II KS 27/24 · Sąd Najwyższy

II KS 27/24 POSTANOWIENIE Dnia 14 sierpnia 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Wiliński po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu‎w dniu 14 sierpnia 2024 r.,‎wniosku obrońcy skazanej E. R. o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Annę Dziergawkę od udziału w sprawie o sygn. akt II KS 27/24.

UZASADNIENIE

Obrońca skazanej E. R. wystąpił, na podstawie art. 29 § 7 ustawy o SN w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 9 § 2 k.p.k. w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC z wnioskiem o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Anny Dziergawki od rozpoznania sprawy ze skargi na wyrok sądu odwoławczego o sygnaturze akt II KS 27/24. Uzasadniając wniosek obrońca podniósł, że powołanie Anny Dziergawki do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego nastąpiło w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany na podstawie nowelizacji z dnia 8 grudnia 2017 r., co świadczy o tym, że nie spełnia minimalnego standardu bezstronności.

Wskazał również na utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące sędzi Anny Dziergawki.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek obrońcy jest zasadny.Przepis art. 41 k.p.k. należy interpretować mając w polu widzenia szczególny aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia sędziego, tj. szerzej niż tylko w aspekcie istnienia obaw o stronniczość konkretnego sędziego; mianowicie słuszne jest również baczenie na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu. Wykładnia wspomnianego przepisu może dopuszczać zatem także sądową kontrolę, czy w danej sprawie nie zachodzi obawa naruszenia standardu niezależności i bezstronności sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC.

W interesie całego systemu prawnego, a bezpośrednio w interesie wymiaru sprawiedliwości leży, by nie powstało w odbiorze zewnętrznym, tj. w odczuciu społecznym przekonanie o braku warunków do rozpoznania sprawy przez sąd w sposób obiektywny (por. też postanowienie SN z 25 listopada 2010 r., V KO 96/10). Potrzeba jej ochrony została już należycie utrwalona w orzeczeniach Sądu Najwyższego, zapadających w sprawach opartych na zarzutach zbliżonych do podniesionych w niniejszej sprawie (zob. postanowienie SN z 6 września 2022 r., sygn. akt II KK 44/21, postanowienie SN z 16 września 2022 r., sygn. akt III KK 339/22).

Zagadnienie, które wystąpiło na gruncie niniejszej sprawy, związane z procedurą powołań sędziowskich, było przedmiotem obszernej analizy w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 (OSNKW 2020/2/7) oraz w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), a w zakresie statusu Krajowej Rady Sądownictwa także w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22.

Wskazane judykaty zostały wymienione również we wniosku obrońcy i zachowują one swoją aktualność także na gruncie niniejszej sprawy. Okoliczności wskazane w w/w uchwale 3 Izb Sądu Najwyższego znajdują w pełni zastosowanie do SSN Anny Dziergawki. Jest to tym bardziej uzasadnione, że sędzia przystąpiła do udziału w procedurze powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego nie tylko już po wydaniu wskazanej uchwały 3 Izb Sądu Najwyższego ze stycznia 2020 r., a więc w pełni świadoma jej treści, ale co szczególnie uderzające po wydaniu przez sądy polskie i sądy międzynarodowe licznych orzeczeń, w których wskazano na strukturalną i ustrojową wadliwość procedury powołania sędziów z udziałem KRS ukształtowanej na podstawie ustawy z 8 grudnia 2017 r.

– w świetle której niezależność i bezstronność sędziego nie jest zagwarantowana stronom w sposób wymagany przez art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Wskazana sędzia miała zatem pełną wiedzę na długo przed rozpoczęciem konkursu na stanowisko sędziego w Sądzie Najwyższym, że udział w nim oznacza akceptację dla stwierdzonej strukturalnej dysfunkcjonalności procesu wyboru, a zatem także wpłynie na ocenę tego, w jakim stopniu jest w stanie wypełnić standard sędziego niezależnego i bezstronnego. Realizacja tych wartości jest zaś nie tyle przywilejem, co przede wszystkim obowiązkiem sądu i nakazem postępowania dla każdego sędziego.

Bez bezstronności, niezależności i niezawisłości nie ma ani sądu ani sędziego w rozumieniu Konstytucji, a przede wszystkim nie będzie właściwej realizacji podstawowego prawa jednostki do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji (zob. opracowania zawarte w Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, Warszawa 2022). Fakt powołania SSN Anny Dziergawki w procedurze obarczonej wadliwością stwierdzoną w uchwale 3 Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. był zresztą już także podstawą wyłączenia tej sędzi m.in. od rozpoznania kasacji w sprawie IV KK 279/23 czy II KK 493/23.Jedyną możliwością usunięcia wyżej omówionych, uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu Najwyższego, w którym nie uczestniczą sędziowie, wobec których w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, oraz w piśmiennictwie formułowane są rzeczowe, silnie uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie SSN Anny Dziergawki od rozpoznania sprawy II KS 27/24.Kierując się powołanymi względami orzeczono jak w części dyspozytywnej. [J.J.][ms] ‎