II PK 102/06 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 5 grudnia 2006 r.

II PK 102/06

Wysokość zadośćuczynienia (art. 445 § 1 k.c.) uzależniona jest od nasilenia cierpień, długotrwałości choroby, rozmiaru kalectwa oraz trwałości następstw zdarzenia, przy uwzględnieniu również okoliczności dotyczących życia

osobistego poszkodowanego. Kwestionowanie wysokości zadośćuczynienia w

skardze kasacyjnej możliwe jest wówczas, gdy nastąpiło oczywiste naruszenie

ogólnych kryteriów jej ustalania.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 grudnia

2006 r. sprawy z powództwa Jadwigi B. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie

D. o zadośćuczynienie, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 11 października 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną i nie obciążył powódki kosztami postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2003 r. [...] uzupełnionym wyrokiem z dnia 15

września 2003 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy,

zasądził od pozwanego Zespołu Opieki Zdrowotnej w G. na rzecz powódki Jadwigi B.

kwotę 100.000 zł z ustawowymi odsetkami tytułem zadośćuczynienia w związku z

zainfekowaniem powódki wirusem HCV typ C w czasie zatrudnienia i oddalił powództwo w pozostałej części. W stosunku do pozwanej Gminy Miejskiej w G. powództwo zostało oddalone w całości. Na skutek apelacji pozwanego Zespołu Opieki

Zdrowotnej w G., wyrokiem z dnia 10 grudnia 2003 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo, stwierdzając w uzasadnieniu, że pozwany Zespół nigdy nie był pracodawcą powódki i nie można przypisać mu odpowie-

dzialności cywilnoprawnej za następstwa jej choroby zawodowej. Odpowiedzialność

tę, w ocenie Sądu Apelacyjnego, ponosić powinien Skarb Państwa, który w sprawie

nie brał udziału.

Na skutek kasacji powódki, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 9 grudnia 2004 r.,

II PK 80/04 (OSNP 2005 nr 14, poz. 211), uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, uznając, że Sąd drugiej instancji dostrzegając, że pozwanym

winien być inny podmiot - (Skarb Państwa - Wojewoda D.) - powinien był uchylić wyrok Sądu Okręgowego i przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę ponownie, postanowieniem z dnia 28 lutego 2005 r., wezwał do udziału w sprawie w charakterze strony pozwanej Skarb

Państwa - Wojewodę D. i wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2005 r. [...] zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia, z odsetkami

ustawowymi liczonymi od dnia 28 kwietnia 2005 r. do dnia zapłaty, w pozostałej części powództwo w stosunku do tego pozwanego oddalił.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny.

Zespół Opieki Zdrowotnej w G. w okresie do 31 grudnia 1998 r. był jednostką budżetową Skarbu Państwa. Powódka była zatrudniona w tym Zespole w okresie od 1

grudnia 1981 r. do dnia 31 października 1998 r., a do jej obowiązków należało między innymi prowadzenie szczepień ochronnych. Pismem z dnia 14 września 1998 r.

pozwany ZOZ w G. poinformował powódkę, że z dniem 1 listopada 1998 r. na mocy

art. 231 k.p. jej pracodawcą zostanie Miejski Zespół Zakładów Opieki Podstawowej w

G. Stosunek pracy powódki z tym Zespołem uległ rozwiązaniu z dniem 30 kwietnia

1999 r., przy czym faktycznie nie podjęła ona w nim pracy ze względu na niezdolność do pracy w okresie od 2 listopada 1998 r. do 30 kwietnia 1999 r. Od dnia 1 maja

1999 r. powódka pobiera przyznaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w L. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku ze stwierdzoną chorobą zawodową. W okresie zatrudnienia w Zespole Opieki Zdrowotnej w G. na skutek zakłucia, w bliżej nieustalonych okolicznościach, powódka doznała wirusowego

zapalenia wątroby. Orzeczeniem z dnia 13 kwietnia 1999 r. Lekarz Orzecznik ZUS

ustalił u niej 30 % uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami choroby zawodowej. Z uwagi na przebieg schorzenia szanse na całkowite wyleczenie powódki są

znikome. Wyrokiem z dnia 20 października 1999 r. [...] Sąd Rejonowy w Głogowie

zasądził od Skarbu Państwa - Wojewody D. na rzecz powódki kwotę 9.561 zł wraz z

odsetkami ustawowymi tytułem jednorazowego odszkodowania w związku z chorobą

zawodową. W trakcie procesu stan zdrowia powódki uległ dalszemu pogorszeniu.

Poza już wcześniej rozpoznanymi, stwierdzono u niej dalsze choroby, a proces chorobowy dość szybko postępuje, powodując zwiększenie uszczerbku na zdrowiu do

60 %. Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2004 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń SpołecznychOddziału w L. z dnia 9 czerwca 2004 r. i przyznał Jadwidze B. dalsze jednorazowe

odszkodowanie w tytułu choroby zawodowej w kwocie 5.610 zł, ustalając łączny

uszczerbek na zdrowiu w wysokości 60 %. Przy tak ustalonym stanie faktycznym

Sąd Okręgowy stwierdził, że powództwo zasługuje na częściowe uwzględnienie w

stosunku do Skarbu Państwa - Wojewody D. W ocenie Sądu pierwszej instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy dał dostateczne podstawy do ustalenia, że powódka będąc pracownikiem pozwanego - jednostki budżetowej Skarbu Państwa doznała stałego, ocenianego początkowo na 30 %, a ostatecznie na 60 %

uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby zawodowej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało również, że do zakażenia doszło podczas świadczenia

przez powódkę pracy pielęgniarki, choć niemożliwe było ustalenie okoliczności w

jakich doszło do zakażenia. W tej sytuacji zachorowanie powódki na wirusowe zapalenie wątroby typu C należało przyczynowo wiązać ze świadczoną przez powódkę

pracą pielęgniarki, tym bardziej, że jak wynika z opinii, jako pielęgniarka należała do

osób o podwyższonym ryzyku zakażenia. W ocenie Sądu pierwszej instancji roszczenie o zasądzenie z tego tytułu kwoty 200.000 zł było wygórowane. Rozpoznając

apelację powódki, wyrokiem z dnia 11 października 2005 r. [...] Sąd Apelacyjny we

Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok i zasądził na rzecz powódki kwotę 150.000 zł

tytułem zadośćuczynienia, wskazując 13 marca 2004 r. jako datę, od której należą

się odsetki, oraz orzekł o kosztach postępowania. Sąd drugiej instancji wskazał, że

ustalając wysokość należnego zadośćuczynienia, Sąd Okręgowy nie wziął w dostatecznym stopniu pod uwagę wszystkich okoliczności mających wpływ na jego wysokość, a przede wszystkim „stracił z pola widzenia” kompensacyjną funkcję zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Skutkiem zakażenia był nie tylko stwierdzony 60 %

stały uszczerbek na zdrowiu, ale również całkowita niezdolność do pracy w wyuczonym zawodzie pielęgniarki, a także kumulacja innych chorób. Sąd drugiej instancji

uznał także za słuszny zarzut powódki dotyczący ustalenia daty początkowej terminu, od którego winny być naliczane odsetki za opóźnienie w wypłacie zadośćuczy-

nienia. Powódka wezwała Skarb Państwa - Wojewodę D. do zapłaty żądanej kwoty

pismem z dnia 3 lutego 2004 r., w którym wyznaczyła pozwanemu czas do spełnienia jej żądania, tj. do 12 marca 2004 r. Tak wiec w ocenie Sądu od dnia 13 marca

2004 r. Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę D. pozostawał w zwłoce ze

spełnieniem świadczenia pieniężnego i od tego dnia winny być naliczane odsetki od

dochodzonej przez powódkę kwoty zadośćuczynienia. Dalej idącą apelację, Sąd

oddalił, uznając jej zarzuty za niezasadne.

Powyższy wyrok zaskarżył w części - pkt II - skargą kasacyjną pełnomocnik

powódki i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 445 § 1 k.c. w związku z

art. 300 k.p., polegające na niewłaściwej wykładni wyrażenia „odpowiednia suma”

tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę i niedostateczne

uwzględnienie przez Sąd drugiej instancji cierpień fizycznych i psychicznych powódki

związanych z chorobą, postępującego pogorszenia stanu jej zdrowia i braku rokowań

na jego poprawę, oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 236 k.p.c., przez

nierozpoznanie wniosku powódki o dopuszczenie dokumentów znajdujących się w

aktach sprawy Sądu Okręgowego we Wrocławiu dla ustalenia daty wezwania pozwanego do zapłaty zadośćuczynienia, wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz

z orzeczeniem o kosztach postępowania.

W odpowiedzi na skargę, pozwany wniósł o jej oddalenie za przyznaniem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej sprowadzają się w istocie do

dwóch kwestii. Pierwsza dotyczy wysokości zadośćuczynienia, druga - początkowej

daty zasądzenia odsetek od zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie, zgodnie z art. 445

§ 1 k.c., przyznawane jest poszkodowanemu za stanowiące normalne następstwo

działania lub zaniechania sprawcy uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia jako odpowiednia suma, stanowiąca odpłatę za doznaną krzywdę, przy czym krzywdę stanowi

nasilenie cierpień, długotrwałość choroby, rozmiar kalectwa, trwałość następstw zdarzenia lub konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w dziedzinie życia osobistego i

społecznego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1970 r., II PR

267/70, OSNCP 1971 nr 6, poz. 103 oraz z dnia 15 lipca 1977 r., IV CR 266/77 i z

dnia 23 kwietnia 1969 r., I PR 23/69, niepublikowany). Odnośnie do wysokości zadośćuczynienia należy przede wszystkim podnieść, że skorygowanie wysokości zasądzonej kwoty zadośćuczynienia możliwe jest wówczas, gdy stwierdza się oczywiste naruszenie ogólnych zasad (kryteriów) ustalania wysokości zadośćuczynienia

(por. przykładowo wyroki z dnia 30 października 2003 r., IV CK 151/02, niepublikowany oraz z dnia 7 listopada 2003 r., V CK 110/03, niepublikowany). Mając na

względzie tę ogólną wskazówkę należy uznać, że zasądzone przez Sąd Apelacyjny

zadośćuczynienie w wysokości 150 000 zł, podwyższone w stosunku do zasądzonego przez Sąd pierwszej instancji, uwzględniające przyznane jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej, jest odpowiednie w rozumieniu art. 445 § 1 k.c.

i nie wymaga skorygowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jednorazowe odszkodowanie nie wyrównuje krzywdy związanej z chorobą zawodową, ale ma wpływ

na wysokość należnego zadośćuczynienia (por. wyroki z dnia 12 października 1999

r., II UKN 141/99, OSNAPiUS 2001 nr 1, poz. 29 i z dnia 11 stycznia 2000 r., II UKN

258/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 318 i powołane tam orzecznictwo).

Drugie zagadnienie dotyczyło daty początkowej odsetek od przyznanego zadośćuczynienia. Sąd Apelacyjny zmienił także w tym zakresie wyrok Sądu Okręgowego, przyjmując, a Sąd Najwyższy tę ocenę aprobuje, że odsetki winny być naliczane od dnia wezwania pozwanego do zapłaty zadośćuczynienia w myśl art. 455

k.c. Powódka wezwała Skarb Państwa - Wojewodę D. do zapłaty żądanej kwoty pismem z dnia 3 lutego 2004 r., wskazując dzień 12 marca 2004 r. jako ostateczny

termin na spełnienie świadczenia. Od dnia 13 marca 2004 r. więc Skarb Państwa

reprezentowany przez Wojewodę D. pozostawał w zwłoce ze spełnieniem świadczenia pieniężnego (art. 481 k.c.) i od tego dnia winny być naliczane odsetki od zasądzonego zadośćuczynienia.

Gdy więc zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione, należało na

podstawie art. 39814 § 1 k.p.c. orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono po myśli

art. 102 k.p.c.