II KO 101/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KO 101/22 POSTANOWIENIE Dnia 9 listopada 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik w sprawie ze skarg P. G., I. T., Ł. B. i P. K. na przewlekłość postępowania przygotowawczego o sygn. […], prowadzonego w Prokuraturze Okręgowej w Świdnicy po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 9 listopada 2022 r., inicjatywy Sądu Okręgowego w Warszawie zmierzającej do przekazania do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu spraw o sygn. IX S 135/22, IX S 136/22, IX S 137/22 i IX S 138/22, na podstawie art. 37 k.p.k. p o s t a n o w i ł wniosku nie uwzględnić.

UZASADNIENIEPostanowieniem z dnia 7 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wystąpił do Sądu Najwyższego o przekazanie do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu spraw prowadzonych pod aktualnymi sygnaturami IX S 135/22, IX S 136/22, IX S 137/22 i IX S 138/22 w przedmiocie skarg na przewlekłość opisanego wyżej postępowania przygotowawczego wniesionych przez P. G., I.T., Ł.B. i P. K.. W postanowieniu wskazano, że kolejni referenci składali wnioski o ich wyłączenie ze względu na fakt wspólnego orzekania lub znajomości z sędziami P. G., P. K. i I.

T. oraz fakt orzekania sędziego Ł. B. w Sądzie Rejonowym znajdującym się we właściwości sądu odwoławczego i wnioski te były uwzględniane. W przekonaniu Sądu Okręgowego w Warszawie, przez dobro wymiaru sprawiedliwości należy rozumieć także sprawność postępowania „w sytuacji gdy w danej sprawie występuje prawie pewność, że z uwagi na występującą w sprawie konfigurację osobową wszyscy sędziowie złożyliby wnioski w trybie art. 41 § 1 k.p.k.” W realiach spraw będących przedmiotem wystąpienia, według inicjującego postępowanie Sądu, brak jest warunków do rozpoznania ich w sposób obiektywny, bowiem ich okoliczności mogą wywierać realny wpływ na swobodę orzekania przez sędziów Sądu Okręgowego w Warszawie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Inicjatywa Sądu Okręgowego w Warszawie nie zasługuje na uwzględnienie.Jak słusznie zauważono w uzasadnieniu wystąpienia Sądu, przepis art. 37 k.p.k.

„ma charakter wyjątkowy i zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jego wykładnia nie może mieć charakteru rozszerzającego. Artykuł 37 k.p.k. powinien znaleźć zastosowanie dopiero wtedy, gdy dla dobra wymiaru sprawiedliwości w danej sprawie nie jest wystarczające posłużenie się innymi przewidzianymi w Kodeksie postępowania karnego i służącemu temu celowi instytucjami”. Mimo przytoczonego zastrzeżenia wystąpienie Sądu ocenić należy jako próbę uniknięcia postępowania w przedmiocie wyłączenia poszczególnych sędziów i w istocie pozbycia się zawisłych od wielu miesięcy spraw.

Poszczególne skargi na przewlekłość postępowania zostały zarejestrowane w dniach: 24 lutego 2022 r. (skargi P. G. i I. T.), 25 kwietnia 2022 r. (skarga Ł. B.) i 26 lipca 2022 r. (skarga P. K.). Sprawy przydzielane były wylosowanym sędziom referentom, którzy składali skuteczne wnioski o ich wyłączenie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Jak wynika z akt sprawy i pisma Przewodniczącej IX Wydziału Karnego – Odwoławczego SSO M. R. z dnia 21 września 2022 r., adresowanego do prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie, dotychczas wyłączono 16 sędziów z dwóch wydziałów karno – odwoławczych.

W związku z tą sytuacją Przewodnicząca Wydziału zwróciła się do Prezesa Sądu o „rozważenie odebrania oświadczeń w przedmiocie ewentualnego wyłączenia się od rozpoznania niniejszych spraw przez wszystkich sędziów Sądu Okręgowego w Warszawie w oparciu o art. 41 § 1 k.p.k., co zdecydowanie przyczyni się do przyspieszenia rozpoznania tych spraw (…)”. Na piśmie tym znajduje się datowana na 28 września 2022 r. adnotacja „Stwierdzam brak podstaw do uwzględnienia wniosku.” W dniu 3 października 2022 r. zarządzono o przedstawieniu akt spraw wylosowanemu sędziemu – SSO I.

K.. Sędzia w dniu 7 października 2022 r. złożyła oświadczenie w trybie art. 41 § 1 k.p.k., wskazując na okoliczności przemawiające za wyłączeniem jej od rozpoznania omawianych spraw. W tym samym dniu Sąd Okręgowy w Warszawie w składzie z SSO I. K. wydał postanowienie o zwróceniu się do Sądu Najwyższego z inicjatywą przekazania spraw do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. W aktach sprawy znajduje się również zarządzenie Przewodniczącej Wydziału o pozostawieniu oświadczenia sędziego złożonego w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w aktach sprawy, do czasu rozpoznania wystąpienia opartego o przepis art. 37 k.p.k.W świetle powyższych okoliczności z całą mocą należy podkreślić, że dobro wymiaru sprawiedliwości nie może być utożsamiane z ułatwieniem funkcjonowania jego poszczególnych organów.

Poszczególne sprawy zalegają w Sądzie właściwym do ich rozpoznania od wielu miesięcy, w międzyczasie wyłączono od ich rozpoznania kilkunastu sędziów, a Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie nie dostrzega podstaw do odebrania oświadczeń w trybie art. 41 § 1 k.p.k. od pozostałych sędziów orzekających w tym Sądzie. Oznacza to, że w ocenie Prezesa, odpowiedzialnego za kierowanie Sądem Okręgowym, a w konsekwencji także za sprawność postępowania związaną z organizacją wymiaru sprawiedliwości, istnieje możliwość wyłonienia składu orzekającego zdolnego do rozpoznania zawisłych spraw, bez przeszkód wynikających z przepisów o wyłączeniu sędziego.

Uwzględnienie wniosku Sądu byłoby rażąco nielojalne wobec sądu, któremu sprawy zostałyby przekazane do rozpoznania, pozostawałoby w sprzeczności z mającą charakter gwarancyjny właściwością sądu, a nadto ingerowałoby w kwestie związane z organizacją wymiaru sprawiedliwości, które w tym aspekcie pozostają poza kompetencjami Sądu Najwyższego.Kierując się powyższym, orzeczono jak na wstępie.[as]