II KO 31/24 · Sąd Najwyższy

II KO 31/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 czerwca 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka (przewodniczący)‎SSN Andrzej Tomczyk (sprawozdawca)‎SSN Eugeniusz WildowiczProtokolant Ewelina Turlej po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu 5 czerwca 2024 r., sprawy A. R. , w kwestii wznowienia z urzędu postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 9 maja 2019 r., sygn. akt II AKa 107/19, 1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k. wznawia postępowanie dotyczące lustrowanego A. R. i uchyla orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 9 maja 2019 r., sygn. II AKa 107/19 oraz zmienione nim orzeczenie Sądu Okręgowego w Lublinie z 8 lutego 2019 r., sygn. IV K 430/18 ‎i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Lublinie;

2. kosztami postępowania o wznowienie obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIESąd Okręgowy w Lublinie, po przeprowadzeniu postępowania lustracyjnego, orzeczeniem z 8 lutego 2019 r., sygn. IV K 430/18, stwierdził, że A. R. złożył 20 października 2010 r. oświadczenie lustracyjne niezgodne z prawdą.Apelację od tego orzeczenia w części dotyczącej punktu 3. rozstrzygnięcia (zakaz pełnienia funkcji publicznej) na niekorzyść osoby lustrowanej złożył prokurator Oddziałowego Biura Lustracyjnego IPN w Lublinie.Sąd Apelacyjny w Lublinie, po rozpoznaniu tej apelacji, orzeczeniem z 9 maja 2019 r., sygn.

II AKa 107/19, zmienił zaskarżone orzeczenie.W dniu 7 marca 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo prokuratora Oddziałowego Biura Lustracyjnego IPN w Lublinie, w którym wnosi o wznowienie postępowania w sprawie A. R. z uwagi na wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, bowiem orzeczenie Sądu I instancji nie zostało podpisane.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Pismo prokuratora Oddziałowego Biura Lustracyjnego IPN w Lublinie zostało potraktowane jako zasygnalizowanie Sądowi Najwyższemu wystąpienia w sprawie A. R. uchybienia należącego do katalogu bezwzględnych przyczyn odwoławczych i uruchomiło przeprowadzanie czynności z urzędu.

W wypadku potwierdzenia istnienia tego rodzaju uchybienia dochodzi bowiem do wznowienia postępowania z urzędu na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 48).Analiza akt sprawy lustracyjnej A. R. wskazuje, że orzeczenie Sądu Okręgowego w Lublinie z 8 lutego 2019 r., sygn. IV K 430/18, nie zostało podpisane przez sędziów biorących udział w jego wydaniu.Sporządzono je jako jednolity tekst razem z uzasadnieniem i dopiero pod tym ostatnim dokumentem znajdują się podpisy złożone przez członków składu orzekającego.

Sąd Najwyższy w tym składzie podziela natomiast pogląd, że sytuacja tego rodzaju stanowi uchybienie określone w art. 439 § 1 pkt 6 in fine k.p.k. (por. wyroki Sądu Najwyższego z: 10 lutego 2017 r., IV KO 97/16; 2 lipca 2020 r., III KK 127/20, OSNK 2020, z. 8, poz. 36; 13 października 2020 r., III KK 418/19). Orzeczenie stwierdzające, że oświadczenie lustracyjne jest zgodne (lub niezgodne) z prawdą rozstrzyga zagadnienie tej rangi i określa konsekwencje tak istotne z punktu widzenia praw obywatelskich, że nie może być wątpliwości co do tego, iż na gruncie postępowania lustracyjnego ma wagę wyroku.

Ustawodawca, co należy wskazać, nakazuje odpowiednio stosować przepisy o wyroku (por. art. 21a ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, Dz. U. z 2024 r., poz. 273). Ponadto orzeczeniem tym rozstrzyga się w głównym przedmiocie postępowania – o odpowiedzialności o charakterze represyjnym. Musi zostać zatem podpisane przez wszystkich członków składu orzekającego, niezależnie od podpisów złożonych przez nich pod jego uzasadnieniem, jest ono bowiem sui generis rozstrzygnięciem, a nie zbiorczym określeniem rozstrzygnięć sądu, ujętych w art. 93 § 1 k.p.k., do których ma zastosowanie przepis art. 94 k.p.k.

Oceny tej nie zmienia obowiązek sporządzania z urzędu pisemnego uzasadnienia orzeczenia oraz doręczania go stronom postępowania, gdyż regulacje z tym związane nie mogą modyfikować zasad związanych z podpisywaniem orzeczenia. Czynność podpisania orzeczenia, do której odnosi się treść art. 113 k.p.k., jest w ustawie procesowej traktowana samodzielnie i wyodrębniona od czynności podpisania jego uzasadnienia (por. art. 115 § 1 k.p.k.). O ile złożenie podpisu jedynie pod uzasadnieniem postanowienia jest akceptowalne przy założeniu oczywiście, że jest ono sporządzone razem ze stanowiącym przedmiot postanowienia rozstrzygnięciem, co wynika z treści art. 94 § 1 pkt. 5 k.p.k., który traktuje uzasadnienie jako jeden z elementów postanowienia, o tyle odnośnie wyroków, a w konsekwencji również orzeczeń wydawanych w postępowaniu lustracyjnym, brak jest podstaw, aby przyjąć, że uzasadnienie wyroku stanowi jego część, a nie akt od niego odrębny.Konsekwencją stwierdzonego uchybienia stanowiącego bezwzględną przyczynę odwoławczą, jest uchylenie zarówno orzeczenia Sądu Apelacyjnego ‎w Lublinie z 9 maja 2019 r., jak i zmienionego nim orzeczenia Sądu Okręgowego ‎w Lublinie z 8 lutego 2019 r., które dotknięte jest bezpośrednio wskazaną wadą prawną.

Sytuacja określona w art. 439 § 1 k.p.k. zachodzi zarówno wówczas, gdy uchybienia tego dopuści się sąd odwoławczy, jak i wtedy, gdy sąd ten, wbrew bezwzględnemu nakazowi wynikającemu z tego przepisu, nie uchylił orzeczenia sądu pierwszej instancji dotkniętego takim uchybieniem.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sądy obu instancji powinny pamiętać ‎o konieczności składania podpisów członków składu orzekającego zarówno pod treścią samego rozstrzygnięcia, jak i pod jego uzasadnieniem. Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.[J.J.][ms] Andrzej Tomczyk Andrzej Stępka Eugeniusz Wildowicz