II KKN 172/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KKN 172/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 lutego 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Piotr Hofmański (spr.)

Sędziowie:

SN – Edwarda Matwijów

SN – Józef Musioł

Protokolant – Teresa Jarosławska

po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2001 r.

sprawy W. D.

oskarżonego z art. 156 § 2 kk z 1969 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w S.

z dnia 5 maja 1997 r., sygn. II Ka […]

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ł.

z dnia 12 maja 1996 r., sygn. II K […]

1. uchyla

zaskarżony

wyrok

i

sprawę

przekazuje

Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania,

Sądowi

2. zarządza zwrot kwoty 300,- zł na rzecz W. D. tytułem uiszczonej

opłaty od kasacji.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 12 grudnia 1996 r.,

sygn. II K […], W. D. uznany został za winnego popełnienia przestępstwa

z art. 156 § 2 kk na szkodę J. L.. Wyrok powyższy poddany został kontroli

instancyjnej na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, w której

podniesiony został zarzut obrazy przepisów o przedawnieniu. Według obrońcy,

Sąd Rejonowy orzekał pomimo iż nastąpiło przedawnienie, albowiem

oskarżyciel prywatny wniósł akt oskarżenia po upływie terminu przewidzianego

w art. 50 § 4 kpk z 1969 r.

Apelacja nie przyniosła rezultatu zamierzonego przez jej autora,

albowiem Sąd Wojewódzki w S., wyrokiem z dnia 5 maja 1997 r.,

sygn. II Ka […] utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. Uzasadniając swoją

decyzję Sąd Wojewódzki wskazał, iż w sprawie problem przedawnienia

nie występuje. Prywatny akt oskarżenia wpłynął bowiem po terminie, o którym

mowa w art. 50 § 4 kpk z 1969 r., niemniej oskarżyciel pokrzywdzony nie został

należycie powiadomiony o jego uprawnieniu do wniesienia tego aktu i terminie,

w którym wolno było mu to uczynić, a zatem upływ terminu nie mógł

wywoływać negatywnych dlań skutków w rozumieniu art. 10 § 2 kpk z 1969 r.

Wyrok powyższy zaskarżony został kasacją przez obrońcę skazanego.

W kasacji podniesiono zarzut mającego wpływ na treść orzeczenia rażącego

naruszenia prawa procesowego, w szczególności art. 50 § 4 kpk z 1969 r.

w związku z art. 105 § 2 kk z 1969 r., art. 11 pkt 6 i 111 kpk z1969 r.,

polegającego na wydaniu i utrzymaniu w mocy wyroku skazującego, pomimo iż

w dacie wniesienia aktu oskarżenia, upłynął już termin przedawnienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. W sprawie niniejszej

Prokurator Rejonowy w Ł., który prowadził postępowanie przygotowawcze

przeciwko

skazanemu,

umorzył

je

w

części

dotyczącej

czynu

zakwalifikowanego z art. 156 § 2 kk z 1969 r. postanowieniem z dnia

30 sierpnia 1995 r. To postanowienie doręczone zostało prawidłowo

pokrzywdzonemu J. L. w dniu 21 września 1995 r. (k. 71 akt II K […])

wraz z pouczeniem o terminie i sposobie jego zaskarżenia. Zostało ono

zaskarżone przez pokrzywdzonego i utrzymane w mocy postanowieniem

Prokuratora Wojewódzkiego w S. z dnia 9 października 1995 r. W uzasadnieniu

tego postanowienia Prokurator Wojewódzki wskazał, iż wobec stwierdzenia, iż

czyn, o który podejrzany był W. D. ścigany jest z oskarżenia prywatnego,

zaś brak jest podstaw do ingerencji w trybie art. 50 § 1 kpk z 1969 r.,

pokrzywdzony może skorzystać z uprawnienia określonego w art. 50 § 4 kpk

z 1969 r. W aktach brak jest jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby,

iż pokrzywdzonemu doręczono odpis tego postanowienia (pomimo iż

postanowieniu towarzyszy zarządzenie w kwestii doręczenia).

Prywatny akt oskarżenia wniesiony został w dniu 16 listopada 1995 r. Sąd

Rejonowy w Ł. postanowieniem z dnia 31 stycznia 1996 r. postępowanie

przeciwko W. D. umorzył uznając, iż miarodajne dla obliczenia terminu

o którym mowa w art. 50 § 4 kpk z 1969 r. jest wydanie postanowienia

przez Prokuratora Rejonowego (doręczonego w dniu 21 września 1995 r.).

To stanowisko Sądu Rejonowego zakwestionowane zostało przez Sąd

Wojewódzki w S., który uznał w postanowieniu z 19 kwietnia 1996 r., iż skutki

upływu terminu określonego w art. 50 § 4 kpk nie nastąpiły, albowiem

pokrzywdzony nie został pouczony o terminie i sposobie wniesienia prywatnego

aktu oskarżenia w sprawie.

W kasacji obrońcy oskarżonego od wyroku z dnia 5 maja 1997 r. właśnie

to stanowisko Sądu Wojewódzkiego w S. jest kwestionowane, jako że –

podtrzymane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – przesądziło o uznaniu, że

w sprawie przedawnienie nie nastąpiło. Obrońca wywodzi, iż fakt braku

pouczenia pokrzywdzonego o terminie i sposobie wniesienia prywatnego

aktu oskarżenia jest okolicznością, która mogłaby być wzięta pod uwagę

w ewentualnym postępowaniu w przedmiocie przywrócenia terminu zawitego,

o którym mowa w art. 50 § 4 kpk z 1969 r. W sprawie niniejszej postępowanie

takie nie zostało zaś w ogóle wszczęte, w związku z czym skutkiem upływu

terminu zawitego, przedawnienie nastąpiło.

Nie kwestionując trafności powyższych uwag autora kasacji, Sąd

Najwyższy zwraca jednak uwagę na to, że rozważanie kwestii upływu terminu

przedawnienia i ewentualnej potrzeby wdrażania postępowania w przedmiocie

przywrócenia terminu jest w sprawie co najmniej przedwczesne. Rzecz bowiem

w tym, że w ogóle nie ustalono, czy termin określony w art. 50 § 4 kpk z 1969 r.

w ogóle upłynął w dacie wniesienia aktu oskarżenia. Nie można bowiem, jak

czyni to Sąd Rejonowy, przyjąć, iż miarodajne jest wydanie prokuratorskiego

postanowienia o umorzeniu postępowania w pierwszej instancji, skoro zostało

ono zaskarżone i poddane kontroli instancyjnej. Ostateczne bowiem odstąpienie

od ścigania w sprawie nastąpiło z chwilą wydania postanowienia w drugiej

instancji przez Prokuratora Wojewódzkiego w S.. Termin zawity do wniesienia

prywatnego aktu oskarżenia rozpoczyna więc bieg z chwilą powiadomienia

pokrzywdzonego o treści tego postanowienia. Z akt sprawy nie wynika

tymczasem w ogóle czy, i ewentualnie kiedy to nastąpiło.

W tej sytuacji zachodzi potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w instancji odwoławczej.

Sąd odwoławczy – ponownie ustosunkowując się do zarzutów podniesionych

w apelacji – powinien w szczególności, po dokonaniu niezbędnych czynności,

ustalić, w jakiej dacie rozpoczął w sprawie bieg termin określony w art. 50

§ 4 kpk z 1969 r., czy został on zachowany przy uwzględnieniu daty wniesienia

prywatnego aktu oskarżenia i czy w związku z tym postępowanie w sprawie

było prawnie dopuszczalne. Sąd odwoławczy powinien także rozważyć kwestię

prawidłowości pouczenia pokrzywdzonego o przysługującym mu uprawnieniu,

pamiętając jednak, iż kwestia ta – z uwagi na charakter terminu określonego

w art. 50 § 4 kpk z 1969 r.- może mieć znaczenie dla jego biegu jedynie

w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 111 kpk.

Sąd Najwyższy ma świadomość tego, że dopiero treść ustaleń

dokonanych w ponownym postępowaniu odwoławczym przesądzi o kwestii

prawnej dopuszczalności procesu w sprawie. Zachodzący aktualnie brak

pewności w tej kwestii nie stoi jednak na przeszkodzie ani postępowaniu

kasacyjnemu (art. 529 kpk), ani też postępowaniu ponownemu w instancji

odwoławczej.

Postępowanie

przed

tym

sądem

jest

bowiem

prawnie

dopuszczalne, o ile zmierza do ustalenia kwestii jego prawnej dopuszczalności.

Dopiero ewentualne stwierdzenie, iż w sprawie nastąpiło przedawnienie,

prowadzić będzie do zastosowania art. 17 § 1 kpk.

Rozważywszy powyższe, orzeczono jak w wyroku.

Przewodniczący: SSN (Piotr Hofmański)

Sędziowie: SN (Edward Matwijów)

aw

f/es

SN (Józef Musioł)