II KS 10/20 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KS 10/20 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 sierpnia 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)‎SSN Andrzej Tomczyk (sprawozdawca)‎SSN Paweł WilińskiProtokolant Anna Janczak w sprawie K. J. K. i M. W. oskarżonych z art. 107 § 1 k.k.s., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 sierpnia 2020 r., skargi wniesionej przez obrońcę oskarżonych na wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt X Ka (…), uchylający wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 26 lipca 2019 r., sygn. akt II K (…) i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.

I. uchyla zaskarżony wyrok w odniesieniu do K. J. K. w zakresie czynu opisanego w punkcie I 1 części wstępnej wyroku Sądu Rejonowego w P. i przekazuje sprawę w tej części Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; II. oddala skargę w pozostałym zakresie; III. zarządza zwrot K. J. K. uiszczonej opłaty od skargi. UZASADNIENIEW akcie oskarżenia z dnia 21 lipca 2016 r., wniesionym do Sądu Rejonowego w P. przez Naczelnika Urzędu Celnego […] w W. ‎i zarejestrowanym pod sygn. II K (…), K. J. K. oskarżono o to, że„w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 27 marca 2015 r. działając czynem ciągłym z wykorzystaniem takiej samej sposobności, jako prezes zarządu spółek B. sp. z o.o. oraz Agencja [...] U. sp. z o.o. w lokalu oznaczonym jako „[…].

” przy Al. K. w W. urządzał gry na łącznie 19 niezarejestrowanych automatach do gier w tym pięciostanowiskowej automatycznej ruletce, bez koncesji Ministra Finansów na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach – wbrew art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 oraz art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 19.11.2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.), tj. o czyn z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.”Natomiast w akcie oskarżenia z dnia 24 sierpnia 2017 r., wniesionym do tego Sądu przez Naczelnika Urzędu Celno – Skarbowego ‎w W. i zarejestrowanym pod sygn.

II K (…), K. J. K. oskarżono o to, że„w dniu 26 września 2016 r. jako prezes spółki Agencja [...] U. sp. ‎z o.o. w lokalu oznaczonym jako […]. przy Al. K. ‎w W. urządzał gry na dziesięciu niezarejestrowanych automatach do gier – w tym pięciostanowiskowej ruletce, bez koncesji Ministra Finansów na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach – wbrew art. 6 ust. 1 w zw. ‎z art. 3 oraz art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 19.11.2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.), tj. o czyn z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.”,natomiast E. M.

W. o to, że„w dniu 26 września 2016 r. działając jako kierowniczka lokalu oznaczonego jako […]. przy Al. K. w W. prowadziła gry na dziesięciu niezarejestrowanych automatach do gier – w tym pięciostanowiskowej ruletce, bez koncesji Ministra Finansów na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach – wbrew art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 oraz art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 19.11.2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.), tj. o czyn z art. 107 § 1 k.k.s.”Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 5 września 2017 r. sprawy połączono do wspólnego postępowania za numerem II K (…).Po rozpoznaniu połączonych spraw, Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia 26 lipca 2019 r., sygn. akt II K (…), uniewinnił oskarżonych od popełnienia zarzucanych im czynów.Apelację od tego orzeczenia wniósł Naczelnik Urzędu Celno – Skarbowego w W. , zaskarżając wyrok w całości, na niekorzyść obojga oskarżonych i zarzucił:„- błąd w ustaleniach faktycznych stanowiący podstawę orzeczenia mający wpływ na jego treść poprzez przyjęcie, iż oskarżeni K.

K. i E. W. w dniach popełnienia czynów zabronionych (tj. 12.01.2015 r., 19.03.2015 r., 27.03.2015 r. oraz 26.09.2016 r.) pozostawali w usprawiedliwionej nieświadomości karalności czynów zabronionych z art. 107 § 1 k.k.s. polegających na urządzaniu i prowadzeniu gier na automatach w lokalu […]. przy Al. K. w W. wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych – art. 10 § 4 k.k.s.,- obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na jego treść tj. art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. poprzez wydanie wyroku w sprawie z aktu oskarżenia sygn.

RKS (…) z dnia 21.07.2016 r. wniesionym samoistnie przez Urząd Celny […] w W., bez jego uprzedniego przekazania celem zatwierdzenia i wniesienia przez Prokuratora nadzorującego postępowanie przygotowawcze”.W konkluzji autor środka odwoławczego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w P..W odpowiedzi na apelację obrońca wniósł o:1. pozostawienie apelacji bez rozpoznania w zakresie, w jakim dotyczy ona czynu wymienionego w punkcie I.I zaskarżonego wyroku, tj. urządzania przez K., K. gier na automatach w okresie od 1 stycznia do 27 marca 2015 r., jako pochodzącej od podmiotu nieuprawnionego do jej wniesienia,w pozostałym zakresie zaś wniósł o:2. utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku.Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt ‎X Ka (…), zaskarżony wyrok uchylił i sprawę oskarżonych przekazał Sądowi Rejonowemu w P. do ponownego rozpoznania.W uzasadnieniu podniesiono, że uniewinnienie oskarżonych było co najmniej przedwczesne, gdyż w świetle już ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego i stanowisk doktryny nie można podzielić zapatrywań Sądu meriti, ‎a dotychczas zgromadzony materiał dowodowy świadczy, iż oskarżeni mieli pełną świadomość realizacji znamion art. 107 § 1 k.k.s. swoim zachowaniem.

W tym stanie rzeczy, świadczącym o dopuszczeniu się przez Sąd Rejonowy uchybienia podniesionego w środku odwoławczym wywiedzionym na niekorzyść od wyroku uniewinniającego, zgodnie z regułą ne peius z art. 454 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ponieważ jako Sąd odwoławczy nie mógł skazać oskarżonych, którzy zostali uniewinnieni przez Sąd pierwszej instancji.Skargę na to orzeczenie, na podstawie art. 539a § 1 k.p.k. oraz art. 539b § 1 k.p.k., wniósł obrońca oskarżonych, zarzucając:1. naruszenie przepisów art. 437 § 1 i 2 k.p.k. polegające na uchyleniu uniewinniającego wyroku Sądu Rejonowego w P. w całości na skutek wniesionej na niekorzyść oskarżonych apelacji Naczelnika Urzędu Celno – Skarbowego w W. , mimo iż apelacja ta (w zakresie czynu wymienionego w punkcie I.I wyroku Sądu Rejonowego w P. , objętego aktem oskarżenia z dnia 21 lipca 2016 r.) nie podlegała rozpoznaniu jako wniesiona przez osobę nieuprawnioną, w związku z czym nie mogła doprowadzić do wzruszenia zaskarżonego nią wyroku,2. naruszenie przepisów art. 437 § 1 i 2 k.p.k. w związku z art. 267 Traktatu ‎o funkcjonowaniu Unii Europejskiej polegające na uchyleniu uniewinniającego wyroku Sądu Rejonowego w P. i przekazaniu sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, mimo braku rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy zagadnień dotyczących dopuszczalności stosowania – ze względu na zarzucaną przez obronę ich niezgodność z przepisami TFUE dotyczącymi ochrony swobód traktatowych – kar za zarzucone oskarżonym czyny oraz mimo braku zadania dotyczących tej kwestii, a wnioskowanych przez obronę, pytań prejudycjalnych Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej, choć na Sądzie Okręgowym spoczywał obowiązek rozstrzygnięcia tej kwestii przed uchyleniem wyroku, a jej pominięcie i skorzystanie na tym etapie z art. 454 § 1 k.p.k. prowadzi do braku ustalenia, czy perspektywa skazania oskarżonych jest w ogóle realna.Autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania.W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Skarga, w części dotyczącej uchybienia wskazanego w jej punkcie 1. jest zasadna i jej uwzględnienie doprowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku ‎w części dotyczącej czynu zarzucanego K.

J. K. i w pkt I 1. części wstępnej wyroku Sądu Rejonowego w P. . Uzasadnienie takiego postąpienia Sądu Najwyższego znaleźć można w wywodach (niestety, niekonsekwentnych) Sądu Okręgowego w W. , który w odniesieniu do sformułowanego w apelacji zarzutu naruszenia art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. podkreślił jego zasadność, uzasadniając powody wystąpienia przeszkody procesowej w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela. Wywiódł jednak, że nie mógł z urzędu uchylić tego wyroku i umorzyć postępowania, ponieważ przepis art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. może być stosowany tylko na korzyść oskarżonego.

Przywołał przy tym wyrok Sądu Najwyższego z dnia ‎11 października 2017 r., wydany w sprawie V KK 142/17 oraz powołał się na komentarz do art. 439 § 2 k.p.k. J. Matrasa (pod red. K. Dudki, Warszawa 2018, ‎s. 1005 – 1006). W nawiązaniu do poruszanej tam problematyki wywiódł, że „sąd odwoławczy nawet gdyby dostrzegł istnienie przeszkody w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela, to przy istnieniu wyroku uniewinniającego powinien rozpoznać zarzuty apelacji na niekorzyść, a dopiero gdyby uwzględnienie zarzutów apelacji miało prowadzić do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, to stwierdzenie przeszkody w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela musi wówczas prowadzić do umorzenia postępowania karnego, po uprzednim – na skutek zasadności apelacji – uchyleniu zaskarżonego wyroku, wówczas tylko przeszkoda taka działa na korzyść oskarżonego (art. 439 § 2 k.p.k.

…)”. Mimo to, zdecydował również w tej części (tj. czynu zarzucanego ‎K. J. K. a dotyczącego działania w okresie od 1 stycznia do 27 marca ‎2015 r. – uwaga SN) przekazać sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, gdyż „w oparciu o motywy rozstrzygnięcia nie można kategorycznie wywnioskować, czy to charakter przepisu, którym uzupełniono normę blankietową art. 107 § 1 k.k.s. stanowił podstawę uniewinnienia czy błąd co do nieświadomości (art. 10 § 4 k.k.s.). W zakresie czynu zarzucanego w pkt 1 części wstępnej wyroku nawet uwzględniając zarzuty apelacji wniesionej na niekorzyść oskarżonego nie sposób jednoznacznie przesądzić, czy ponowne rozpoznanie sprawy w zakresie tego czynu będzie zakończone przypisaniem mu tego zachowania karnoskarbowego”.

Jednocześnie zredagowany w apelacji wniosek uznał za bezskuteczny i wskazał, że „w sytuacji wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej w takim układzie procesowym właściwym wnioskiem powinien być o uchylenie i umorzenie postępowania w odpowiednim zakresie”.Niekonsekwencja Sądu ad quem w tym fragmencie wywodu jest oczywista. Z jednej bowiem strony przywołuje on jedno ze stanowisk (zapewne aprobowane przezeń) judykatury i doktryny, ale postępuje wbrew przyjętym tam rozwiązaniom, by na zakończenie rozważań skrytykować wniosek apelacji, który jednak uwzględnia.

Tego rodzaju chwiejność stanowiska dotyczącego prawidłowo zdiagnozowanego problemu występującego w sprawie – braku skargi uprawnionego oskarżyciela – skutecznie została zakwestionowana przez skarżącego. W efekcie, Sąd Najwyższy zdecydował o uchyleniu wyroku w tej części i przekazaniu sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania, który w postępowaniu ponownym spowoduje by w sprawie obarczonej pierwotnym uchybieniem, uniemożliwiającym prowadzenie postępowania, nie doszło do jego kontynuacji, a rozstrzygnięcie konsekwentnie umotywuje.Natomiast zarzut opisany w punkcie 2. skargi nie zasługuje na uwzględnienie.

Wystąpienie bowiem z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jawiło się jako niecelowe, gdyż ewentualna decyzja wydana w trybie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie była niezbędna do wydania wyroku. W myśl powołanego unormowania uruchomienie omawianej procedury wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest uzależnione właśnie od zaistnienia tej przesłanki, co jednak w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło.Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.