II KS 35/24 · Sąd Najwyższy

II KS 35/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 listopada 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Igor Zgoliński (przewodniczący)‎SSN Antoni Bojańczyk (sprawozdawca)‎SSN Paweł Kołodziejski w sprawie A. S. , oskarżonego z art. 212 § 1 k.k., na posiedzeniu bez udziału stron (art. 539e § 1 k.p.k.), po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 6 listopada 2024 r., skargi pełnomocnika oskarżyciela prywatnego J. P. na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. VI Ka 1281/23, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 21 sierpnia 2023 r., sygn. II K 1004/22, i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu Warszawa - Praga w Warszawie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;

2. orzeka zwrot opłaty od skargi na wyrok sądu odwoławczego na rzecz oskarżonego. Antoni Bojańczyk Igor Zgoliński Paweł Kołodziejski

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Legionowie wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2023 r., sygn. II K 1004/22 uniewinnił oskarżonego A. S. od popełnienia zarzucanego mu czynu, że pomówił i oskarżył J. P. o kradzież drzewa pomimo tego, że w dniach, w których A. S. miał posądzić J. P. o kradzież i uznać go za złodzieja, tj. 14-27.03.2022 r., nie było go na działce, bowiem przebywa tam w okresie letnim, a drewno, które znajduje się na jego działce pochodziło z wycinki jego drzew, na które miał pozwolenie z Dyrekcji Leśnictwa, tj. czynu z art. 212 § 1 k.k. (pkt I) oraz zasądził od oskarżyciela prywatnego na rzecz oskarżonego zwrot kosztów procesu w kwocie 1.333,20 zł (art. 632 pkt 1 k.p.k.) (pkt II).Rozstrzygnięcie to zostało poddane kontroli odwoławczej na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela prywatnego, który wyrok sądu pierwszej instancji zaskarżył w całości  na niekorzyść oskarżonego.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. VI Ka 1281/23 uchylił zaskarżony wyrok sądu a quo i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Legionowie do ponownego rozpoznania.W skardze na wyrok sądu odwoławczego obrońca oskarżonego A. S. zaskarżył orzeczenie Sądu ad quem w całości i zarzucił temu orzeczeniu naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 437 § 2 k.p.k., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, poprzez przyjęcie, że wystąpiły przesłanki uzasadniające uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji, pomimo, że taka podstawa uchylenia orzeczenia nie nastąpiła.W konkluzji autor skargi na wyrok sądu odwoławczego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu Warszawa - Praga w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniesiona przez obrońcę oskarżonego A.S. skarga na wyrok sądu odwoławczego okazała się zasadna w zakresie wyartykułowanego w niej zarzutu naruszenia przez sąd odwoławczy art. 437 § 2 in fine k.p.k., co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania temuż sądowi w postępowaniu odwoławczym.Ma rację skarżący, że uchylając wyrok Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 21 sierpnia 2023 r., sygn.

II K 1004/22, i przekazując sprawę oskarżonego A. S. do ponownego rozpoznania temuż sądowi w postępowaniu pierwszoinstancyjnym Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie uchybił przepisowi art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. Chodzi tutaj nie tylko o to, że sąd odwoławczy powołał się jednocześnie na dwie z wymienionych w ustawie postępowania karnego podstaw wydania wyroku kasatoryjnego, tj.  z jednej strony  na zmaterializowanie się zakazu ne peius (art. 454 § 1 k.p.k.), z drugiej zaś przepis na zaistnienie układu, o którym mowa w art. 437 § 2 zd. drugie in fine k.p.k.

Wydanie orzeczenia kasatoryjnego na podstawie tak zabiegających się podstaw należy ocenić jako błędne, bowiem wewnętrznie sprzeczne.Blokada procesowa, o której mowa w przepisie art. 454 § 1 k.p.k., aktualizuje się wszelako jedynie w sytuacji wyczerpania wszelkich możliwości dowodowych (tj. zarówno w płaszczyźnie prawidłowej oceny dotychczas już dopuszczonych i przeprowadzonych dowodów, jak i po przedsięwzięciu czynności zmierzających do uzupełnienia niepełnej podstawy dowodowej sprawy, bądź to na wniosek stron, bądź też z urzędu przez organ procesowy).

W takiej tylko sytuacji, tj. w układzie w którym dokonanie ponownej oceny zgromadzonych dowodów albo przeprowadzenie nowych prowadzi do konieczności prowadzi do wniosku o konieczności przypisania sprawstwa i skazania oskarżonego, dopuszczalne jest uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.Tymczasem lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie przekonuje, że instancja odwoławcza tylko nominalnie powołała się na art. 454 § 1 k.p.k., bowiem wyrażenie poglądu w przedmiocie winy oskarżonego było w świetle przeprowadzonych do tej pory dowodów nie tylko przedwczesne, ale wręcz niemożliwie.

Nie sposób nie zwrócić uwagi na to, że sąd ad quem wskazał na konieczność dopuszczenia i przeprowadzenia przez sąd pierwszej instancji dodatkowych dowodów, tj. przesłuchania świadków („() zaskarżone orzeczenie należało uchylić i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania z uwagi na konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, gdyż zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego i rozpoznania wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia aspektów sprawy”; „przy ponownym rozpoznawaniu sprawy sąd I instancji przeprowadzi postępowanie dowodowe dążąc do wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy ()”  rubryka 5.3.1.4.1. uzasadnienia formularzowego wyroku sądu ad quem;

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania).Skoro tak, to jako sprzeczne i nie do pogodzenia z tak ujętymi przyczynami wydania orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie jawi się wskazanie przezeń (także) na regulację art. 454 § 1 k.p.k. jako na przyczynę i podstawę prawną uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji (rubryki 5.3.1.4.1. uzasadnienia formularzowego, por. też rubrykę 3.1 uzasadnienia formularzowego), bowiem w sprawie nie zostały przeprowadzone dowody pozwalające na dokonanie ustaleń faktycznych przemawiających jednoznacznie za uznaniem sprawstwa oskarżonego A.

S. .Jeżeli zatem niejako „pominąć” tę podstawę wydania orzeczenia kasatoryjnego jako zdecydowanie przedwczesną w dowodowym stanie sprawy, bowiem kolidującą ze wskazaniem na konieczności przeprowadzenia przez sąd meriti dodatkowych dowodów, to nasuwa się w takiej sytuacji pytanie, czy prawidłowo uznała instancja odwoławcza, że konieczne było w sprawie postąpienie w myśl dyspozycji przepisu art. 437 § 2 zd. drugie in fine k.p.k.?Na tak postawione pytanie należy jednak odpowiedzieć negatywnie. Rzecz w tym, że w układzie faktycznym sprawy nie istniała konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości przed sądem pierwszej instancji.

Dla wypowiedzenia się w kwestii ewentualnej odpowiedzialności karnej za zarzucony A.S. czyn polegający na tym, że pomówił on i oskarżył J. P. o kradzież drzewa pomimo tego, że w dniach, w których A. S. miał posądzić J. P. o kradzież i uznać go za złodzieja, tj. 14-27.03.2022 r., tego ostatniego nie było na działce, bowiem przebywa tam w okresie letnim, a drewno, które znajduje się na jego działce pochodziło z wycinki jego drzew, na które miał pozwolenie z Dyrekcji Leśnictwa, konieczne będzie jedynie uzupełnienie przewodu (a nie jego przeprowadzenie na nowo w całości), tj. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka M.

S. (por. w tym zakresie wniosek dowodowy zawarty w piśmie pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego z dnia 1 sierpnia 2023 r., k. 89 akt). Wprawdzie wniosek ten nie był zbyt czytelny co do tego, na jaką okoliczność miałaby zeznawać świadek M. S. , jednak wątpliwości te zostały rozwiane w samej treści uzasadnienia apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, k. 110v akt, oraz  przede wszystkim  przez załączone do tego środka odwoławczego oświadczenie M. S. z dnia 22 sierpnia 2023 r., k. 113 akt. Ewentualnie byłoby wskazane przesłuchanie także innych świadków-sąsiadów, właścicieli działek w T., z którymi mógł rozmawiać oskarżony i z którymi mógł się ewentualnie dzielić opinią w sprawie rzekomego zachowania J.

P. (w tym zakresie jednak kluczowe będzie odebranie depozycji od świadka M. S. ). Uzupełnienie zarysowanych powyżej zaniechań dowodowych sądu pierwszej instancji nie jest tożsame z koniecznością przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. Rzeczą sądu odwoławczego jest uzupełniające przeprowadzenie sygnalizowanych przez oskarżenie dowodów osobowych, które pozwolą na wypowiedzenie się odnośnie tego, czy oskarżony opiniami na temat J. P. i jego rzekomego zachowania dzielił się z innymi właścicielami działek w T. . W zależności od charakteru tych dowodów sąd odwoławczy bądź to wyda orzeczenie kasatoryjne, jeżeli dowody te potwierdzą sprawstwo zarzuconego czynu (art. 454 § 1 k.p.k.), bądź też wyda inne orzeczenie (zaskarżony wyrok utrzyma w mocy bądź też go uchyli i umorzy postępowanie), jeżeli będą istniały ku temu wystarczające podstawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak w wyroku. Orzekając ponownie Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie uwzględni zaprezentowane powyżej wskazówki odnośnie dalszego postępowania. O zwrocie opłaty od skargi na wyrok sądu odwoławczego na rzecz A. S. rozstrzygnięto w oparciu o przepis art. 527 § 4 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. [J.J.][ał] Antoni Bojańczyk Igor Zgoliński Paweł Kołodziejski