Supreme Court dismisses pension severance claim where employee lacks immediate pension eligibility at termination.

Sygn. akt II PK 149/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa S. C.

przeciwko A.-B. S.A.

o zapłatę odprawy emerytalnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 4 lutego 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 4 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy oddalił

apelację pozwanej „A. – B.” SA wniesioną od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 listopada 2009 r. zasądzającego na

rzecz powoda S. C. kwotę 37.236 zł tytułem odprawy emerytalnej.

Sąd odwoławczy przyjął za własne ustalenia poczynione przez Sąd

Rejonowy, zgodnie z którymi S. C. był zatrudniony u strony pozwanej w okresie od

15 marca 1965 r. do 30 czerwca 2007 r., ostatnio na stanowisku kierownika

produkcji. Obowiązujący u strony pozwanej Układ Zbiorowy Pracy z września 2001

r. przewidywał w § 13 ust. 1, że pracownikom odchodzącym na emeryturę lub rentę

inwalidzką przysługuje jednorazowa odprawa pieniężna w wysokości określonej w

ust. 2-5 § 13 tego Układu. Od 21 grudnia 2006 r. u strony pozwanej wprowadzono

Regulamin Programu Dobrowolnych Odejść. Zgodnie z działem IV pkt 1 tego

regulaminu, pracownikom, którzy chcieliby rozwiązać stosunek pracy ze spółką w

ramach Programu Dobrowolnych Odejść, przysługiwały odprawy i dodatkowe

odszkodowania, w tym odprawa za rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn

niedotyczących pracownika, dodatkowe odszkodowanie za rozwiązanie stosunku

pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, dodatkowe odszkodowanie za staż

pracy, a także odprawa emerytalna, wypłacana wyłącznie tym pracownikom, którzy

po rozwiązaniu stosunku pracy będą uprawnieni do świadczeń emerytalnych.

Wypłata odchodzącym pracownikom należnych kwot odpraw i odszkodowań

następowała najpóźniej w dniu rozwiązania stosunku pracy. W dniu 12 lutego 2007

r. powód wystąpił do pracodawcy z inicjatywą rozwiązania stosunku pracy na

warunkach określonych w Regulaminie Programu Dobrowolnych Odejść, a dnia 26

lutego 2007 r. strony zawarły porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę ze

skutkiem na dzień 30 czerwca 2007 r. w trybie art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003

r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) na

warunkach określonych w Programie Dobrowolnych Odejść. W związku z

rozwiązaniem stosunku pracy powodowi przysługiwały następujące świadczenia

pieniężne:

 odprawa pieniężna na zasadach określonych ustawą z dnia 13 marca 2003

r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy

z przyczyn niedotyczących pracowników, w wysokości 14.040 zł;

 dodatkowe odszkodowanie liczone jako iloczyn 6 miesięcy oraz średniego

wynagrodzenia pracownika, w wysokości 39.000 zł;

 dodatkowe odszkodowanie za staż pracy, obliczone zgodnie z zasadami

zawartymi w Regulaminie Dobrowolnych Odejść, w wysokości 18.200 zł.

Wśród świadczeń pieniężnych, jakie przysługiwały powodowi w związku z

rozwiązaniem umowy o pracę, strony nie przewidziały odprawy emerytalnej. Powód

po rozwiązaniu stosunku pracy ze stroną pozwaną nie podjął zatrudnienia,

zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Na mocy decyzji

ZUS z dnia 20 maja 2008 r. nabył prawo do emerytury z dniem 8 maja 2008 r.

Sąd Okręgowy podzielił również ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd

pierwszej instancji, stwierdzając że uregulowane w art. 921 k.p. prawo pracownika

do odprawy emerytalnej zależy od wystąpienia wskazanych przesłanek w postaci:

spełnienia przez pracownika warunków do nabycia świadczenia emerytalnego,

ustania stosunku pracy, zmiany statusu pracownika na osobę pobierającą

świadczenie emerytalne oraz istnienia związku między ustaniem stosunku pracy a

przejściem pracownika na emeryturę. „Przejście na emeryturę” w rozumieniu art.

921 k.p., według Sądu odwoławczego, oznacza zmianę statusu pracownika lub

pracownika – emeryta na status emeryta. Przewidziana w tym przepisie odprawa

emerytalna przysługuje pracownikowi, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło

w związku z tak rozumianym przejściem pracownika na emeryturę. Zdaniem Sądu

Okręgowego, powód zakończył zaś wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy i

stał się wyłącznie emerytem, a zatem nastąpił rzeczywisty skutek zmiany statusu

powoda z pracownika na emeryta. Bez znaczenia jest to, że powód bezpośrednio

po rozwiązaniu stosunku pracy nie nabył uprawnień emerytalnych, bowiem

zaistniało następstwo w czasie między rozwiązaniem stosunku pracy a uzyskaniem

prawa do emerytury. Odprawa emerytalna ma charakter powszechny i według

Sądu drugiej instancji, każdy pracownik, który przechodzi na emeryturę,

przynajmniej raz w życiu powinien otrzymać odprawę z tego tytułu.

Strona pozwana zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną, podnosząc

zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 92 1 § 1

k.p w związku z postanowieniami § 13 ust. 1 Układu Zbiorowego Pracy z września

2001 r., co polegało na przyjęciu przez Sąd pierwszej i drugiej instancji stanowiska,

że powodowi przysługuje odprawa pieniężna w związku z nabyciem uprawnień

emerytalnych, pomimo że pomiędzy rozwiązaniem z powodem umowy o pracę w

dniu 30 czerwca 2007 r. a nabyciem przez niego prawa do emerytury z dniem 8

maja 2008 r. brak było związku czasowego, przyczynowego, czasowo –

przyczynowego lub funkcjonalnego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty

sprawy przez oddalenie powództwa

w całości, ewentualnie

o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia,

stosunek pracy z powodem został rozwiązany z dniem 30 czerwca 2007 r., zaś

prawo do emerytury przyznano mu od 8 maja 2008 r., bowiem dopiero wówczas

uzyskał uprawnienia emerytalne. Regulamin Programu Dobrowolnych Odejść dla

Pracowników PPF A. SA – załącznik do uchwały zarządu Nr 1/1221/06 z 21

grudnia 2006 r. - stanowił w dziale IV pkt 1 lit d, że pracownicy, rozwiązujący ze

spółką stosunki pracy na podstawie tego regulaminu i uprawnieni po rozwiązaniu

stosunku pracy do świadczeń emerytalnych, otrzymają odprawę emerytalną w

wysokości ustalonej zgodnie z przepisami obowiązującymi u pracodawcy na dzień

15 stycznia 2007 r., tj. zgodnie z § 13 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy

Kompanii Spirytusowej „V.” z września 2001 r., według którego pracownikom

odchodzącym na emeryturę lub rentę inwalidzką przysługuje jednorazowa odprawa

pieniężna w wysokości tam określonej. Przesłanką nabycia prawa do tego

świadczenia było zatem „uprawnienie do świadczeń emerytalnych po rozwiązaniu

stosunku pracy”, czyli istnienie związku między rozwiązaniem stosunku pracy i

nabyciem tych uprawnień w rozumieniu art. 92¹ § 1 k.p., zgodnie z którym odprawa

przysługuje pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty lub

emerytury z tytułu ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę lub

emeryturę. Związek rozwiązania stosunku pracy z przejściem na emeryturę lub

rentę nie jest tym samym, czym rozwiązanie stosunku pracy z powodu przejścia na

emeryturę lub rentę. Nabycie prawa do jednego z tych świadczeń, a właściwie

przyznanie go, nie musi wobec tego stanowić przyczyny rozwiązania stosunku

pracy. Związek między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do

emerytury lub renty może mieć charakter czasowy (rozwiązanie stosunku pracy

zbiega się w czasie z nabyciem prawa do świadczenia niezależnie od przyczyny

rozwiązania stosunku pracy), przyczynowy (rozwiązanie stosunku pracy następuje

dlatego, że pracownikowi przysługuje prawo do świadczenia) bądź czasowoprzyczynowy (przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest nabycie prawa do

emerytury lub renty i rozwiązanie następuje w chwili przyznania świadczenia).

Między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do świadczenia może

zachodzić także związek funkcjonalny (w istocie przyczynowo-czasowy) rozwiązanie stosunku pracy następuje wprawdzie przed ustaleniem prawa do

świadczenia, ale przyznanie świadczenia jest konsekwencją sytuacji bezpośrednio

poprzedzającej ustanie zatrudnienia (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29

maja 1989 r., III PZP 19/89, OSNCP 1990 nr 4-5, poz. 61 oraz wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 23 listopada 1993 r., I PRN 111/93, OSNCP 1994 nr 12, poz.

243). Dlatego odprawa przysługuje pracownikowi, z którym stosunek pracy został

rozwiązany w okresie niezdolności do pracy, jeżeli nabył prawo do renty z tego

tytułu bezpośrednio po wyczerpaniu okresu zasiłkowego (por. uchwały Sądu

Najwyższego: z dnia 4 czerwca 1991 r., I PZP 17/91, OSNCP 1992 nr 3, poz. 37;

OSP 1992 z. 3, poz. 53; z dnia 19 sierpnia 1992 r., I PZP 50/92, niepubl.; z dnia 7

stycznia 2000 r., III ZP 18/99, OSNP 2000 nr 24, poz. 888). Jak jednak trafnie

przyjął Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 6 października 2004 r., I PK 694/03

(OSNP 2005 nr 11, poz. 155) i z dnia 4 października 2006 r., II PK 14/06 (OSNP

2007 nr 19 – 20, poz. 273), takie poglądy dotyczą odprawy rentowej (a nie

emerytalnej) i znajdują uzasadnienie w tym, że przesłanki nabycia prawa do renty z

tytułu niezdolności do pracy były spełnione przed rozwiązaniem stosunku pracy.

Pracownik stał się bowiem niezdolny do pracy w czasie zatrudnienia, a tylko ze

względu na pobieranie zasiłku chorobowego po rozwiązaniu stosunku pracy nie

dochodziło do wypłaty renty. Zasadne było w tej sytuacji uznanie, że „przejście na

rentę" następowało w wyniku rozwiązania stosunku pracy. Podobnej wykładni nie

można jednak przyjąć względem sytuacji, w której w momencie rozwiązania

stosunku pracy pracownik nie spełnia warunków do nabycia prawa do emerytury

określonych w obowiązujących przepisach. W takim stanie pobieranie - w okresie

pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury - zasiłku

chorobowego (por. przytoczone powyżej wyroki Sądu Najwyższego w sprawach I

PK 694/03 i II PK 14/06), świadczenia przedemerytalnego (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 maja 2003 r., I PK 257/02, OSNP 2004 nr 15, poz. 267), czy

też posiadanie w tym okresie statusu osoby bezrobotnej – co odnosi się do powoda

w niniejszej sprawie - nie ma żadnego związku z nabyciem prawa do emerytury,

które następuje wprawdzie w pewnym związku czasowym z rozwiązaniem stosunku

pracy, ale jest to związek całkowicie przypadkowy. Taki przypadkowy związek

czasowy między ustaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury nie

może być potraktowany jako „przejście na emeryturę" w rozumieniu art. 92¹ § 1 k.p.

Podobny pogląd (wprawdzie dotyczący innego stanu prawnego i dlatego inaczej

uzasadniony) przedstawił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 marca 1989 r., III PZP

7/89 (OSNCP 1990 nr 6, poz. 77), według której rozwiązanie umowy o pracę na

mocy

porozumienia

stron

przed

osiągnięciem

przez

pracownika

wieku

emerytalnego nie jest rozwiązaniem stosunku pracy w związku z przejściem na

emeryturę w zakresie uprawnień pracownika do odprawy emerytalnej.

Z tych względów zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za uzasadnione,

wobec czego na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. i art. 39821 w związku z art. 108 § 2

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.