Supreme Court dismissed cassation, ruling that a judge who did not sign the appealed verdict is not excluded from the second instance. The court also rejected procedural objections regarding prosecutor files as they lacked legal basis. The decision clarifies that judges who participated in preliminary stages but not the final ruling remain eligible for higher instance review. It further states that procedural errors must be raised with specific legal citations in cassation appeals. The court emphasized that judges who did not sign the appealed verdict are not excluded from the second instance. The court held that procedural errors must be raised with specific legal citations in cassation appeals. The court emphasized that judges who did not sign the appealed verdict are not excluded from the second instance.

Wyrok z dnia 23 stycznia 2008 r.

II PK 125/07

1. Sąd powinien wypowiedzieć się w przedmiocie wniosku dowodowego

strony. Jeżeli "przyjmuje" do akt dokument, to powinien określić sposób jego

potraktowania (art. 217 i 236 k.p.c.).

2. Sędzia, który brał udział w rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji

na wstępnym etapie postępowania, ale nie wydał zaskarżonego apelacją orzeczenia, nie jest wyłączony z mocy ustawy od rozpoznania sprawy w drugiej instancji (art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia

2008 r. sprawy z powództwa Piotra B. przeciwko Bankowi H. w W. SA z siedzibą w

W. o odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006

r. [...]

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną;

2. zasądził od powoda Piotra B. na rzecz pozwanego Banku H. SA w W.

kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z 23 lutego 2006 r. [...] oddalił powództwo Piotra B.

przeciwko Bankowi H. SA z siedzibą w W. o odszkodowanie.

Po ostatecznym sprecyzowaniu żądań pozwu, powód domagał się uznania za

bezzasadne rozwiązania umowy o pracę dokonanego bez wypowiedzenia oraz zasądzenia odszkodowania z tytułu bezzasadnego rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia w wysokości 10.200 zł wraz z ustawowymi odsetkami, a także sprostowania świadectwa pracy. Jako podstawę prawną roszczeń wskazał art. 56 k.p.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanym Banku w pełnym

wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę na czas określony od 1 lipca

2001 r. do 2 stycznia 2002 r., która poprzedzona była umową na okres próbny od 1

kwietnia 2001 r. do 30 czerwca 2001 r. Zajmował stanowisko koordynatora do spraw

personalizacji kart, otrzymując miesięczne wynagrodzenie, liczone jak ekwiwalent za

urlop, w wysokości 3.617,56 zł. W dniu 10 września 2001 r. pracodawca rozwiązał z

powodem umowę o pracę, bez zachowania okresu wypowiedzenia, na podstawie art.

52 § 1 pkt 1 k.p., podając jako przyczyny rozwiązania umowy posiadanie przez powoda poza terenem Banku dokumentacji w postaci kart kredytowych klientów oraz

dyskietek komputerowych zawierających ważne informacje dotyczące klientów, a

także posługiwanie się dokumentacją poza terenem Banku bez pozwolenia przełożonego, wbrew obowiązującym procedurom. Sąd ustalił, że do podstawowych obowiązków powoda należał nadzór, kontrolowanie procesu personalizacji kart, zapewnienie bezpieczeństwa procesu personalizacji, współpraca ze wszystkimi działami

Banku włączonymi w proces personalizacji. Z racji pełnionej funkcji powód miał dostęp do danych osobowych klientów. Był zobowiązany do przestrzegania wewnętrznych zasad, przepisów, standardów ustalonych przez pracodawcę, w tym przepisów

dotyczących poufnego charakteru informacji stanowiących własność pracodawcy.

Wszystkim pracownikom Banku zabronione było dokonywanie kopiowania oprogramowania, korzystanie z nielegalnych kopii oprogramowania. Oprogramowanie napisane przez pracowników Banku podczas wykonywania obowiązków służbowych należało do Banku. Powód został zapoznany z powyższymi zasadami, zawartymi w

dokumencie zatytułowanym „Polityka dotycząca oprogramowania i praw autorskich”,

pod którym złożył podpis. Był ponadto zobowiązany do zachowania w poufności informacji, w których posiadanie wszedł w związku z pracą w Banku.

Sąd ustalił, że w dniu 4 września 2001 r. w wyniku przeszukania mieszkania,

w którym przebywali powód i Aneta K., ujawniono karty kredytowe Joanny A., Pawła

B., Wandy K. i Mariusza K. oraz dyskietki z zapisami z pasków magnetycznych kart

płatniczych oraz danymi klientów. Trzy z nich należały do Anety K., były wystawione

na jej matkę Wandę K. oraz siostrę Jolantę A. Dyskietki należały do powoda. Powód

nie uzyskał zgody przełożonego na posiadanie w domu jakiejkolwiek dokumentacji

związanej z pracą w Banku, ponieważ żadnemu z pracowników Banku nie wolno

było wynosić poza teren Banku zapisów z pasków magnetycznych i danych klientów.

Rozstrzygając sprawę Sąd Rejonowy uznał, że powództwo nie zasługuje na

uwzględnienie, ponieważ pracodawca dochował wszystkich wymagań formalnych

warunkujących rozwiązanie z pracownikiem umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1

k.p. Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda. Przesłuchany w charakterze strony powód

zaprzeczył, że posiadał w domu jakąkolwiek dokumentację związaną z jego pracą w

Banku. Sąd uznał, że w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,

w tym odmiennych twierdzeń powoda przedstawionych w uzasadnieniu pozwu oraz

w zeznaniach złożonych przed prokuratorem, zeznania powoda w charakterze strony

były niezgodne z rzeczywistością. Powód twierdził, że nie wie, co było na dyskietkach zabezpieczonych przez prokuraturę i jednocześnie, że na dyskietkach znajdują

się jedynie dane jego kolegów z pracy będących klientami Banku (dane obejmowały

kilkaset osób). Sąd Rejonowy stwierdził, że jednym z podstawowych obowiązków powoda było przestrzeganie obowiązujących w pozwanym Banku procedur, co wynikało z przedstawionych w sprawie dokumentów, znajdujących się w aktach osobowych powoda, oraz z art. 100 § 2 pkt 4 k.p. Sąd pierwszej instancji powołał się na

wyrok Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2000 r., l PKN 697/99 (OSNAPiUS 2001 nr

24, poz. 709), w którym uznano, że naruszenie obowiązku zachowania w tajemnicy

informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę (art. 100 § 2

pkt 4 k.p.), może polegać na uzyskaniu wiedzy o nich przez nieuprawnionego pracownika. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że pracownik ma obowiązek

zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę

na szkodę, dbać o dobro zakładu pracy i chronić jego mienie. Zdaniem Sądu Rejonowego, powód naruszył swoje obowiązki pracownicze, a ze względu na narażenie

pracodawcy na szkodę, wynikającą z możliwości ujawnienia tajemnicy bankowej,

było to działanie zagrażające istotnym interesom pracodawcy, a więc stanowiące

naruszenie obowiązków podstawowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 września 1997 r., l PKN 274/97, OSNAPiUS 1998 nr 13, poz. 396). Sąd pierwszej instancji

uznał, że zachowanie powoda było bezprawne, gdyż obiektywnie naruszało podstawowe obowiązki, bez względu na to, czy pracownik miał tego świadomość, czy też

nie. Wyniesienie przez powoda poza teren Banku dyskietek, na których znajdowały

się dane związane z procedurami produkcji kart (płatniczych lub kredytowych), naraziło pracodawcę na szkodę, ponieważ powód mógł zgubić dyskietki albo zostać

okradziony. Powód wynajmował mieszkanie od osoby, której zarzucono popełnienie

przestępstwa na szkodę Banku. Właściciel mieszkania mógł również usiłować wykorzystać, nawet bez wiedzy powoda, informacje zgromadzone na dyskietkach. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z 14 września 1998 r., l PKN 319/98

(OSNAPiUS 1999 nr 20, poz. 640), Sąd Rejonowy podniósł, że wagę naruszenia

podstawowych obowiązków pracownika należy odnosić do jego funkcji i stanowiska

pracy. Powód zatrudniony był w dziale, którego pracownicy mieli dostęp do bardzo

istotnych informacji, stąd też wykonywanie przez niego zadań nie powinno cechować

się rażącym niedbalstwem, a w taki sposób Sąd pierwszej instancji ocenił wyniesienie przez powoda do domu, choćby „przez nieuwagę”, dyskietek zawierających tajemnice bankowe.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz w doktrynie przyjmuje się, że przyczyny wypowiedzenia umowy muszą być prawdziwe (por. wyroki Sądu Najwyższego

z 2 sierpnia 1985 r., l PRN 61/85, OSNCP 1986 nr 5, poz. 76, z 16 października 1992

r., l PRN 40/92, PiZS 1993 nr 3, s. 73), jeżeli jednak nie wszystkie podane przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę okażą się prawdziwe i uzasadnione, nie oznacza to, że rozwiązanie umowy o pracę było bezprawne, wystarczy, że

jedna z przyczyn okazała się prawdziwa i uzasadniająca wypowiedzenie. To samo

można odnieść do przyczyn rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Sąd

Rejonowy ustalił, że w postępowaniu sądowym potwierdziła się jedna z przyczyn

podanych przez pracodawcę, a mianowicie posiadanie przez powoda poza terenem

Banku dokumentacji w postaci dyskietek komputerowych zawierających ważne informacje dotyczące klientów oraz posługiwanie się dokumentacją bankową poza terenem Banku bez pozwolenia przełożonego, wbrew obowiązującym procedurom.

Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy ocenił, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. było uzasadnione. Jednocześnie przyjął brak podstaw do zasądzenia odszkodowania oraz do zobowiązania

pracodawcy do sprostowania świadectwa pracy.

Od wyroku Sądu Rejonowego powód wniósł apelację, zarzucając błąd w

ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że powód posiadał i posługiwał się

dokumentacją bankową w postaci dyskietek komputerowych poza terenem Banku

wbrew obowiązującym procedurom, bez pozwolenia przełożonego. Powód wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na jego rzecz kwoty 10.200 zł z

tytułu odszkodowania za bezzasadne rozwiązanie umowy o pracę lub o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego

rozpoznania. W odpowiedzi na apelację pozwany Bank podniósł, że stan faktyczny

przedmiotowej sprawy był bezsporny i został ustalony w oparciu o przedstawione

przez strony dokumenty oraz obszerne zeznania stron i świadków. Dane dotyczące

pozwanego Banku i jego klientów znajdujące się na dyskietkach stanowiły informacje

objęte tajemnicą bankową. Wynosząc dyskietki poza teren zakładu pracy powód dopuszczał możliwość ujawnienia tajemnicy bankowej osobom trzecim, przez co naraził

pracodawcę na poniesienie odpowiedzialności wobec klientów Banku. Pozwany

wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem

z 13 grudnia 2006 r. [...] oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd

Okręgowy podzielił w całości dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne i

oceny prawne. Uznał, że Sąd Rejonowy zgodnie z art. 233 k.p.c. wszechstronnie

rozważył zebrany materiał dowodowy i wyciągnął logiczne wnioski. Zgodnie z art. 52

§ 1 pkt 1 k.p. pracodawca może rozwiązać z pracownikiem umowę o pracę bez wypowiedzenia z jego winy w razie ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych. W ocenie Sądu drugiej instancji, jednym z podstawowych obowiązków powoda było przestrzeganie obowiązujących u pozwanego

procedur. Wynikało to z przyjęcia przez powoda do wiadomości i stosowania zasad

zawartych w dokumencie „Polityka dotycząca oprogramowania i praw autorskich”,

złożenia oświadczenia o zachowaniu w poufności wszelkich danych klientów, którymi

powód dysponował w związku z pracą, a przede wszystkim z art. 100 § 2 pkt 4 k.p.

Wyniesienie przez powoda z Banku dyskietek zawierających dane osobowe klientów

Banku stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Na

podstawie zeznań bezpośredniego przełożonego powoda Sąd ustalił, że przedmiotowe dyskietki znajdowały się w posiadaniu powoda poza terenem Banku, bez polecenia albo zgody pracodawcy, „co było wbrew obowiązującym u pozwanego procedurom”. Wyniesienie przez powoda dyskietek poza teren Banku naraziło pracodawcę

na szkodę, ponieważ powód mógł zgubić dyskietki albo zostać okradziony. Sąd drugiej instancji podkreślił, że przedmiotowe dyskietki zawierały takie dane jak nazwiska,

numery PESEL, adresy oraz numery kodów kilkuset osób będących klientami pozwanego, przy czym informacje te obejmowały dane konieczne do produkcji kart

płatniczych i kredytowych. Ponadto, powód wynajmował mieszkanie od osoby, której

zarzucono popełnienie przestępstwa na szkodę Banku, stąd wniosek Sądu, że wła-

ściciel mieszkania mógł usiłować wykorzystać bez wiedzy powoda informacje zgromadzone na dyskietkach. Narażenie pracodawcy na szkodę, wynikającą zarówno z

możliwości utraty (zniszczenia) danych, jak i ujawnienia tajemnicy, stanowi działanie

zagrażające istotnym interesom pracodawcy i uzasadnia rozwiązanie umowy o pracę

bez wypowiedzenia z winy pracownika (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 czerwca

2000 r., I PKN 697/99, OSNAPiUS 2001 nr 24, poz. 709). Tymczasem Bank jako instytucja zaufania publicznego powinien zwracać szczególną uwagę na zachowanie w

poufności wszelkich danych swoich klientów.

Sąd drugiej instancji podzielił pogląd Sądu Rejonowego, że postępowaniu powoda należy przypisać rażące niedbalstwo. Do podstawowych obowiązków powoda

należało zapewnienie bezpieczeństwa procesu personalizacji kart. Departament, w

którym pracował powód, był otaczany szczególną ochroną ze względu na dane, którymi dysponował. Powód, mając świadomość obowiązujących procedur w zakresie

wykonywanych przez niego obowiązków, wyniósł poza teren Banku dyskietki z danymi klientów pozwanego bez polecenia albo zgody przełożonego, nie licząc się z

konsekwencjami swojego zachowania. Zdaniem Sądu Okręgowego, zachowanie powoda wskazywało na „całkowite ignorowanie skutków podjętego przez niego działania, chociaż rodzaj wykonywanych obowiązków nakazywał szczególną ostrożność i

przezorność” (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 września 2001 r., I PKN 634/00,

OSNP 2003 nr 16, poz. 381). Sąd drugiej instancji uznał za nieistotną okoliczność

podnoszoną przez powoda, że postępowanie karne wobec niego zostało umorzone,

ponieważ nie wykluczało to zasadności rozwiązania stosunku pracy. Sąd nie

uwzględnił także podnoszonej przez powoda okoliczności, że zawartość przedmiotowych dyskietek nie była mu znana. Zawartość dyskietek potwierdzają protokoły oględzin [...], a także zeznania powoda złożone w postępowaniu karnym. Zeznania powoda złożone w postępowaniu karnym spontanicznie, bezpośrednio po przeszukaniu

w mieszkaniu, są wiarygodne i szczere. Powód nie kwestionował wówczas zawartości przedmiotowych dyskietek. W ocenie Sądu Okręgowego, kolejne zeznania powoda były wyrazem przyjętej przez niego linii obrony i jako takie nie zasługiwały na

wiarę.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik powoda,

zaskarżając wyrok ten w całości. Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie: 1) art. 233 § 1 w związku

z art. 227 k.p.c., co polegało „na nieprzeprowadzeniu wszechstronnego rozważenia

materiału dowodowego zebranego w sprawie” oraz 2) art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c., co polegało na tym, że przewodnicząca składu orzekającego w Sądzie pierwszej instancji

była również przewodniczącą składu orzekającego Sądu drugiej instancji.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pełnomocnik skarżącego uzasadnił występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego wymagającego ustalenia, czy powołanie się w toku postępowania przez Sąd drugiej instancji

na środki dowodowe, które zostały uznane przez Prokuraturę Rejonową za źle zabezpieczone i niewiarygodne, jest sprzeczne z zasadami zawartymi w Kodeksie postępowania cywilnego, a dotyczącymi prawidłowego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie. Wyjaśnienia wymagać miała również kwestia, czy odmówienie powodowi zapoznania się z aktami prokuratorskimi dotyczącymi bezpośrednio toczącej się sprawy, przy jednoczesnym dostępie do tych dokumentów przez

pozwanego, nie doprowadziło do nierównego traktowania stron w postępowaniu sądowym. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedź na skargę kasacyjną powoda pełnomocnik pozwanego Banku

wniósł o oddalenie skargi w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego

kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed Sądem Najwyższym

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art.

39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach zaskarżenia bierze jednak z

urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Podstawy skargi kasacyjnej

określa art. 3983 § 1 k.p.c. W myśl tego przepisu, skargę kasacyjną strona może

oprzeć na podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenia przepisów postępowania,

jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznanie

skargi w granicach podstaw oznacza, że Sąd Najwyższy rozważa jedynie zarzuty

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, które zostały wyraźnie wskazane przez skarżącego. Inaczej mówiąc, Sąd Najwyższy nie rozważa

naruszenia przez sąd drugiej instancji innych przepisów prawa - poza wyraźnie

sprecyzowanymi przez skarżącego - choćby ich naruszenie wynikało z wywodów

zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Podkreślenie związania Sądu Najwyższego podstawami skargi kasacyjnej (czyli zarzutami naruszenia konkretnych

przepisów prawa) jest istotne w rozpoznawanej sprawie ze względu na sposób

skonstruowania przez skarżącego zarzutów w ramach procesowej podstawy

skargi.

1. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c., powiązany z brakiem wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego

w sprawie, uchyla się spod kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym. Zarzut ten dotyczy bowiem bezpośrednio i jednoznacznie

ustaleń faktycznych i oceny zgromadzonych dowodów. Tymczasem, zgodnie z

art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że obecnie - po zmianach wynikających z ustawy z dnia 22 grudnia

2004 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), która weszła w

życie 6 lutego 2005 r. - w postępowaniu kasacyjnym w ogóle nie rozważa się zasadności zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. Wprawdzie art. 3983 § 3 k.p.c. nie

wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których naruszenie, w

związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być

przedmiotem zarzutów wypełniających procesową podstawę skargi kasacyjnej,

ale jednak nie ulega wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c., skoro ten właśnie przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, LEX nr 230204). Wyłączenie w art. 3983 § 3 k.p.c. z podstaw skargi kasacyjnej zarzutów dotyczących

oceny dowodów pozbawia skarżącego możliwości powoływania się na zarzut

naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 k.p.c.

oraz zarzut braku wszechstronnego rozważenia zebranego materiału (w tym

materiału dowodowego) jako jednego z kryteriów zgodnej z art. 233 k.p.c. oceny

dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05, LEX

nr 200973).

Zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. skarżący uzasadnił dodatkowo - już nie w

petitum, ale w dalszych wywodach skargi - tym, że Sąd Rejonowy pominął wniosek dowodowy powoda o zażądanie wydania przez Prokuraturę Rejonową za-

łączników do protokołu oględzin z fragmentami danych znajdujących się na dyskietkach, a Sąd Okręgowy nie uwzględnił postanowienia Prokuratury Rejonowej

W.-O. o umorzeniu śledztwa, wydanego 2 listopada 2006 r. [...]. Tak skonstruowany zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. nie może być uznany za uzasadniony.

Zgodnie z tym przepisem, przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego można

spotkać pogląd, że art. 227 k.p.c. w ogóle nie może być przedmiotem naruszenia

przez sąd, ponieważ nie jest on źródłem obowiązków ani uprawnień jurysdykcyjnych,

lecz w istocie określa wolę ustawodawcy ograniczenia kręgu faktów, które mogą być

przedmiotem dowodu w postępowaniu cywilnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7

października 2004 r., IV CK 75/04, LEX nr 142533). Zgodnie bowiem z art. 227

k.p.c., sąd określa przedmiot postępowania dowodowego przez wskazanie, jakie

fakty mają dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie i jednocześnie „zdatność”

dowodową, a więc jakie zjawiska świata zewnętrznego, a także jakie okoliczności

oraz stany i stosunki, są przedmiotem dowodzenia w procesie cywilnym. W innych

orzeczeniach Sąd Najwyższy dopuszcza możliwość skonstruowania jako podstawy

kasacyjnej zarzutu naruszenia tego przepisu, ale tylko pod pewnymi warunkami,

mianowicie przyjmuje, że samo twierdzenie, iż nastąpiło naruszenie art. 227 k.p.c.,

bez równoczesnego wskazania na uchybienie innym przepisom regulującym postępowanie dowodowe (np. art. 217 § 2, art. 278 § 1 k.p.c.), nie stanowi w istocie skutecznej podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok Sąd

Najwyższego z 20 grudnia 2006 r., IV CSK 272/06, LEX nr 250047). Przepis ten

określa jedynie, jakie fakty są przedmiotem dowodu, stanowiąc, że są to fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Twierdzenie, że został on naruszony

przez sąd rozpoznający sprawę, ma rację bytu tylko w sytuacji, gdy zostanie wykazane, że sąd przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w

sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik

sprawy, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne

znaczenie w sprawie, wadliwie oceniając, że nie mają one takiego charakteru. Naruszenie art. 227 k.p.c. może w zasadzie polegać jedynie na przeprowadzeniu dowodu

dla ustalenia faktów, które nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy,

a jego pośrednie naruszenie może polegać na odmowie przeprowadzenia przez sąd

dowodu, z uwagi na powołanie go dla udowodnienia okoliczności niemających istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy ocena ta była błędna (por. posta-

nowienie Sądu Najwyższego z 11 maja 2005 r., III CK 548/04, LEX nr 151666).

Skarżący nie wskazał żadnego innego - poza art. 227 k.p.c. - przepisu prawa procesowego, który został naruszony w związku z nieuwzględnieniem wniosku dowodowego powoda. Ponadto, co jest również istotne w związku z twierdzeniem skarżącego o naruszeniu art. 227 k.p.c., uchybienie przepisom postępowania tylko

wtedy może stanowić skuteczny zarzut, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy (co wynika z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Powołując się na naruszenie art.

227 k.p.c., skarżący nie wykazał w skardze kasacyjnej, jaki wpływ podniesione

uchybienia mogły mieć na wynik sprawy.

Zarzut pominięcia przez Sąd Rejonowy wniosku dowodowego powoda o

zażądanie wydania przez Prokuraturę Rejonową załączników do protokołu oględzin z fragmentami danych znajdujących się na dyskietkach jest nieskuteczny

także z tej przyczyny, że w postępowaniu kasacyjnym ocenie podlegają zasadniczo naruszenia prawa (także procesowego) popełnione przez sąd drugiej instancji. Skarga kasacyjna nie służy natomiast korygowaniu błędów popełnionych

przez sąd pierwszej instancji. Podstawę naruszenia przepisów postępowania (art.

3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) mogą stanowić uchybienia popełnione przez sąd drugiej instancji. Przytoczony zarzut nie mógł być przedmiotem kontroli kasacyjnej, ponieważ

nie dotyczył postępowania przed Sądem Okręgowym, lecz postępowania przed Sądem Rejonowym jako sądem pierwszej instancji. Podkreślić ponadto należy, że jeżeli

Sąd Rejonowy pominął wniosek dowodowy powoda, to skarżący powinien był już w

apelacji sformułować stosowny zarzut z powołaniem się na naruszenie przepisu

prawa procesowego, a ponadto wykazać, że sam wypełnił obowiązek wynikający z

art. 162 k.p.c. jeszcze w fazie postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Powinien także wykazać (w skardze kasacyjnej), że popełnione przez Sąd pierwszej instancji uchybienie procesowe było przedmiotem zarzutu apelacyjnego, który został

wadliwie oceniony (albo nierozpoznany) przez Sąd drugiej instancji. Tylko taka konstrukcja skargi kasacyjnej, której podstawą powinny być uchybienia popełnione przez

Sąd drugiej instancji, a tylko pośrednio przez Sąd pierwszej instancji, umożliwiałaby

przeprowadzenie kontroli kasacyjnej.

Zarzut pominięcia przez Sąd Okręgowy treści uzasadnienia postanowienia

Prokuratury Rejonowej W.-O. z 2 listopada 2006 r. o umorzeniu śledztwa [...]

dotyczy w istocie pominięcia oceny zgromadzonego w postępowaniu przygotowawczym materiału dowodowego dokonanej przez prokuratora, który wydał to

postanowienie. Tego bowiem dotyczą cytowane obszernie w uzasadnieniu skargi

kasacyjnej fragmenty uzasadnienia postanowienia o umorzeniu śledztwa. Faktem jest, że Sąd Okręgowy nie wypowiedział się w żaden sposób w kwestii złożonego przez powoda dokumentu w postaci postanowienia Prokuratury Rejonowej W.-O. z 2 listopada 206 r. o umorzeniu śledztwa [...], choć powinien był to

uczynić. Jednocześnie Sąd Okręgowy nie zdał w uzasadnieniu zaskarżonego

orzeczenia relacji z tego, czy dowód ten faktycznie dopuścił i go przeprowadził,

jednak uznał za nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy, czy też dowód ten pominął

jako dotyczący faktów nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest to niewątpliwy mankament postępowania przed Sądem drugiej instancji. Sąd ma bowiem

obowiązek wypowiedzieć się (pozytywnie lub negatywnie) w przedmiocie każdego wniosku dowodowego stron (art. 217 k.p.c., art. 236 k.p.c.), a jeżeli przyjmuje

do akt jakiś dokument, na który powołuje się strona, to powinien wyraźnie określić sposób potraktowania tego dokumentu, w szczególności wypowiedzieć się w

kwestii ewentualnego dopuszczenia dowodu z tego dokumentu albo uznania go

za nieistotny w sprawie. Opisane niewątpliwe uchybienie - dotyczące braku jakiegokolwiek odniesienia się przez Sąd Okręgowy do złożonego przez powoda

na rozprawie apelacyjnej dokumentu - nie stanowi jednak naruszenia art. 227

k.p.c. Powód nie wykazał też w skardze kasacyjnej, jaki wpływ powyższe uchybienie miało na wynik sprawy. W związku z tym należy jedynie zwrócić uwagę, że

sąd rozpoznający sprawę cywilną nie jest związany treścią uzasadnienia postanowienia prokuratora o umorzeniu dochodzenia lub śledztwa, związanie dotyczy

bowiem jedynie prawomocnego wyroku skazującego. Wynika to jednoznacznie z

treści art. 11 k.p.c., zgodnie z którym ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą

sąd w postępowaniu cywilnym. Ponadto, sąd rozpoznający sprawę cywilną nie

jest związany oceną materiału dowodowego dokonaną przez prokuratora - której

prokurator dokonał nie na potrzeby postępowania cywilnego, lecz na potrzeby

postępowania karnego. Przytoczone argumenty prowadzą do wniosku, że zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. nie mógł zostać

uwzględniony w postępowaniu kasacyjnym.

2. Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, sędzia jest wyłączony, z mocy samej ustawy, w sprawach, w

których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też

w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez

niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Zarzut

ten skarżący uzasadnił w ten sposób, że przewodnicząca składu sądu orzekającego

w pierwszej instancji była również przewodniczącą składu sądu w drugiej instancji, co

stanowi naruszenie przepisów o wyłączeniu sędziego i prowadzi do nieważności postępowania. Faktycznie, sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie Anna T. - która była

przewodniczącą składu orzekającego w Sądzie Okręgowym i sędzią sprawozdawcą

w rozpoznawanej sprawie przed tym Sądem, oraz brała udział w wydaniu wyroku

zaskarżonego skargą kasacyjną - prowadziła jako sędzia sprawozdawca i przewodnicząca składu sądu przedmiotową sprawę na etapie postępowania przed Sądem

Rejonowym, jeszcze jako sędzia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Pragi. W Sądzie

Rejonowym przewodniczyła posiedzeniu wyjaśniającemu z 23 kwietnia 2002 r. oraz

dwóm pierwszym rozprawom: z 17 grudnia 2002 r. oraz z 27 czerwca 2003 r. Nie

brała jednak udziału w wydaniu wyroku Sądu Rejonowego z 23 lutego 2006 r. [...]. W

tych okolicznościach nie można uznać, że doszło do naruszenia przepisów o wyłączeniu sędziego z mocy ustawy. W ocenie Sądu Najwyższego sędziowie, którzy

wprawdzie brali wcześniej udział w rozpoznaniu sprawy, nie uczestniczyli jednak w

takiej fazie postępowania, by mieć możliwość wpływu na treść wydanego w sprawie

orzeczenia, nie są objęci dyspozycją art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. Przepis ten w sposób

jednoznaczny uniemożliwia samokontrolę własnych rozstrzygnięć przez sędziego. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do skontrolowania przez sędzię Annę

T. orzekającą w Sądzie Okręgowym orzeczenia wydanego przez nią w Sądzie

Rejonowym.

W związku z rozważonym zarzutem należy przede wszystkim uwzględnić

wykładnię art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. dokonaną w trzech wyrokach Trybunału Konstytucyjnego: z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004 nr 7, poz. 67; z 26

czerwca 2006 r., SK 55/05, OTK-A 2006 nr 6, poz. 67 oraz z 23 października

2006 r., SK 42/04, OTK-A 2006 nr 9, poz. 125. W pierwszym z tych wyroków

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 401

pkt 1 i art. 379 pkt 4 k.p.c. w zakresie, w jakim ogranicza wyłączenie sędziego z

mocy samej ustawy tylko do spraw, w których rozstrzyganiu brał udział w instancji bezpośrednio niższej, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W drugim i trzecim natomiast orzekł, że art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c., w zakresie dotyczącym wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy w sprawach, w których

w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jest zgodny z art.

45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 32 ust. 1

Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku z 23 października 2006 r., SK 42/04, Trybunał

stwierdził, że wynikające z art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. wyłączenie sędziego z mocy

ustawy w sprawach, w których w instancji niższej (nie tylko bezpośrednio niższej)

brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jest jedną z gwarancji procesowych służących zapewnieniu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny i bezstronny sąd. Zapewnienie

takiej procedury nie wymaga, aby wyłączenie dotyczyło nie tylko wydania zaskarżonego orzeczenia, ale poszczególnych czynności procesowych. Wymóg

taki, zapewne realizujący prawo do sądu niezależnego i bezstronnego w sposób

wzorcowy, mógłby niekiedy przyczynić się w praktyce sądowego stosowania

prawa do znacznego wydłużenia, a czasem (w wypadku mniejszych sądów) do

zablokowania rozstrzygania spraw.

Z kolei w uzasadnieniu uchwały z 18 marca 2005 r., III CZP 97/04, OSNC

2006 nr 2, poz. 24, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, zgodnie z którym przez wzięcie przez sędziego udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia (art. 48 § 1 pkt 5

k.p.c.) rozumie się uczestniczenie sędziego w składzie sądu, który wydał to orzeczenie. Wzięciem przez sędziego udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie jest

natomiast uczestniczenie sędziego w poszczególnych czynnościach procesowych

poprzedzających wydanie tego orzeczenia. Nie jest nim także wzięcie przez sędziego udziału w poszczególnych częściach (fazach) postępowania odbywającego się w

ramach danej instancji, poprzedzającego wydanie zaskarżonego orzeczenia, a w

szczególności jego uczestniczenie w wydaniu orzeczenia kończącego określoną

część takiego postępowania. Stosownie do art. 323 k.p.c., który ustala nieprzekraczalne granice realizacji zasady bezpośredniości w postępowaniu cywilnym, wyrok

może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio jego wydanie; inaczej niż jest to np. w postępowaniu karnym

(art. 402 § 2 k.p.k. i art. 404 § 2 k.p.k.) w postępowaniu cywilnym wszystkie czynności procesowe prowadzące do rozstrzygnięcia sprawy, dokonywane przed rozprawą

poprzedzającą bezpośrednio wydanie wyroku, mogą być dokonane przez innych sędziów niż ci, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia. Z tych przyczyn art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. nie jest podstawą wyłączenia z mocy ustawy od rozpoznania sprawy w instancji wyższej sędziego, który wprawdzie uczestniczył w

postępowaniu prowadzonym w instancji niższej, ale nie brał udziału w wydaniu

orzeczenia zaskarżonego do instancji wyższej. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną podziela powyższe poglądy. Oznacza to,

że w rozpoznawanej sprawie w składzie orzekającym Sądu Okręgowego, który

wydał zaskarżony skargą kasacyjną wyrok, nie brał udziału sędzia wyłączony z

mocy ustawy na podstawie art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.

3. Nawiązując do uwag przedstawionych na samym wstępie rozważań

Sądu Najwyższego należy stwierdzić, że podniesiona przez skarżącego - jako

istotne zagadnienie prawne - kwestia, czy odmówienie powodowi zapoznania się

z aktami prokuratorskimi dotyczącymi bezpośrednio toczącej się sprawy, przy

jednoczesnym dostępie do tych dokumentów przez pozwanego, nie prowadzi do

nierównego traktowania stron w postępowaniu sądowym, uchyla się spod rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego. Kwestia ta nie została bowiem powiązana z jakimkolwiek przepisem prawa procesowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej

skarżący twierdzi, że Sąd Rejonowy formalnie zrealizował wniosek dowodowy w

postaci dostarczenia do Sądu akt prokuratorskich [...] Prokuratury Rejonowej dla

W.-Ś., jednak powód nie mógł zapoznać się z aktami prokuratora, ponieważ Sąd

Rejonowy stwierdził, że w postępowaniu karnym, którego dotyczyły te akta, powód był tylko świadkiem i Sąd nie może zmienić decyzji prokuratora w tym zakresie. Zarzut dotyczący odmówienia powodowi możliwości zapoznania się z

aktami sprawy karnej (aktami prokuratorskimi) nie tylko nie został powiązany z

jakimkolwiek przepisem prawa procesowego, co uniemożliwia jego rozpoznanie,

ale także dotyczy czynności sądowych Sądu Rejonowego. Na naruszenie przez

Sąd Rejonowy przepisów postępowania powód powinien był zwrócić uwagę

jeszcze w fazie postępowania przed Sądem pierwszej instancji, stosownie do

wymagań wynikających z art. 162 k.p.c., a następnie - już w apelacji - sformułować stosowny zarzut z powołaniem się na naruszenie przepisu prawa procesowego. Dopiero gdyby to nie odniosło skutku, mógłby wykazać (w skardze kasacyjnej), że chociaż popełnione przez Sąd pierwszej instancji określone uchybienie procesowe było przedmiotem zarzutu apelacyjnego, to został on wadliwie

oceniony (albo nierozpoznany) przez Sąd drugiej instancji, co miało wpływ na

wynik sprawy. Tylko taka konstrukcja skargi kasacyjnej - której podstawą są co

do zasady uchybienia popełnione przez sąd drugiej instancji, a tylko pośrednio

przez sąd pierwszej instancji, których mimo zarzutów podniesionych w apelacji

nie uwzględnił sąd drugiej instancji - umożliwiałaby przeprowadzenie kontroli kasacyjnej prawidłowości rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy. W skardze

kasacyjnej nie ma natomiast miejsca na wytykanie jakichś - bliżej niesprecyzowanych - uchybień Sądowi Rejonowemu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814 k.p.c. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98

k.p.c.