II KO 60/26 · Sąd Najwyższy

II KO 60/26 POSTANOWIENIE Dnia 7 lipca 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras w sprawie z wniosku A. Ł. o wznowienie postępowania po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 7 lipca 2026 r. wniosku skazanego o wyłączenie sędziów Anny Dziergawki, Małgorzaty Bednarek i Antoniego Bojańczyka od rozpoznania sprawy o sygn. akt II KO 60/26. na podstawie art. 42 § 4 zdanie pierwsze k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. postanowił: wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego Annę Dziergawkę, Małgorzatę Bednarek i Antoniego Bojańczyka od rozpoznania sprawy o sygn. akt II KO 60/26.

UZASADNIENIE

Po wyznaczeniu składu orzekającego do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania (sprawa o sygn. akt II KO 60/26) do Sądu Najwyższego wpłynęły wnioski skazanego o wyłączenie sędziów wyznaczonych do rozpoznania tego wniosku, tj. Anny Dziergawki, Małgorzaty Bednarek i Antoniego Bojańczyka. Autor wniosków wniósł o wyłączenie tych sędziów z uwagi na wątpliwości co do ich bezstronności i niezawisłości, wynikające z uzyskania statusu sędziego Sądu Najwyższego w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. (k. 31-37; 42-43; 44-45).

Wnioskodawca przywołując orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) oraz Sądu Najwyższego, wskazał, że sądy składające się z osób powołanych w tym trybie, nie gwarantują bezstronności i niezawisłości, a zatem nie są sądami w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka (EKPC) oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wnioski są oczywiście zasadne. Na wstępie trzeba poczynić konieczną uwagę, która ma związek z działaniami podejmowanymi w Izbie Karnej od 25 maja 2026 r.

Każda strona postępowania karnego ma gwarantowane w Konstytucji i EKPC prawo do rozpoznania jej sprawy przez sąd niezawisły i bezstronny, ustanowiony ustawą. Częścią tego standardu jest prawo do złożenia wniosku o wyłączenie sędziego i prawo do jego rozpoznania przez niezawisły sąd (por. uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22, OSNK 2023, z. 8, poz. 37). Tymczasem, początkowo w odniesieniu do jednego z wniosków skazanego podjęto decyzję o dołączeniu wniosku o wyłączenie sędziego do akt sprawy – bez jego zarejestrowania (k. 31), z odwołaniem się do zarządzenia Prezesa Izby Karnej nr 14/2026 (zarządzenie z 25 maja 2026 r.).

Zarządzeniem tym zakazano formalnej rejestracji takich spraw (a więc i rozpoznania wniosków), jeśli oparte są na kwestionowaniu statusu sędziów SN, choć jest ono wprost sprzeczne nie tylko z przywołanym w jego treści art. 15 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym, ale i z § 80 ust. 8 pkt 1 w zw. z § 80 § 1 Regulaminu Sądu Najwyższego. Decyzję w tym zakresie, tj. co do ponownego rejestrowania takich wniosków, zmienił sędzia kierujący Izbą Karną w dniu 9 czerwca 2026 r. (zarządzenie nr 20/2026) i tylko dzięki temu ten pierwszy wniosek, jak i dwa kolejne zostały zarejestrowane we właściwej kontrolce i mogły zostać przekazane do rozpoznania.

Z uwagi na fakt, że już z dniem 22 czerwca 2026 r. ponownie zablokowano rejestrację takich wniosków (por. zarządzenie nr 21/2026 z dnia 18 czerwca 2026 r.), może się zdarzyć, iż już tak skazany, jak i każda inna strona, zostanie pozbawiona prawa do merytorycznego rozpoznania składanych przez nich wniosków o wyłączenie opartych na okoliczności wskazanej na wstępie uzasadnienia. W ten oto sposób decyzjami administracyjnymi blokuje się w Izbie Karnej stronom prawo do rozpoznania sprawy o wyłączenie sędziego, która jest sprawą w znaczeniu konstytucyjnym.

Odnosząc się zaś do meritum wniosków, to stwierdzić trzeba, iż są one zasadne. Przepis art. 41 k.p.k. określający instytucję iudex suspectus przewiduje możliwość wyłączenia sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Aprobując stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21, wskazać należy, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w sytuacji gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą.

Taka właśnie sytuacja ma miejsce w tej sprawie i tak ją trafnie określa skazany, wskazują prawidłowo odpowiednie orzeczenia ETPC i Sądu Najwyższego. Jest oczywiste, że okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez A. Dziergawkę, M. Bednarek i A. Bojańczyka w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. w odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego skutkują każdorazowo uznaniem Sądu z ich udziałem za nienależycie obsadzony, z uwagi m.in. na sposób powołania sędziowskiej części członków tej Rady, polegający na usunięciu mechanizmu wyboru sędziów do KRS przez samych sędziów i zastąpieniu go mechanizmem, w którym politycy decydowali o tym, kto z sędziów (nie mając poparcia środowiska sędziowskiego) będzie członkiem KRS, który to organ ma dbać o niezależność sądów i niezawisłość sędziów (por. m.in. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20; wyrok SN z dnia 5 grudnia 2019 r., III PO 7/18).

Ta okoliczność skutkowała już wielokrotnym wyłączaniem tak powołanych sędziów w postępowaniach prowadzonych przed Sądem Najwyższym (m.in. postanowienia: z dnia 5 sierpnia 2024 r. II KK 209/23; z dnia 27 sierpnia 2024 r. IV KK 333/22; z dnia 24 września 2025 r. IV KO 130/24; z dnia 29 września 2025 r., II KK 305/25; z dnia 7 sierpnia 2025 r., III KO 99/24; z dnia 7 maja 2025 r., III KK 550/24). Nie ma żadnego powodu, aby inaczej postrzegać tę kwestie w niniejszej sprawie, a skazany, który zainicjował postępowanie o nadzwyczajnym charakterze (wniosek o wznowienie postępowania), ma prawo, aby tę sprawę rozpoznał sąd w znaczeniu konstytucyjnym i konwencyjnym.

Mając powyższe na uwadze, konieczne stało się podjęcie przez Sąd Najwyższy decyzji o wyłączeniu wskazanych sędziów od rozpoznania przedmiotowej sprawy. Niestety, skazany nie ma gwarancji, że w ponownym przydziale sprawy sprawa ta nie trafi do sędziów o takim samym statusie, co obecni wyłączeni od jej rozpoznania, ale wówczas wątpliwe będzie – z uwagi na treść zarządzenia nr 21/2026 – czy będzie mógł liczyć na rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego. [J.J.][a.ł]