II KK 52/25 · Sąd Najwyższy

II KK 52/25 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)‎SSN Jarosław Matras‎SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) w sprawie F. R. skazanego za czyn z art. 209 § 1a k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II K 978/22 na podstawie art. 535 § 5 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę F.

R. Sądowi Rejonowemu Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku do ponownego rozpoznania. Jarosław Matras Jerzy Grubba Paweł Wiliński UZASADNIENIEWyrokiem z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II K 978/22, Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku uznał oskarżonego F. R. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 209 § 1a k.k., polegającego na tym, że w okresie od 11 stycznia 2020 roku do 21 marca 2021 roku w Ł. woj. […], uchylał się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej małoletniej córki M.

R. , określonego co do wysokości wyrokiem Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 25.02.2016 r. w sprawie sygn. akt III C 2249/15, a łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych, czym naraził pokrzywdzoną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się z dniem 23 września 2022 r.Kasację od wskazanego wyżej orzeczenia Sądu Rejonowego wywiódł Prokurator Generalny, zaskarżając wyrok w całości na korzyść skazanego i zarzucając:„rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 366 § 1 k.p.k. i art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na zaniechaniu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dotyczących uprzedniej karalności oskarżonego, co doprowadziło do niedokładnego określenia przypisanego mu czynu i skazania F.

R. wyrokiem z dnia 15 września 2022 r. o sygn. akt II K 978/22, za cały zarzucany mu aktem oskarżenia czyn z art. 209 § 1a k.k., popełniony w okresie od 11 stycznia 2020 r. do 21 marca 2021 r., podczas gdy za występek na szkodę tej samej małoletniej pokrzywdzonej, zamykający się w granicach od 11 stycznia 2020 r. do 12 marca 2021 r. został on już uprzednio prawomocnie skazany wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 16 lipca 2021 r. o sygn. akt ll K 1130/21”.Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.Nie można odmówić racji skarżącemu, że w przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy dopuścił się rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 366 § 1 k.p.k. i art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.Jak bowiem ustalono, ten sam Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku wyrokiem nakazowym z dnia 16 lipca 2021 r., sygn. akt II K 1130/21, uznał F.

R. za winnego tego, że w okresie od 11 stycznia 2020 r. do 12 marca 2021 r. w Ł., woj. […], narażając małoletnią M. R. na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, uchylał się od wykonania wobec niej obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku IV Wydział Rodzinny i Nieletnich o sygn. akt IV RC 486/13 z dnia 10 października 2013 r. na kwotę 350 złotych oraz podwyższonego co do wysokości wyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie III Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 25 lutego 2016 r. o sygn. akt III C 2249/15 do kwoty 450 złotych, gdzie łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych, tj. czynu z art. 209 § 1a k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k., za co na mocy art. 209 § 1a k.k. w zw. z art. 34 § 1 i § 1a pkt 1 i § 2 k.k. i art. 35 § 1 k.k. wymierzył mu karę roku i 6 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym.

Wskazany wyrok uprawomocnił się w dniu 15 października 2021 r.Porównanie powyżej wskazanego orzeczenia z wyrokiem zaskarżonym kasacją w przedmiotowej sprawie prowadzi do bezspornego wniosku, że wydane przez Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku wyroki: z dnia 16 lipca 2021 r. o sygn. akt II K 1130/21 oraz z dnia 15 września 2022 r. o sygn. akt II K 978/22 dotyczą przestępstw niealimentacji, popełnionych przez oskarżonego F. R. na szkodę tej samej małoletniej pokrzywdzonej M. R. . Pierwszy z wydanych wyroków obejmuje okres od 11 stycznia 2020 r. do 12 marca 2021 r. (sygn. akt II K 1130/21), zaś drugi chronologicznie wyrok odnosi się do okresu od 11 stycznia 2020 r. do 21 marca 2021 r. (sygn. akt II K 978/22).

Zaskarżony niniejszą kasacją, drugi chronologicznie, wyrok ustalił więc czas popełnienia przez oskarżonego czynu tak, że w całości pokrywał się on z uprzednim prawomocnym skazaniem za występek niealimentacji (od 11 stycznia 2020 r. do 12 marca 2021 r.), a nadto wykraczał poza ten okres (od 13 marca 2021 r. do 21 marca 2021 r.).Sąd I instancji uchybił więc obowiązkowi precyzyjnego ustalenia czasu popełnienia przestępstwa, o czym mowa w dyspozycji art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., w kontekście także art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. oraz wszechstronnej weryfikacji okoliczności sprawy i w efekcie zaniechania poczynienia prawidłowych ustaleń w przedmiocie całej faktycznej i prawnej sytuacji oskarżonego, ukształtowanej wszystkimi wydanymi wobec niego prawomocnymi wyrokami, do czego był zobowiązany również w myśl regulacji art. 366 § 1 k.p.k. i art. 213 § 1 k.p.k.

Dla realizacji zasady prawdy materialnej konieczne było wyciągnięcie należytych wniosków w znajdującej się w aktach sprawy informacji Krajowego Rejestru Karnego (k. 50-51), w treści której odnotowano między innymi prawomocny wyrok nakazowy Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku o sygn. akt II K 1130/21.W układzie okoliczności niniejszej sprawy nie doszło jednakże do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. W przypadku przestępstw niealimentacji, należących do kategorii tzw. przestępstw zbiorowych, przeszkoda procesowa w postaci rei iudicatae może zachodzić wyłącznie wówczas, gdy okresy uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń alimentacyjnych, ustalone w kolejno rozpoznawanych sprawach, są identyczne i pokrywają się ze sobą, lub gdy okres określony w sprawie następnej został w całości objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II KK 222/17, LEX nr 2337346; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV KK 149/18, LEX 2498044).

W niniejszej sprawie nie zaistniała powaga rzeczy osądzonej, skoro poprzednie skazanie F. R. dotyczy fragmentu czynu zarzuconego i przypisanego mu późniejszym, zaskarżonym kasacją w przedmiotowej sprawie, wyrokiem.Powyższe uchybienia miały istotny wpływ na treść orzeczenia Sądu Rejonowego, a to sprawiło, że niezbędne okazało się jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Rozstrzygając ponownie sprawę Sąd meriti będzie zobowiązany do wzięcia pod uwagę powyższych uwag, a w szczególności uwzględni treść wydanego przez Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku wyroku z dnia 16 lipca 2021 r., sygn. akt II K 1130/21.Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji.

Jarosław Matras Jerzy Grubba Paweł Wiliński[SOP][a.ł]