II KO 24/12 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 29 MAJA 2012 R.

II KO 24/12

Usytuowanie systemowe art. 420 § 1 k.p.k. oraz racje funkcjonalne

jednoznacznie wskazują, że jest on adresowany, generalnie, do sądu

pierwszej instancji.

Przewodniczący: sędzia SN J. Szewczyk.

Sędziowie: SN E. Wildowicz, SA (del. do SN) D. Kala

(sprawozdawca).

Sąd Najwyższy na posiedzeniu w dniu 29 maja 2012 r., po

rozpoznaniu sprawy z wniosku pełnomocnika I. L. i V. S. o uzupełnienie

wyroku Sądu Najwyższego z 7 marca 1963 r. o rozstrzygnięcie w

przedmiocie dowodów rzeczowych, na podstawie art. 35 § 1 k.p.k.

postanowił s t w i e r d z i ć swą niewłaściwość do rozpoznania powyższego

wniosku i p r z e k a z a ć sprawę w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w

W. UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1963 r., po rozpoznaniu

rewizji prokuratora i oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z

dnia 19 marca 1962 r., skazującego Jakuba S. vel Naftalego H. za

przestępstwo z art. 23 § 1 m.k.k. na karę roku więzienia, uchylono

zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego i orzeczono odmiennie co do istoty

sprawy, skazując Jakuba S. vel Naftalego H. z mocy art. 23 § 1 m.k.k. w

zw. z art. 26 k.k. na karę roku więzienia, zaliczając na jej poczet okres

tymczasowego aresztowania i uznając tym samym karę za wykonaną.

Powyższym wyrokiem Sądu Najwyższego rozstrzygnięto o kosztach

postępowania karnego. W przedmiotowym wyroku nie zamieszczono

orzeczenia o dowodach rzeczowych zabezpieczonych w toku postępowania

karnego.

Wobec braku tego rozstrzygnięcia pełnomocnik spadkobierczyń

Jakuba S. vel Naftalego H. (jego córek I. L. i V. S.) domagał się

uzupełnienia na podstawie art. 420 § 2 k.p.k. przedmiotowego wyroku Sądu

Najwyższego „poprzez stwierdzenie zbędności prywatnych materiałów

obejmujących korespondencję, tłumaczenia i spuściznę literacką Naftalego

H. zatrzymanych w toku postępowania, a dzisiaj należących do jego

spadkobierców

i

nakazanie

ich

niezwłocznego

zwrotu

osobom

uprawnionym tj. córkom Naftalego H.”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Właściwy do rozpoznania niniejszej kwestii incydentalnej jest Sąd

Okręgowy w W.

Na

wstępie

wypada

poczynić

kilka

uwag

o

charakterze

porządkującym dalszy wywód. Po pierwsze, w istocie ani wyrok Sądu

Wojewódzkiego w W. z dnia 19 marca 1962 r., ani też wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 7 marca 1963 r. nie zawierały rozstrzygnięć o

dowodach rzeczowych. Rozstrzygnięcia takie zapadały natomiast w formie

postanowień Sądu Wojewódzkiego w W. i dotyczyły w szczególności

rzeczy, których wydania domaga się obecnie pełnomocnik córek Naftalego

H. (postanowienia z dni: 24 marca 1962 r.; 13 lipca 1962 r.; 11 maja 1963

r.; 11 grudnia 1963 r.). Po drugie – wobec braku w tej materii przepisów

szczególnych (intertemporalnych), kierować się należy w niniejszej sprawie

generalną zasadą prawa karnego procesowego, iż prawo to „chwyta

sprawy w biegu”. Stąd też ocena wniosku pełnomocnika o wydanie

orzeczenia w przedmiocie dowodów rzeczowych, musi być rozpatrywana

na tle obecnego stanu prawnego. Po trzecie trzeba podkreślić, iż Sąd

Najwyższy wyrokując dnia 7 marca 1963 r. funkcjonalnie procedował jako

sąd odwoławczy. Rozpatrywał bowiem rewizję prokuratora i oskarżonego

od nieprawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 19 marca

1962 r.

Przechodząc na grunt art. 420 § 1 k.p.k. (tego bowiem przepisu w

istocie dotyczy wniosek pełnomocnika, a nie błędnie wskazanego przez

niego art. 420 § 2 k.p.k.) należy nadmienić, iż „jeżeli wyrok nie zawiera

rozstrzygnięcia co do (...) dowodów rzeczowych sąd orzeka o tym

postanowieniem na posiedzeniu”.

Usytuowanie

systemowe

powyższego

przepisu

oraz

racje

funkcjonalne jednoznacznie wskazują, że jest on adresowany generalnie do

sądu pierwszej instancji (zob. M. Cieślak, Z. Doda: Uwagi do postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1983 r., Z 167/83, Biblioteka Palestry

1987, s. 135). Ten stan rzeczy nie może dziwić, skoro to wyroki tego sądu

co do zasady rozstrzygają o przedmiocie procesu i wobec tego w nich

zamieszcza się rozstrzygnięcie o dowodach rzeczowych. W razie zaś jego

braku niezbędne jest wydanie stosownego postanowienia uzupełniającego

w trybie powyższego przepisu. Wyjątkowo może dojść do wydania

rozstrzygnięcia w tym przedmiocie przez sąd odwoławczy (art. 458 k.p.k. w

zw. z art. 420 § 1 k.p.k.), jeśli zachodzi konieczność uzupełnienia

orzeczenia tego właśnie sądu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30

grudnia 1983 r., Z 167/83, OSNKW 1984, z. 7-8, poz. 83). Oczywiście z

logicznych względów dyspozycja art. 420 § 1 k.p.k. nie może się

aktualizować wówczas, kiedy co prawda w wyroku nie zawarto stosownego

rozstrzygnięcia

w

przedmiocie

dowodów

rzeczowych,

jednak

rozstrzygnięcie takie – w przedmiocie tych dowodów – następnie wydano

na posiedzeniu i to niezależnie od trybu i podstawy prawnej takiej decyzji

procesowej. Skoro bowiem stosowna decyzja w przedmiocie dowodów

rzeczowych ostatecznie zapadła, to nie ma już substratu rozstrzygnięcia w

rozumieniu art. 420 § 1 k.p.k.

W niniejszej sprawie – jak już wcześniej wskazano – zapadły na

posiedzeniu postanowienia w przedmiocie dowodów rzeczowych, w tym

także

tych,

których

wydania

domaga

się

obecnie

pełnomocnik.

Podkreślenia wymaga w szczególności to, iż na posiedzeniu w dniu 11

grudnia 1963 r. (po prawomocnym zakończeniu sprawy) Sąd Wojewódzki w

W. „odmówił wydania przedmiotów zakwestionowanych w czasie rewizji (...)

bowiem stanowią one dowód rzeczowy w niniejszej sprawie i wobec tego

powinny pozostać w aktach jako ich integralna część”.

Wobec tego – przy uwzględnieniu treści art. 118 § 1 i 2 k.p.k. –

przyjąć trzeba, że analizowany wniosek pełnomocnika nie dotyczy w istocie

uzupełnienia wyroku Sądu Najwyższego w trybie art. 420 § 1 k.p.k., lecz

sprowadza się do żądania reasumpcji, błędnego zdaniem pełnomocnika,

postanowienia Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 11 grudnia 1963 r.

poprzez jego zmianę i wydanie odmiennej decyzji co do istoty sprawy, a

więc przedmiotowych dowodów rzeczowych.

Z oczywistych względów nie aktualizuje się więc w tej sprawie

właściwość Sądu Najwyższego, skoro nie ma podstaw do wydania

postanowienia w trybie art. 420 § 1 k.p.k. (abstrahując od tej kwestii, że de

lege lata Sąd Najwyższy nie jest przecież w układzie apelacyjnym, za

wyjątkiem sytuacji z art. 441 § 5 k.p.k., sądem odwoławczym). Sprawę

należało zaś przekazać zgodnie z właściwością funkcjonalną sądowi

pierwszej instancji, tj. Sądowi Okręgowemu w W. Sąd ten – będąc

odpowiednikiem ówczesnego Sądu Wojewódzkiego w W. – powinien

odnieść się do wniosku pełnomocnika i rozważyć możliwość wydania

stosownego postanowienia. Realizując tę czynność działał on będzie jako

uprawniony organ, mając na uwadze konstytucyjny standard prawa

obywatela do sądu właściwego (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Dodać trzeba, że Sąd Okręgowy w W. odnosił się już co prawda

negatywnie do wniosku pełnomocnika w postanowieniu z dnia 20 czerwca

2011 r., jednak postanowienie to zostało w dniu 26 lipca 2011 r. uchylone

przez Sąd Apelacyjny w W., który to sąd pozostawił zażalenie

pełnomocnika wnioskodawczyń bez rozpoznania.

Sąd Okręgowy w W. rozpoznając wniosek pełnomocnika powinien

przeanalizować w szczególności to, czy wydane przez Sąd Wojewódzki w

W. postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych z dnia 11 grudnia

1963 r., do których to dowodów roszczenia zgłasza pełnomocnik

wnioskodawczyń, posiada cechę prawomocności materialnej, a jeśli nie,

czy możliwa jest jego reasumpcja w kierunku sugerowanym przez

pełnomocnika. Czyniąc rozważania w odniesieniu do analizowanej kwestii

incydentalnej Sąd Okręgowy powinien mieć także na uwadze treść regulacji

art. 53 u.s.p., § 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5

marca 2004 r. w sprawie przechowywania akt spraw sądowych oraz ich

przekazywania do archiwów państwowych lub do zniszczenia (Dz. U. Nr 46,

poz. 443 ze zm.) oraz regulacje ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o

narodowym zasobie archiwalnym (Dz. U. z 2011 r. Nr 123, poz. 698 ze

zm.).

Kierując się powyższą argumentacją orzeczono jak w postanowieniu.