II NSNk 2/24 · Sąd Najwyższy

II NSNk 2/24 POSTANOWIENIE Dnia 30 grudnia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Grzegorz Pastuszko w sprawie z wniosku A. M. (im. ojca C.) w przedmiocie zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego złożonego 10 września 2018 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 30 grudnia 2025 r. wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Adama Redzika, sędziego Sądu Najwyższego Mirosława Sadowskiego, sędziego Sądu Najwyższego Marii Szczepaniec i sędziego Sądu Najwyższego Krzysztofa Wiaka od orzekania w sprawie II NSNk 2/24 ze skargi nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 4 marca 2021 r., sygn. II AKa 210/20 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., postanowił: wniosku nie uwzględnić.

UZASADNIENIE

Pismem z 2 października 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej także: „Rzecznik” lub „RPO” lub „wnioskodawca”), na podstawie art. 41 § 1 i art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (dalej: „k.p.k.”), w związku z art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wniósł o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Adama Redzika, Mirosława Sadowskiego, Marii Szczepaniec i Krzysztofa Wiaka od orzekania w sprawie o sygn. akt II NSNk 2/24.W uzasadnieniu Rzecznik wskazał, że „niniejszy wniosek o wyłączenie sędziów jest związany w wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej:

„TSUE”) z dnia 4 września 2025 r., C-225/22, „R" S.A. przeciwko AW „T” sp. z o.o.”. Powołując się na zasadę pierwszeństwa prawa UE, Rzecznik dodatkowo zauważył, że jest on zobowiązany do korzystania ze swoich kompetencji w taki sposób, aby doszło do wykonania przedmiotowego wyroku. Jak zaznaczył, z tej przyczyny – wnosząc środek zaskarżenia do Sądu Najwyższego – ma obowiązek podejmowania wszelkich czynności procesowych, które mogą doprowadzić do tego, że orzekający w sprawie skład Sądu Najwyższego będzie ukształtowany w sposób zgodny ze standardami europejskimi.

Za tego typu czynność procesową uznał wniosek o wyłączenie sędziów.Rzecznik podniósł także, że wyrok z 4 września 2025 r. wprowadził istotną nowość w orzecznictwie w zakresie odnoszącym się do skutków prawnych orzeczeń wydanych z udziałem niektórych sędziów Sądu Najwyższego powołanych po zmianach, jakie w polskim porządku prawnym przyniosła ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Jak przy tym zauważył, z sentencji wyroku TSUE z dnia 4 września 2025 r. wynika, że orzeczenia Sądu Najwyższego wydane z udziałem sędziego Sądu Najwyższego powołanego w szczególnych okolicznościach, które były tłem sprawy zakończonej wyrokiem TSUE z dnia 21 grudnia 2023 r., C-718/12, Krajowa Rada Sądownictwa (zob. pkt 55 wyroku TSUE z dnia 4 września 2025 r.), powinny zostać uznane za niebyłe (nieistniejące).

Więcej – wynika z niej też, że wyrok odnosi się do orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych w składach obejmujących sędziów powołanych w 2018 r. na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, której wykonanie zostało wstrzymane postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w związku z ówczesnym brzmieniem art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (tekst jedn. Dz.U. 2018, poz. 389), a która następnie została uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny.Rzecznik zaznaczył również, że sędziowie, których dotyczy wniosek, zostali powołani w dniu 10 października 2018 r. na podstawie uchwały KRS z dnia 28 sierpnia 2018 r. nr 331/2018.

Jak podkreślił, wykonanie tej uchwały wstrzymano postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2018 r., sygn. akt II GW 28/18. W konsekwencji, w chwili powołania przez Prezydenta RP wykonanie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa w sprawie wniosku o powołanie na urząd sędziego Sądu Najwyższego było wstrzymane mocą postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jego ocenie istnieje wysokie ryzyko, że orzeczenie wydane z udziałem tych sędziów zostanie w przyszłości – na podstawie wyroku TSUE z dnia 4 września 2025 r.

– uznane za niebyłe. Stąd uznał, że jego obowiązkiem jest podjęcie wszelkich czynności procesowych, które służą minimalizacji owego ryzyka. Jak wskazał, pewność prawa wymaga, aby osoba, która zwróciła się do RPO z wnioskiem o skierowanie do Sądu Najwyższego nadzwyczajnego środka zaskarżenia, mogła działać w zaufaniu, że orzeczenie Sądu Najwyższego wydane w jej sprawie odniesie skutek prawny i będzie respektowane przez sądy niższych instancji oraz inne organy państwa. Tymczasem udział wskazanych w niniejszym wniosku sędziów w orzekaniu w niniejszej sprawie może doprowadzić do tego, że wyrok Sądu Najwyższego będzie uznany za niebyły na podstawie wyroku TSUE z dnia 4 września 2025 r.Sędzia Sądu Najwyższego Krzysztof Wiak wniósł o pozostawienie wniosku RPO bez rozpoznania jako niespełniającego przesłanek ustawowych, a przez to niedopuszczalnego.

Alternatywnie, mając na uwadze względy ostrożności procesowej, w razie uznania przez Sąd Najwyższy, że wniosek ten podlega rozpoznaniu, wniósł o wydanie postanowienie o odmowie wyłączenia sędziego. Podał przy tym, że we wskazanej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn, które uzasadniałaby jego wyłączenie z mocy prawa (art. 40 k.p.k.), jak również nie wystąpiły okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w tej sprawie (art. 41 § 1 k.p.k.). Sędzia odniósł się też do wniosku RPO, przedstawiając swoje stanowisko i szczegółowo je argumentując.Sędziowie Sądu Najwyższego Adam Redzik, Mirosław Sadowski i Maria Szczepaniec nie złożyli w sprawie oświadczeń.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 42 k.p.k. wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony (§ 1). Przepis ten należy odczytywać z uwzględnieniem art. 40 k.p.k. oraz 41 k.p.k.W myśl art. 40 § 1 i § 3 k.p.k. wyłączenie sędziego z mocy ustawy następuje jedynie w sytuacji wystąpienia okoliczności wskazanych w przepisie. W wyniku wystąpienia tych okoliczności sędzia ma obowiązek stwierdzić swoje wyłączenie przez złożenie oświadczenia na piśmie do akt sprawy. Jak podkreśla się w piśmiennictwie, co do zasady powinna to być jego inicjatywa (P. Hofmański, KPK.

Komentarz, t. 1, 2011, s. 340) niezależna od stanowiska stron w tej materii (J. Bratoszewski, w: R.A. Stefański, S. Zabłocki, KPK. Komentarz, t. 1, 2003, s. 394).Z kolei w świetle art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak podnosi się w literaturze przedmiotu, ze sformułowania "że istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności" (art. 41 § 1) wynika, że wątpliwość ta musi być uzasadniona, a więc musi być poważna i istniejąca obiektywnie, a nie tylko w subiektywnym przeświadczeniu (urojeniu) strony, a nadto, że mogą ją stwarzać okoliczności wynikające nie tylko ze sfery życia prywatnego, jak przyjaźń, sympatia czy niechęć do strony, lecz mogą to być także okoliczności wynikające ze sfery urzędowej (J.

Bratoszewski, w: Stefański, Zabłocki, KPK. Komentarz, t. 1, 2003, s. 398). Wątpliwość co do bezstronności sędziego musi istnieć obiektywnie i poddawać się zewnętrznej weryfikacji oraz ocenie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2012 r., III KK 214/11, OSNKW 2012, Nr 4, poz. 40). Istnienia tego rodzaju stosunku nie można domniemywać, ograniczając swe wywody wyłącznie do rozważań teoretycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 1980 r., IV KR 55/80, OSPiKA 1982, Nr 1-2, poz. 11).Bezstronność sędziego w znaczeniu art. 41 k.p.k. należy rozumieć jako jego obiektywną bezstronność, w czym mieści się zarówno subiektywne poczucie sędziego co do własnej bezstronności, jak i odbiór zewnętrzny, oparty na zobiektywizowanych przesłankach, wyrażany przez odwołanie się do oceny przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora procesu.

W praktyce domniemywa się, że sędziowie są wolni od uprzedzeń i od stronniczości, zatem nie ma uprzedzeń do stron bądź przedmiotu, o którym orzekają (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 8 sierpnia 2016 r., II AKo 81/16, Legalis).Dyspozycja art. 41 § 1 k.p.k. obejmuje takie sytuacje faktyczne, w których określone zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się dany sędzia) w prowadzonym przez niego postępowaniu, bądź też w życiu prywatnym rodzi obiektywnie uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności i rzutuje na określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozpoznania) (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 września 2025 r., IV KK 258/24).Na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. wyłączenie może nastąpić na żądanie sędziego lub na wniosek strony.

Należy mieć na uwadze, że w ostatnim przypadku to na składającym ciąży obowiązek wskazania okoliczności, które uzasadniają wątpliwości odnośnie do jego bezstronności (zob. postanowienie SA we Wrocławiu z 20 listopada 2003 r., II AKo 551/03). W realiach rozpoznawanej sprawy Rzecznik oparł wniosek o wyłączenie wskazanych sędziów Sądu Najwyższego na art. 41 § 1 k.p.k., uzasadniając go wyrokiem TSUE z 4 września 2025 r. dotyczącym w istocie rzeczy zasiadania w składach sędziów powołanych w 2018 r. na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, której wykonanie zostało wstrzymane postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w związku z ówczesnym brzmieniem art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (tekst jedn.

Dz.U. 2018, poz. 389), a która następnie została uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazał przy tym wyraźnie, że sędziowie objęci przedmiotowym wnioskiem zostali powołani na podstawie ww. uchwały.W uznaniu Sądu Najwyższego tak ukształtowany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Ocena ta bierze się stąd, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które budzą uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności ww. sędziów i mają charakter obiektywny. Tym samym nie spełnił on wymogów określonych w art. 41 § 1 k.p.k.

Do powyższej konkluzji prowadzi analiza uzasadnienia przedmiotowego wniosku. Z tej bowiem wynika, że Rzecznik, wyjaśniając swoje stanowisko, nie odniósł się w żaden sposób ani do przedmiotu postępowania, ani do występujących w niej stron, podał natomiast wyłącznie sygnaturę sprawy i nazwiska sędziów wyznaczonych do jej rozpoznania. W takiej sytuacji trudno uznać, że wskazane przezeń okoliczności mają związek z ww. sprawą i w konsekwencji – przy uwzględnieniu użytej argumentacji – mogą być potraktowane jako racjonalne i obiektywne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziów objętych wnioskiem.Niezależnie od wysuniętej wyżej argumentacji Sąd Najwyższy wskazuje, że orzeczenie TSUE, które zostało przytoczone przez Rzecznika i które tenże uznał za okoliczność uzasadniającą wyłączenie, z uwagi na fakt, że w istocie rzeczy ogranicza się do okoliczności powołania ww. sędziów na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie może stanowić podstawy wniosku składanego w trybie art. 41 § 1 k.p.k.

Konieczność takiego kierunku interpretacji obowiązujących przepisów narzuca wydane w przeszłości orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r., P 22/19.Zajmując takie stanowisko, Sąd Najwyższy przypomina, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Oznacza to, że wszystkie podmioty występujące w postępowaniu, w tym wnioskodawca oraz organy stosujące prawo – także Sąd Najwyższy – pozostają nimi związane.Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. [D.Z.][a.ł]