II KK 440/23 · Sąd Najwyższy

II KK 440/23 POSTANOWIENIE Dnia 18 grudnia 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk w sprawie M. B. uniewinnionej od czynu z art. 261 k.k., po rozpoznaniu w Izbie karnej na posiedzeniu w dniu 18 grudnia 2023 r. wniosku obrońcy o wyłączenie od rozpoznania, wniesionej na niekorzyść oskarżonej, kasacji prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt IX Ka 592/23, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 13 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 424/22, sędziego Sądu Najwyższego Igora Zgolińskiego, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, postanowił wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Igora Zgolińskiego od udziału w sprawie kasacyjnej o sygnaturze II KK 440/23.

UZASADNIENIE

W dniu 19 września 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt IX Ka 592/23, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 13 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 424/22, poprzez uniewinnienie M. B. od czynu z art. 261 k.k.Zarządzeniem z dnia 20 września 2023 r. Prezesa Izby Karnej sprawa przydzielona została do referatu SSN Igora Zgolińskiego.W dniu 30 listopada 2023 r. (data wpływu do SN) obrońca M. B., powołując się na treść art. 41 § 1 k.p.k., złożył wniosek o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy wymienionego wyżej imiennie sędziego wskazując, że fakt jego powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw Dz.

U z 2018 r., poz. 3 – dalej w tekście ustawa o KRS z 2017 r.), wywołuje uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W uzasadnieniu swojego wniosku odwołał się do uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110/20 (OSNK 2020, z. 2, poz.

7) oraz uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), w których to uchwałach Sąd Najwyższy wyraził kategoryczny pogląd, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi wtedy, gdy w składzie Sądu Najwyższego bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy o KRS z 2017r. Podkreślił również, że taka ocena Krajowej Rady Sądownictwa, a w konsekwencji tego wadliwość powołania z jej udziałem (w składzie określonym ustawą o KRS z 2017 r.) osób na urząd sędziego Sądu Najwyższego, znajduje swoje wsparcie w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) Wielka Izba z dnia 15 marca 2022 r., skarga nr 43572/18) Grzęda przeciwko Polsce.

Zwrócił wreszcie uwagę na zapadłe już w Sądzie Najwyższym orzeczenia, w których bądź to stwierdzano nienależytą obsadę tego Sądu z udziałem SSN Igora Zgolińskiego [postanowienia SN: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21(OSNK 2021, z. 10, poz.

41) i z dnia 6 listopada 2023 r., I KO 56/23] lub też wyłączano wyżej wymienionego od udziału w rozpoznawaniu spraw kasacyjnych [postanowienie SN z dnia 9 listopada 2023 r., V KK 430/22]. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek obrońcy M. B. jest zasadny.Oczywiste jest, że strona postępowania powinna mieć gwarancje rozpoznania jej sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd, spełniający kryteria „sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.Uzasadnienie zgłoszonego przez wnioskodawcę żądania o wyłączenie wskazanego w nim sędziego Sądu Najwyższego nie pozostawia wątpliwości, że jego podstawę stanowi obawa prawomocnie uniewinnionej M.

B., że jej sprawa, w której kasację na niekorzyść złożył oskarżyciel publiczny, nie zostanie rozpoznana w sposób bezstronny, a to z uwagi na wyznaczenie do udziału w składzie orzekającym Sądu Najwyższego osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy o KRS z 2017 r. Sąd Najwyższy w tym składzie, w pełni podtrzymuje argumentację zawartą powołanym zresztą przez obrońcę postanowieniu z dnia 9 listopada 2023 r., V KK 430/22, którym – na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC – wyłączono sędziego Igora Zgolińskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej.

Zważywszy na powołane we wniosku obrońcy dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego, a także zapatrywania ETPCz dotyczące wykładni standardu „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” wynikającego z treści art. 6 ust. 1 EKPC, dokonywanej głównie przez pryzmat udziału w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r., zatem organu zależnego od władzy wykonawczej i ustawodawczej, koniecznym stało się podjęcie decyzji o wyłączeniu od rozpoznania sprawy kasacyjnej II KK 440/23, w oparciu o regulację art. 41 § 1 k.p.k., Igora Zgolińskiego, którego powołanie na urząd sędziego Sądu Najwyższego nastąpiło w takiej właśnie procedurze.Podzielić należało przy tym w całej rozciągłości pogląd Sądu Najwyższego zawarty w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21.

W orzeczeniu tym trafnie zauważono, że standard z art. 6 ust.1 EKPC ma zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ postępowanie takie, chociaż uznane w prawie krajowym za „nadzwyczajne” albo „wyjątkowe”, z natury i w swoim zakresie jest podobne do zwykłego postępowania odwoławczego (M. A. Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka, wyd. 7, s. 502 i cytowane wyroki ETPC). Istotna jest w takim wypadku sama procedura, a nie jej etap. Konwencja nie wymaga powołania do życia sądu apelacyjnego ani kasacyjnego, ale jeśli jednak one istnieją, postępowanie przed nimi powinno zapewniać gwarancje rzetelnego procesu sądowego, w tym spełnienie wymogu bezstronności (P. Hofmański, A.

Wróbel w: L. Garlicki [red.] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1-8, Warszawa 2010, s. 253; M. A. Nowicki, op.cit. s. 492 i cyt. orzecznictwo). Skoro tak, to oczywistym jest, że na ten etap postępowania rozciąga się także standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” wyrażony w art. 6 ust. 1 EKPC. Rzeczą Sądu Najwyższego rozpoznającego wniosek na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. jest wyłączenie sędziego nie tylko wtedy, gdy zostanie wykazana okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, ale także wtedy, gdy orzekanie w tej sprawie przez tego sędziego mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPCz i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, co przecież mogłoby z kolei skutkować nie tylko odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa, ale również prowadzić do złożenia wniosku o wznowienie tego etapu postępowania (art. 540 § 3 k.p.k.) – zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22; z dnia 21 czerwca 2023 r., V KO 17/22).Z tych powodów postanowiono jak na wstępie. [K.K.] [ms] ‎