Supreme Court dismisses appeal; employer terminated conditions due to employee's loss of special union protection status.

Sygn. akt II PK 122/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Jerzy Kuźniar

w sprawie z powództwa M. Z.

przeciwko T. D. P. Sp. z o.o. z siedzibą w W.

o przywrócenie do pracy na poprzednie warunki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 7 listopada 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Pismem z dnia 20 grudnia 2005 r. pozwany pracodawca wypowiedział M.

Z. warunki pracy i płacy z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia.

Przyczyną

wypowiedzenia

dotychczasowych

warunków

była

konieczność

dostosowania możliwości zatrudnienia po długotrwałej nieobecności powoda w

pracy. Po upływie okresu wypowiedzenia, tj. z dniem 1 kwietnia 2006 r.

zaproponowano powodowi nowe warunki umowy o pracę. Powód nie odmówił

przyjęcia nowych warunków pracy i płacy, co prowadziłoby do rozwiązania umowy

o pracę, jednakże złożył w ustawowym terminie odwołanie do sądu. Zdaniem

powoda podlegał on szczególnej ochronie i w związku z tym pozwany pracodawca

naruszył obowiązujące w tej kwestii przepisy (art. 32 ustawy o związkach

zawodowych). Podniósł ponadto, że wskazywane przez pracodawcę przyczyny

wypowiedzenia umowy były nierzeczywiste.

Wyrokiem z dnia 20 września 2006 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił powództwo wniesione przez M. Z.

przeciwko T. D. P. sp. z o.o. w W. o przywrócenie do pracy na poprzednich

warunkach. Zdaniem Sądu Rejonowego wypowiedzenie powodowi warunków pracy

i płacy wynikających z umowy o pracę zostało dokonane zgodnie z wszelkimi

wymogami określonymi przez przepisy prawa pracy. Ponadto w ocenie Sądu

Rejonowego, żadna z podnoszonych przez powoda okoliczności uzasadniających

jego szczególną ochronę nie miała w chwili dokonywania przez pracodawcę

wypowiedzenia miejsca. W szczególności nieuzasadnione było powoływanie się

przez powoda na szczególną ochronę na podstawie art. 13 ustawy z dnia 24

czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy, albowiem powód M. Z. w latach 2003

- 2006 nie pełnił funkcji społecznego inspektora pracy, a tym samym brak było

podstaw do objęcia go szczególną ochroną z tego tytułu. Bez znaczenia był przy

tym fakt, że powód pełnił funkcję społecznego inspektora pracy w okresie

wcześniejszym

(1999-2003) oraz, że został wybrany na tę funkcję już w toku

niniejszego postępowania. Nie można było uznać, iż pomimo braku dokonania

formalnego wyboru powód faktycznie funkcję społecznego inspektora pracy pełnił.

Nie znajdował również, w świetle całokształtu zebranego materiału dowodowego

uzasadnienia zarzut strony powodowej wskazującej na naruszenie przez

pozwanego pracodawcę przepisu art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o

związkach zawodowych. Uchwała Zakładowej Komisji nr 17/2005 z dnia 2 sierpnia

2005 roku, tj. ostatnia uchwała organizacji związkowej przedstawiona pracodawcy

przed datą wypowiedzenia powodowi warunków pracy, nie wskazywała powoda M.

Z. jako osoby podlegającej szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy. Tym

samym, zdaniem Sądu Rejonowego, powoływanie się powoda na szczególną

ochronę na tej podstawie nie znajdowało swojego uzasadnienia, albowiem ochrona

ta jest uzależniona od powiadomienia pracodawcy o osobach podlegających

ochronie, imiennie wskazanych w uchwale zarządu zakładowej organizacji

związkowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 roku, III PK 77/04

OSNP 2005/21/966). Sąd Rejonowy uznał także, że wskazana przez pracodawcę

przyczyna wypowiedzenia była rzeczywista, konkretna i wystarczająco precyzyjna.

Zdaniem Sądu przyczyna była także uzasadniona, albowiem długotrwała choroba

powoda i możliwość jej nawrotu spowodowała uzasadnioną konieczność

obsadzenia

stanowiska

przy

obsłudze

pieca

wodorowego

pracownikiem

zapewniającym niezawodność obsady tego stanowiska w sytuacji, gdy w zakładzie

tylko dwie osoby były przeszkolone do jego obsługi.

Rozpoznając

apelację

powoda

Sąd

Okręgowy

–

Sąd

Pracy

i

Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z dnia 7 listopada 2007 r. ją oddalił. Sąd

podzielił stanowisko przyjęte przez niższą instancję stwierdzając, iż wskazana w

kwestionowanym wypowiedzeniu jego podstawa była sformułowana prawidłowo a

postępowanie dowodowe wykazało, iż były to elementy zrozumiałe dla powoda, nie

mogące wywołać u niego poczucia dezorientacji co do faktycznych powodów

zmiany przez pracodawcę treści jego stosunku pracy. Co więcej, jak szeroko

umotywował to Sąd Rejonowy, wskazana przyczyna okazała się nie tylko konkretna

i zrozumiała dla powoda, ale również w pełni uzasadniona. Z kolei zarzut apelacji

dotyczący art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854)., który ściśle się wiązał z

wyrażonym przez Sąd Rejonowy poglądem, zgodnie z którym „ochroną

przewidzianą w tym przepisie objęty jest wyłącznie pracownik, który spełnia łącznie

dwa warunki: 1) jest członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej lub

członkiem

danej

zakładowej

organizacji

związkowej,

upoważnionym

do

reprezentacji tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej

za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy, 2) został imiennie

wskazany uchwałą zarządu zakładowej organizacji związkowej jako pracownik

korzystający z ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy w

trybie i na zasadach określonych wart. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach

zawodowych." – w ocenie Sądu Okręgowego nie był uzasadniony. Powołując się

na stanowisko wyrażone w judykaturze Sądu Najwyższego, jak również na

ustalenia Sądu pierwszej instancji stwierdził, iż powód nie wykazał w niniejszej

sprawie - choć to na nim spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu - iż spełniał

pierwszą z wymienionych przesłanek.

Na powyższe rozstrzygnięcie powód wniósł skargę kasacyjną, w której

wskazał naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych poprzez stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku, iż „...osobami wskazanymi w omawianym przepisie są jedynie osoby

reprezentujące

organizację

związkową

przed

pracodawcą

(w

sprawach

związkowych), nie zaś każda osoba, którą związek upoważni do dokonywania

jakichkolwiek czynności z zakresu prawa pracy i to nie bezpośrednio przez

pracodawcą a wobec służb BHP", - co miało bezpośredni wpływ na ustalenie przez

Sąd, że uchwała nr 13/2003r. działającej w pozwanym zakładzie pracy Komisji

Zakładowej

nr

NSZZ

Solidarność,

upoważniająca

m.in.

powoda

do

reprezentowania tej organizacji związkowej wobec służby BHP nie stanowi

materialno-prawnej przesłanki uzasadniającej wymienienie powoda w uchwale nr

14/3003r. tejże organizacji związkowej jako osoby, której stosunek pracy podlega

szczególnej ochronie w rozumieniu powołanego przepisu ustawy a w konsekwencji

prowadziło do oddalenia roszczenia powoda. Z tych względów powód wniósł o

uchylenie wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do

ponownego

rozpoznania

oraz

rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powód był członkiem funkcjonującej w pozwanym zakładzie pracy

organizacji związkowej nr 20 NSZZ Solidarność. W okresie od 1999 r. do 2003 r.

pełnił funkcję Zakładowego Społecznego Inspektora Pracy. Uchwałą Komisji

Zakładowej NSZZ Solidarność nr 13/2003 r. z dnia 2 lipca 2003 r. został

upoważniony do reprezentowania zakładowej organizacji związkowej wobec Służby

BHP. W kolejnej uchwale nr 14/2003 r. również z dnia 2 lipca 2003 r. w sprawie

imiennego wskazania pracowników, których stosunek pracy z mocy art. 32 ust.1

ustawy podlega szczególnej ochronie, powód został wymieniony jako osoba

ochronie takiej podlegająca. Z kolei w dniu 2 sierpnia 2005 r. Komisja Zakładowa

NSZZ Solidarność podejmując uchwałę nr 17/2005 w sprawie imiennego wskazania

pracowników, których stosunek pracy podlega szczególnej ochronie do końca

kadencji 2002-2006, nazwiska powoda już nie zamieściła.

Powód dochodząc swoich racji jeszcze w toku postępowania przed sądem

pierwszej instancji podnosił, iż jego stosunek pracy podlegał szczególnej ochronie

w rozumieniu art. 32 ustawy, zarówno w dacie wręczenia mu wypowiedzenia

zmieniającego jak i w dacie upływu okresu wypowiedzenia. Prawo do szczególnej

ochrony powód wywodził z treści uchwały nr 13/2003 r. oraz z uchwały nr 14/2003.

Był przekonany, że ochrona ta przysługiwała mu nadal mimo, że jego nazwisko nie

zostało wskazane na liście uchwały nr 17/2005. albowiem w takim przypadku miał

do niego zastosowanie przepis art. 32 ust. 2 ustawy w takim zakresie, w jakim

członek związku korzysta z ochrony po zakończeniu obowiązywania uchwały, z

której uprawnienia te wynikają tj. – „dodatkowo przez czas odpowiadający połowie

okresu określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po jego upływie". Innymi

słowy w myśl powołanych przepisów powód twierdził, że przysługiwała mu

szczególna ochrona stosunku pracy co najmniej do dnia 2 sierpnia 2006 r., bowiem

powyższe uchwały przestały obowiązywać z chwilą podjęcia w ich miejsce w dniu 2

sierpnia 2005 r. uchwały nr 17/2005 r.

Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Art. 32 ustawy o

związkach zawodowych określa czas trwania ochrony trwałości stosunku pracy.

Zgodnie z dyrektywą sformułowaną w ust. 2 przysługuje ona co do zasady przez

okres wskazany uchwałą zarządu, a po jego upływie dodatkowo przez czas

odpowiadający połowie okresu wskazanego uchwałą, jednak nie dłużej niż rok.

Tego rodzaju regulacja pozostawia zarządowi zakładowej organizacji znaczny

zakres swobody w określaniu czasu ochrony, nie wprowadzając żadnych

konkretnych terminów. Może mieć więc on charakter długoterminowy, ustawa nie

wiąże go bowiem bezpośrednio ani z czasem trwania mandatu w zarządzie, ani z

upoważnieniem do reprezentacji organizacji związkowej wobec pracodawcy.

Jednakże w niniejszym stanie faktycznym nie można wywodzić, iż szczególna

ochrona powoda obowiązywała po wygaśnięciu obowiązywania uchwały nr 14/2003

r. z dniem 2 sierpnia 2005 r. Ratio legis art. 32 ust. 2 odnosi się do całkiem

odmiennych stanów faktycznych, a w szczególności do sytuacji kiedy zarząd

zakładowej organizacji na skutek bezczynności po upływie okresu ochrony

określonego w uchwale, nie podejmuje nowej uchwały w tym zakresie. Wtedy

właśnie dochodzi do wydłużenia ochrony na dalszy okres, nie dłuższy jednak niż

rok. Z kolei powyższa regulacja nie może i nie ma zastosowania do sytuacji, gdy

uprawniony do tego organ - zarząd zakładowej organizacji – podejmuje w formie

uchwały decyzję o skróceniu okresu takiej ochrony bądź w ogóle nie obejmowaniu

pracownika taką ochroną. Nie do przyjęcia jest takie stanowisko, zgodnie z którym

statutowy organ związkowy na mocy art. 32 ust. 2 ustawy pozbawiony byłby prawa

do swobodnej decyzji o momencie wygaśnięcia ochrony określonej

w ust. 1

powołanego przepisu. Przeczy temu także pierwsze zdanie ust. 2, zgodnie z którym

ochrona ta przysługuje pracownikowi „(...) przez okres określony uchwałą zarządu”.

W niniejszej sprawie Komisja Zakładowa NSZZ Solidarność w sierpniu 2005 r.

podjęła uchwałę nr 17/2005, która stanowiła nowelizację uchwały nr 13/2003 oraz

nr 14/2003. Jak wynika z materiału dowodowego powodem takiego stanowiska

komisji było zdarzenie w postaci podjęcia na XVII Krajowym Zjeździe Delegatów

NSZZ Solidarność uchwały nr 7 o scedowaniu niektórych uprawnień innym osobom

spoza składu zarządu. Powyższa uchwała określała procedurę udzielania

upoważnień do reprezentowania zakładowej organizacji związkowej wobec

pracodawcy innym osobom i zakres tych upoważnień. Weszła w życie z dniem

rejestracji znowelizowanego statutu związku, statut został zarejestrowany w

ostatnich dniach lipca 2004 r. Podejmując uchwałę nr 17/2005 Komisja właśnie ze

względu na tę uchwałę nr 7 nie udzieliła upoważnienia powodowi. W ocenie komisji

zakres spraw BHP nie wchodził w zakres czynności, do których można było udzielić

upoważnienia. Z tych przyczyn wskazana wyżej organizacja związkowa nie

uwzględniła w tej uchwale osób związanych ze służbą BHP uznając, iż brak jest

podstaw do dołączenia ich jako osób szczególnie chronionych. Jak wyjaśnił to w

postępowaniu dowodowym przed Sądem pierwszej instancji świadek J. G. przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność u pozwanego – „ (...)

zmiany w przepisach związkowych zrozumieliśmy w ten sposób, że powód i inne

osoby reprezentujące organizacje wobec służby BHP nie są osobami chronionymi z

art. 32 ustawy o związkach. W naszym rozumieniu nie było podstaw prawnych

statutowych do uznania ich za takie osoby. (...) W naszym rozumieniu po zmianie

statutu i przepisu wykonawczego do § 42 pkt 9 należałoby aby komisja zakładowa

wystąpiła na piśmie do zarządu regionu M. NSZZ Solidarność o udzielenie

upoważnienia osobie spoza składu zarządu zakładowej organizacji związkowej

wraz z uzasadnieniem takiego wystąpienia.” Powyższe motywy legły u podstaw

wydanej uchwały nr 17/2005 r. nie obejmującej powoda ochroną z art. 32 ustawy

związkowej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że powód z chwilą

wydania uchwały nr 17/2005 w dniu 2 sierpnia 2005 nie podlegał ochronie z art. 32

ustawy o związkach zawodowych, tym samym pismem z dnia 20 grudnia 2005 r.

pracodawca mógł powodowi wypowiedzieć warunki pracy i płacy. Ochrona

trwałości stosunku pracy przysługuje od chwili zawiadomienia pracodawcy w

uchwale zarządu zakładowej organizacji związkowej zwolnionej osoby podlegającej

ochronie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 r. III PK 77/04,

OSNP 2005/21/966). Odnosząc się z kolei do przedstawionego zarzutu skargi w

kwestii naruszenia art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych poprzez

stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż „(...) osobami wskazanymi w

omawianym przepisie są jedynie osoby reprezentujące organizację związkową

przed pracodawcą (w sprawach związkowych), nie zaś każda osoba, którą związek

upoważni do dokonywania jakichkolwiek czynności z zakresu prawa pracy i to nie

bezpośrednio przed pracodawcą a wobec służb BHP" - Sąd Najwyższy czuje się

zwolniony z konieczności dokonania oceny zasadności naruszenia przez Sąd

Okręgowy art. 32 powołanej ustawy we wskazanym zakresie z uwagi na

okoliczność, że od momentu podjęcia uchwały nr 17/2005 r. przez uprawniony do

tego organ związkowy powód przestał należeć do grupy osób podlegających

szczególnej ochronie z art. 32 ustawy.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art.

39814 k.p.c.

/tp/