej pozostałości kasowej T. S. co w rezultacie

spowodowało utrzymywanie bardzo wysokich stanów gotówki w jego kasie i

doprowadziło do popełnienia przestępstwa, nieprawidłowości w przeprowadzonych

inwentaryzacjach

rocznych

środków

pieniężnych

i

pozostałych

wartości

przechowywanych w skarbcach i kasach, nieprawidłowości w zakresie zawierania i

funkcjonowania

umów

dotyczących

wynajmu

kaset

sejfowych,

w

tym

pełnomocnictw do tych umów”. Ze względu na fakt, iż powódka była nie etatowym

członkiem Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej , pismem z 9 lipca 2002 r.

strona pozwana zgłosiła prezesowi Izby zamiar rozwiązania z powódką umowy o

pracę, nie podając ani przyczyn, ani trybu rozwiązania. Izba nie zajęła stanowiska,

gdyż

przed

posiedzeniem

Kolegium

umowa

została

rozwiązana

bez

wypowiedzenia. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy uznał, iż pracodawca nie

miał podstaw do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Zdaniem Sądu

zawarte w oświadczeniu pracodawcy przyczyny rozwiązania stosunku pracy „są

niekonkretne, nie pozwalają na precyzyjną ocenę, nie zawierają bowiem faktów a

jedynie ogólne stany faktyczne przedstawione w raporcie z audytu". Sąd mimo tego

podjął próbę przeprowadzenia, „analizy zarzutów in concreto" dochodząc do

wniosku, „iż znajdują się w nich okoliczności także nieprawdziwe". Według Sądu złe

funkcjonowanie Oddziału nie było efektem działania lub zaniechania powódki, a

brak skutecznego egzekwowania znajomości przepisów nie może stanowić

ciężkiego naruszenia dyscypliny pracy, skoro „w tym okresie obowiązywało około

300 wewnętrznych aktów prawnych a pozwana nie przedstawiła o jakie akty chodzi

i jakie negatywne skutki (szkodę) spowodowało to w majątku pracodawcy". Sąd

podkreślił również, że „brak reakcji na nieprawidłową obsługę firm też jest zarzutem

gołosłownym, skoro pracownicy prowadzący te czynności nie informowali powódki

o błędach, sami przyznając się do naruszenia przepisów". Zdaniem Sądu,

pracodawca naruszył przepis art. 25 ust 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie

gminnym, bowiem nie uzyskał uprzedniej zgody Regionalnej Izby Obrachunkowej

naruszył też art. 52 § 2 k.p., gdyż raport z audytu był dostępny 26 czerwca 2002 r.,

zaś oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę doręczono powódce w sierpniu

2002 r.

Wyrokiem z dnia 2 października 2003 r.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ś. zmienił zaskarżony apelacją strony pozwanej wyrok

w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki tytułem

odszkodowania kwotę 22.920 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 sierpnia 2002

r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo o przywrócenie do pracy a także oddalił dalej

idącą apelację.

Sąd drugiej instancji, nie kwestionując ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego wyroku,

uzasadnieniu swego wyroku

jego ocenę podzielił tylko częściowo. W

Sąd Okręgowy wskazał, iż w myśl art. 26 ust 3a

ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz.

U. Nr 85, poz. 428 z późn. zm.) do nie etatowych członków kolegium izby stosuje

się odpowiednio przepisy art. 25 ust. 1 - 3 ustawy o samorządzie terytorialnym, z

tym że zgodę na rozwiązanie stosunku pracy wyraża kolegium izby. Tak więc

odpowiednie stosowanie art. 25 ust 2 ustawy o samorządzie terytorialnym oznacza,

że w każdym wypadku rozwiązanie z nieetatowym członkiem kolegium regionalnej

izby obrachunkowej umowy o pracę wymaga uprzedniej zgody kolegium izby,

natomiast w każdym wypadku kolegium izby odmówi zgody na rozwiązanie

stosunku pracy z nieetatowym członkiem kolegium izby, jeżeli podstawą

rozwiązania tego stosunku są zdarzenia związane z wykonywaniem funkcji przez

nieetatowego członka kolegium. Pracodawca nie uzyskał zgody kolegium izby, a

tym samym naruszył te przepisy. Sąd podzielił ocenę Sądu Rejonowego, iż podane

w

oświadczeniu

pracodawcy

przyczyny

rozwiązania

stosunku

pracy

„są

niekonkretne, nie pozwalają na precyzyjną ocenę, nie zawierają bowiem faktów, a

jedynie ogólne stany faktyczne przedstawione w raporcie z audytu", gdyż istotnie

większość z nich jest bardzo ogólnikowa, przy czym nie zawiera dat (okresów), w

jakich miało dojść do naruszeń obowiązków pracowniczych. To, że

zakres

obowiązków i uprawnień powódki, ze względu na pełnioną funkcję, z istoty musi

zawierać sformułowania o dużej dozie ogólności nie może oznaczać, że przesłanki

tzw. dyscyplinarnego zwolnienia nie muszą uściślone i skonkretyzowane, by mogły

być - w razie sporu - poddane kontroli sądowej. Zdaniem Sądu

Okręgowego

jednakże „to co stało się w kierowanej przez powódkę jednostce daje podstawę do

wyrażenia zdania, że na skutek tego pracodawca utracił zaufanie do pracownika,

lecz fakt ten nie uzasadnia rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia” i

uznał, iż „nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej, by wyrok

zmienić i powództwo oddalić” podkreślając, że: „w realiach sprawy nie sposób

jednak nie odnieść się, mając na uwadze stanowisko pracodawcy konsekwentnie

wnoszącego o oddalenie powództwa i to nie tylko wówczas, gdy powódka żądała

odszkodowania (w pozwie), ale także wtedy, gdy zmieniła żądanie na przywrócenie

do pracy, do unormowania zawartego w art. 45 § 2 k.p. w zw. z art. 56 § 2. Słusznie

bowiem strona pozwana podnosi, że utraciła zaufanie do powódki i fakt ten ma

swoje uzasadnienie w realiach sprawy, a nadto powódka mimo długoletniej pracy w

bankowości wskutek niedopatrzeń organizacyjnych (a nie zawinionych działań)

dopuściła do zaistnienia „defraudacji" i to na znaczną kwotę, co w efekcie pozwala

na postawienie tezy, że przywrócenie do pracy jest niecelowe. Nie sposób przy tym

było nie zauważyć, że na rozprawie w dniu 13 lutego 2003 r., przed jej

zamknięciem pełnomocnik powódki wniósł jak w pozwie (...), a w pozwie powódka

wniosła „o odszkodowanie z powodu bezprawnego i bezzasadnego rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia”. Kierując się tymi względami Sąd zmienił

zaskarżony wyrok i zasądził odszkodowanie w miejsce przywrócenia do pracy.

Kasację od powyższego wyroku złożyła powódka, zaskarżając go w części

zmieniającej wyrok Sądu Rejonowego poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz

powódki odszkodowania i oddalenie jej powództwa o przywrócenie do pracy oraz

wzajemne zniesienie kosztów procesu w instancji odwoławczej. Zarzuciła

naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a

mianowicie art. 235 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez dokonanie odmiennej

oceny dowodów zgromadzonych przez Sąd pierwszej instancji z naruszeniem

zasady bezpośredniości przeprowadzenia dowodów, ewentualnie naruszenie

prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art.

328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez zaniechanie wskazania dowodów,

na których oparł się Sąd drugiej instancji uznając, iż przywrócenie powódki do

pracy u pozwanego jest niecelowe, gdyż pozwany zasadnie utracił zaufanie do

powódki. Zarzuciła także naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ

na wynik sprawy, a mianowicie art. 316 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, iż stan rzeczy

istniejący w chwili zamknięcia rozprawy przed wydaniem wyroku przez Sąd

pierwszej instancji polegał między innymi na tym, że powódka występowała z

żądaniem zasądzenia odszkodowania od pozwanego, a nie z żądaniem

przywrócenia do pracy u pozwanego. Powódka zarzuciła też naruszenie prawa

materialnego, a mianowicie art. 45 § 3 w zw. z art. 56 § 2 k.p. poprzez „zaniechanie

jego zastosowania, tj. poprzez oddalenie żądania powódki przywrócenia jej do

pracy u pozwanego na poprzednich warunkach pracy i płacy pomimo obejmowania

jej stosunku pracy (w chwili złożenia przez pozwanego oświadczenia o rozwiązaniu

z nią bez wypowiedzenia umowy o pracę) ochroną przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem z mocy przepisów szczególnych.”

Wskazała, iż okolicznościami uzasadniającymi rozpoznanie kasacji jest

między innymi - istnienie „potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości, a mianowicie art. 235 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., w zakresie

dotyczącym dopuszczalności dokonywania przez Sąd drugiej instancji odmiennej

oceny zgromadzonych przez Sąd pierwszej instancji dowodów przy zaniechaniu

przeprowadzenia

przez

ten

pierwszy

Sąd

postępowania

dowodowego

w

jakimkolwiek zakresie, a jednocześnie istnienie tym zakresie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego uzasadniającego przedstawienie go do rozstrzygnięcia

przez Sąd Najwyższy, wyrażającego się w wątpliwości co do możliwości przyjęcia

przez Sąd drugiej instancji odstąpienia przez powódkę przed Sądem pierwszej

instancji od żądania przywrócenia jej do pracy u pozwanego i zażądania przez nią

w to miejsce odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy

przez pozwanego w sytuacji, gdy w protokole rozprawy poprzedzającej wydanie

wyroku przez Sąd pierwszej instancji zamieszczono zapis, iż powódka wnosi jak w

pozwie, a więc nie wskazującym na to, by zmieniła ona powództwo i wnosiła o

odszkodowanie, gdy w dodatku szereg okoliczności wskazuje na to, że powódka w

chwili zamknięcia rozprawy przed Sądem pierwszej instancji popierała żądanie

przywrócenia jej do pracy u pozwanego”. Wskazała też, że zaniechanie

zastosowania art. 45 § 3 w zw. z art. 56 § 2 k.p. jest oczywistym naruszeniem

prawa oraz iż kasacja nie jest oczywiście bezzasadna. Wniosek kasacyjny zmierzał

do uchylenia zaskarżonego wyroku w części zmieniającej wyrok Sądu Rejonowego

w K. i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpatrzenia, z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego, ewentulanie, zmiany

zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie w

całości apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w K. oraz zasądzenie od

pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego

według norm przepisanych.

Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod uwagę

co następuje:

Wobec przytoczenia w kasacji obydwu podstaw wskazanych w art. 393 1 pkt

1 i 2 k.p.c., w pierwszej kolejności ocenie podlega, zasadność przytoczenia

podstawy naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów postępowania.

Zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 235 w związku z art.391 §1

k.p.c. jest usprawiedliwiony. Trafnie podniesiono w kasacji że zagadnienie czy

odmiennej oceny dowodów, przeprowadzonych wyłącznie w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym, sąd drugiej instancji może dokonać na podstawie art. 382

k.p.c., nie znalazło jednolitego rozstrzygnięcia ani w praktyce sądowej ani w

doktrynie. Skład orzekający w sprawie przychyla się do poglądu wyrażonego w

wyroku

Sądu

Najwyższego

z

stycznia

1998

r.,

III

CKN

316/197,

(niepublikowanym) że „sąd

apelacyjny może orzec na podstawie materiału

zebranego

w

w

postępowaniu

pierwszej

instancji

oraz

w

postępowaniu

apelacyjnym, ale musi - zwłaszcza jeśli dokonuje innych ustaleń, niż to uczynił sąd

pierwszej instancji - cały zebrany materiał ocenić stosowanie do reguł art. 233 § 1

k.p.c., czemu musi dać stosowny wyraz w uzasadnieniu wyroku." Przepis art. 382

k.p.c. nie uprawnia bowiem sądu drugiej instancji do zmiany ustaleń faktycznych

bez ponownej oceny dowodów. Sformułowanie tego przepisu, mimo pewnej

niejasności, nie daje podstaw do wyłączenia z postępowania apelacyjnego zasady

bezpośredniości. Podkreślić jednak należy, że sąd drugiej instancji, bez potrzeby

uzupełniania postępowania i ponownego przeprowadzenia dowodów może

dokonać

odmiennych

ustaleń

wówczas,

gdy

na

podstawie

prawidłowo

przeprowadzonych środków dowodowych sąd pierwszej instancji, z zasadniczym

naruszeniem reguł swobodnej oceny dowodów, wyprowadził oczywiście błędne

wnioski. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy nie wykazał takiej wadliwości

wyroku Sądu pierwszej instancji.

W świetle powyższego zasadnym jest także kasacyjny zarzut naruszenia

zaskarżonym wyrokiem art. 328 § 2 k.p.c. ponieważ Sąd uznając, że strona

pozwana „słusznie podnosi, że utraciła zaufanie do powódki i fakt ten ma swoje

uzasadnienie w realiach sprawy..." nie wyjaśnił na podstawie jakich okoliczności i

dowodów sformułował tę ocenę. O słuszności stanowiska strony pozwanej nie

przesądza bowiem jej „konsekwentne stanowisko z jakim wnosiła o oddalenie

powództwa”. Zasadnym też jest kasacyjny zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c.,

skoro argumentem Sądu Okręgowego za zmianą wyroku Sądu pierwszej instancji i

oddaleniem powództwa o przywrócenie do pracy a zasądzenia odszkodowania była

konstatacja, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym „na rozprawie w dniu

13 lutego 2003 r., przed jej zamknięciem, „pełnomocnik powódki wniósł jak w

pozwie (...)", a w pozwie powódka wniosła o odszkodowanie z powodu

bezprawnego i bezzasadnego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia".

Tym stwierdzeniem Sąd Okręgowy zdaje się pozbawiać znaczenia prawnego,

dopuszczalną w świetle art. 193 § 1 k.p.c., przedmiotową

zmianę

powództwa

jakiej powódka dokonała już na rozprawie 7 listopada 2002 r. a to stanowisko

Sądu jest nie do zaakceptowania. Skoro Sąd drugiej instancji, wobec sprzeczności

pomiędzy wnioskiem pełnomocnika powódki a jej żądaniem wyrażonym w

przesłuchaniu w charakterze strony 13 lutego 2003 r. nabrał wątpliwości, jaki w

istocie był stan rzeczy, o jakim stanowi art. 316 § 1 k.p.c., to miał obowiązek tę

wątpliwość wyjaśnić przed wydaniem wyroku.

Omówione naruszenia art. art.235 § 1 i 316 § 1 k.p.c. ,mogły mieć istotny

wpływ na wynik sprawy bowiem doprowadziły do wydania orzeczenia na podstawie

ustaleń dokonanych przez Sąd drugiej instancji dowolnie, z naruszeniem jednej z

podstawowych zasad postępowania cywilnego - zasady bezpośredniości dowodów

i z błędnym określeniem stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy

przez

Sąd

pierwszej

instancji.

Te

wadliwości

zaskarżonego

wyroku

usprawiedliwiają kasacyjny wniosek w jego uchylenie i czynią zbędnym

rozpatrywanie przez Sąd Najwyższy zasadności zarzutów naruszenia prawa

materialnego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 393 13 §1 k.p.c. Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku.