II KO 35/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KO 35/18 POSTANOWIENIE Dnia 11 września 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Rafał Malarski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Piotr Mirek‎SSN Andrzej Ryński w sprawie J. – P. H. P.ściganego z art. 401/1 Federalnego Kodeksu Karnego nr 3 Zjednoczonych Emiratów Arabskich, po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu bez udziału stron, w dniu 11 września 2018 r. dopuszczalności wznowienia z urzędu postępowania ekstradycyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w [...]z dnia 26 marca 2018 r., sygn. akt II AKz [...], utrzymującym w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w W.z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt VIII Kop [...], p o s t a n o w i ł:

1. pozostawić bez rozpoznania kwestię wznowienia z urzędu postępowania ekstradycyjnego;

2. obciążyć Skarb Państwa wydatkami poniesionymi w związku z rozpoznaniem sprawy. UZASADNIENIESąd Okręgowy w W., postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r., umorzył postępowanie w przedmiocie wydania J. – P. H. P. organowi Zjednoczonych Emiratów Arabskich w celu przeprowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego – z powodu nieobecności osoby ściganej na terytorium Polski (art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k.). Sąd Apelacyjny w [...], po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2018 r. zażalenia obrońcy osoby ściganej, utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne postanowienie.Wobec zawartej w piśmie obrońcy osoby ściganej sugestii, że zapadłe w postępowaniu ekstradycyjnym orzeczenie obarczone jest bezwzględnymi uchybieniami z art. 439 § 1 k.p.k., przewodniczący właściwego wydziału Sądu Najwyższego skierował sprawę na posiedzenie, co nadało tok sprawie dotyczącej wznowienia postępowania z urzędu.Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o nieuwzględnienie wniosku obrońcy osoby ściganej i jego oddalenie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wznowienie postępowania ekstradycyjnego z urzędu okazało się niedopuszczalne. Przypominając, że wznowienie postępowania z powodu uchybień, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., możliwe jest wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek strony (zob. uchwała SN z 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 48), co oznacza, że formuła rozstrzygnięcia sprawy zaproponowana przez prokuratora Prokuratury Krajowej była błędna (nie można wszak oddalić nieistniejącego w sensie prawnym wniosku), należało stwierdzić, że fundamentalny problem sprowadzał się in concreto do pytania, czy orzeczenie umarzające postępowanie w przedmiocie ekstradycji mieści się w kręgu postępowań podlegających wznowieniu z urzędu.

Zgadzając się z dotychczasową linią orzecznictwa, że niedopuszczalny jest wniosek o wznowienie – w oparciu o podstawę propter nova – prawomocnie zakończonego postępowania sądowego w przedmiocie dopuszczalności wydania osoby ściganej organom innego państwa, a więc wydania rozstrzygnięcia odnośnie dopuszczalności lub niedopuszczalności ekstradycji, jako że postanowienia w tej materii nie mają charakteru, do których odnosi się art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. postanowienie SN z 6 lutego 2014 r., III KO 82/13, OSNKW 2014, z. 6, poz. 51), i że ograniczenia wyżej wskazane nie mają zastosowania do wznowienia na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. (zob. postanowienie SN z 5 kwietnia 2017 r., III KO 112/16), warto wskazać, że obowiązująca ustawa karnoprocesowa daje możliwość wznowienia tylko postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu, przy czym wznowienie z powodu uchybień z art. 439 § 1 k.p.k. możliwe jest wyłącznie z urzędu (zob. postanowienie SN z 14 grudnia 2016 r., III KO 66/16).

Innymi słowy, orzeczenia podlegające uchyleniu w drodze wznowienia postępowania – na wniosek lub z urzędu – muszą odznaczać się dwiema podstawowymi cechami: muszą uzyskać prawomocność i muszą kończyć postępowanie sądowe. Orzeczenie umarzające postępowanie ekstradycyjne ze względu na nieprzebywanie osoby ściganej w granicach Rzeczypospolitej Polskiej nie sposób zaliczyć do zbioru rozstrzygnięć nieodwoływalnych, czyli takich, które nie można ani uchylić, ani zmienić w ramach zwykłego postępowania. W każdej chwili, w razie pojawienia się osoby ściganej na terenie Polski, takie orzeczenie, jako nieaktualne i pozbawione racji bytu, może zostać uchylone, a w jego miejsce może zapaść inne, np. merytorycznie ustosunkowujące się od wniosku państwa obcego.

Dlatego też trudno tu mówić, że analizowane postanowienie jest prawomocne w sensie formalnym. Trwałość tego orzeczenia działa nadto tylko w granicach podstawy umorzenia (w niniejszej sprawie jest nią nieobecność osoby ściganej w Polsce), a zatem i hipotetyczne założenie o jego prawomocności materialnej nie wytrzymuje krytyki. Siłą rzeczy, skoro zapadłe postanowienie umarzające postępowanie ekstradycyjne nie spowodowało trwałego przekształcenia sytuacji prawnej J. – P. H. P., to okoliczność ta jest wystarczającym powodem, aby potraktować je jako niepodlegające kontroli w trybie wznowienia postępowania.

Zbyteczne w świetle powyższej konstatacji stały się rozważania wiążące się z zakresem ocenianego postanowienia, który dotyczył kwestii autonomicznej, usytuowanej niejako na marginesie ewentualnego i mogącego mieć miejsce w obcym państwie zasadniczego procesu karnego (zob. postanowienie SN z 22 stycznia 2015 r., III KO 95/14). Ponieważ sprawa we właściwym trybie skierowana została na posiedzenie „w celu zbadania istnienia przesłanek do wznowienia postępowania z urzędu”, Sąd Najwyższy zdecydował, stosownie do art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k., o pozostawieniu bez rozpoznania kwestii wznowienia z urzędu postępowania w przedmiocie wydania osoby ściganej Zjednoczonym Emiratom Arabskim.

O wydatkach poniesionych w związku z rozpoznaniem sprawy orzeczono po myśli art. 638 k.p.k.