II KK 64/08 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 31 PAŹDZIERNIKA 2008 R.

II KK 64/08

Błędne oznaczenie w wyroku daty popełnienia czynu zabronionego

stanowi oczywistą omyłkę pisarską, o ile jest niewątpliwe, że było następstwem nieuwagi, a nie błędu w ustaleniach faktycznych; omyłka taka powinna być korygowana w trybie określonym w art. 105 k.p.k.

Przewodniczący: sędzia SN T. Artymiuk.

Sędziowie: SN R. Malarski (sprawozdawca),

SA (del. do SN) H. Komisarski.

Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Wilkosz-Śliwa.

Sąd Najwyższy w sprawie Jacka K., skazanego z art. 270 § 1 k.k. w

zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 31

października 2008 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 28 sierpnia 2007 r.

o d d a l i ł kasację (...).

Z uzasadnienia:

Prokurator oskarżył Jacka K. o to, że „od 14 czerwca do 8 lipca 2004

roku”, działając czynem ciągłym, w celu użycia za autentyczne, podrobił

cztery dokumenty, to jest o popełnienie przestępstwa określonego w art.

270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Oskarżyciel publiczny jednocześnie wystą-

pił, na podstawie art. 335 § 1 k.p.k., o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionej z oskarżonym kary grzywny w wysokości 100 stawek

dziennych, po 10 zł każda, oraz obciążenie oskarżonego kosztami postępowania. Sąd Rejonowy w Ł., na posiedzeniu w dniu 28 sierpnia 2007 r.,

uwzględnił prokuratorski wniosek, podając jednak w wyroku błędnie, że

przestępstwo miało miejsce w okresie „od 14 czerwca do 8 lipca 2007 roku”. Strony nie zaskarżyły wyroku i uprawomocnił się on w dniu 5 września

2007 r.

Kasację w trybie art. 521 k.p.k. na korzyść skazanego wniósł Prokurator Generalny. Zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie prawa procesowego – art. 14 § 1 k.p.k. i art. 413 § 1 pkt 4 i § 2

pkt 1 k.p.k. – polegające na błędnym przytoczeniu opisu czynu, którego

popełnienie oskarżyciel zarzucił Jackowi K., i w konsekwencji uznaniu go

za winnego i skazaniu za czyn, który nie został mu zarzucony w akcie

oskarżenia. W efekcie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Ł. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie – abstrahując od kwestii kierunku kasacji, który

mógł wywołać kontrowersje (choćby ze względu na potrzebę określenia na

nowo początku okresu zatarcia skazania) – należało ustosunkować się do

poglądu skarżącego, wynikającego z uzasadnienia skargi kasacyjnej, że

mylne oznaczenie w wyroku czasu popełnienia przestępstwa nie może zostać uznane za oczywistą omyłkę pisarską w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.k.

Stanowisko takie wypadało ocenić jako nazbyt rygorystyczne i zdecydowanie uproszczone. Nie negując utrwalonych od dawna w judykaturze zapatrywań, że wymieniony przepis pozwala jedynie na prostowanie takich omyłek, które nie dotyczą materialnej treści orzeczenia i są przy tym oczywiste

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 1970 r., III KZ

76/70, OSNKW 1970, z. 11, poz. 149), i tym samym wyklucza możliwość

prostowania w trybie w nim określonym elementów dotyczących merytorycznej treści wyroku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1975

r., IV KR 15/75, OSNKW 1975, z. 7, poz. 91), trzeba dobitnie powiedzieć,

że taki punkt widzenia nie oznacza, iż ewidentny błąd pisarski, który wkradł

się do dyspozytywnej części wyroku poświęconej rozstrzygnięciu o winie i

karze, nie może zostać potraktowany jako oczywista omyłka, o której mowa

w art. 105 § 1 k.p.k. Istotne jest nie miejsce w wyroku, w którym zaistniała

owa omyłka, ale to czy ma ona charakter wyłącznie pisarski, czy jest efektem pośpiechu lub nieuwagi oraz czy pozostaje widoczna „na pierwszy rzut

oka”.

W konkretnym wypadku nikt przeciętnie wyrobiony społecznie nie

mógłby mieć cienia wątpliwości, że podana w zaskarżonym wyroku data

popełnienia przestępstwa, a więc rok „2007” zamiast roku „2004”, była

skutkiem omyłki pisarskiej wywołanej brakiem dostatecznej uwagi czy roztargnieniem i że omyłka ta miała charakter oczywisty. Zestawienie opisów

czynu z aktu oskarżenia i wyroku nie pozwoliło nawet na snucie przypuszczenia, że u podstaw wskazania wadliwej daty czynu legło mylne mniemanie sędziego na temat czasu popełnienia przestępstwa. Hipoteza taka raziła wręcz niedorzecznością.

Kolejny problem prawny wiązał się z pytaniem, czy dopuszczalne jest

usuwanie z orzeczeń oczywistych omyłek pisarskich za pomocą nadzwyczajnego środka zaskarżenia w postaci kasacji? Pozytywna odpowiedź

musiałaby zakładać, że oczywistą omyłkę pisarską należałoby postrzegać

w płaszczyźnie rażącego naruszenia prawa, które mogło mieć istotny

wpływ na treść orzeczenia, lub też jednego z bezwzględnych powodów

odwoławczych, np. art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w razie zniekształcenia nazwiska członka składu sądzącego. Jasno trzeba stwierdzić, że prostowanie

oczywistej omyłki pisarskiej i kasacja to dwie całkowicie odrębne instytucje

prawne o zgoła radykalnie odmiennych celach i zadaniach. Obrazowo

rzecz ujmując: obie konstrukcje należą do oddzielnych i niezachodzących

na siebie zbiorów. Warto tylko przypomnieć, że sprostowanie oczywistej

omyłki pisarskiej, rachunkowej i w obliczeniu terminów odnosi się do każdego orzeczenia lub zarządzenia albo do ich uzasadnień i może nastąpić w

każdym czasie zarówno z urzędu, jak i na wniosek, natomiast kasacja, jako

nadzwyczajny środek zaskarżenia, służy do kwestionowania przez strony

prawomocnych wyroków sądów odwoławczych (podmioty z art. 521 k.p.k.

mają tu szersze uprawnienia) i wnosi się ją – uogólniając zagadnienie –

wyłącznie z uwagi na poważne uchybienia tkwiące w samym postępowaniu

sądu, który wydał prawomocne rozstrzygnięcie. Tak, jak niedopuszczalne

jest usuwanie z obiegu prawnego rozstrzygnięć zapadłych z rażącym naruszeniem prawa lub obarczonych uchybieniami z art. 439 § 1 k.p.k. za pomocą rozwiązania prawnego przewidzianego w art. 105 k.p.k., tak i niewłaściwe jest uruchamianie trybu kasacyjnego w celu prostowania oczywistych

omyłek pisarskich, rachunkowych, czy w obliczaniu terminów.

Sumując: błędne oznaczenie w wyroku daty popełnienia czynu zabronionego stanowi oczywistą omyłkę pisarską, o ile na pierwszy rzut oka

można stwierdzić, że było następstwem pośpiechu czy nieuwagi; omyłka

taka powinna być korygowana w trybie określonym w art. 105 k.p.k., a nie

za pomocą kasacji.

W tych warunkach, skoro ujawnione przez skarżącego potknięcie sądu miało charakter oczywistej omyłki pisarskiej, Sądowi Najwyższemu nie

pozostawało nic innego, jak tylko oddalić kasację (art. 537 § 1 k.p.k.) i obciążyć wydatkami związanymi z jej rozpoznaniem Skarb Państwa (art. 638

k.p.k.). (...)