Supreme Court dismisses appeal, upholding mandatory two-year driving ban for drunk driving despite prosecutor's error.

Sygn. akt II KK 422/17 POSTANOWIENIE Dnia 12 kwietnia 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Andrzej Stępka‎SSN Jarosław MatrasProtokolant Anna Janczak przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jacka Radoniewicza,‎w sprawie D.K.‎skazanego z art. 178a § 1 k.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 12 kwietnia 2018 r.,‎kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego‎od wyroku Sądu Okręgowego w W.‎z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt X Ka […]/16‎zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w W.‎z dnia 26 sierpnia 2016 r., sygn. akt II K […]/16, oddala kasację, a wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa UZASADNIENIEWyrokiem z dnia 26 sierpnia 2016 r., sygn. akt II K […]/16, przy zastosowaniu stosownie do treści art. 4 § 1 k.k. przepisów Kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., Sąd Rejonowy dla w W.:

I.uznał D.K. za winnego tego, że w dniu 18 czerwca 2015 r. w W., znajdując się pod wpływem środków odurzających pod postacią kanabinoli prowadził w ruchu lądowym samochód osobowy marki BMW o nr rej.[…], tj. występku z art. 178a § 1 k.k., za co skazał go i wymierzył mu karę grzywny w wysokości 180 stawek, ustalając wysokość jednej stawki na 30 złotych;II.uniewinnił oskarżonego od popełnienia czynu opisanego w pkt 2 części wstępnej wyroku zakwalifikowanego z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii;III.na podstawie art. 42 § 2 k.k. i art. 43 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 2 lat;IV.na podstawie art. 63 § 4 k.k. na poczet orzeczonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów zaliczył okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 18 czerwca 2015 r.;V.na podstawie art. 63 § 1 k.k. zaliczył na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary grzywny okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 18 do dnia 19 czerwca 2015 r. ustalając, że okres ten odpowiada 4 stawkom dziennym grzywny;VI.orzekł o dowodzie rzeczowym i kosztach sądowych.Opisane orzeczenie zaskarżone zostało przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w W. na niekorzyść oskarżonego „w części dotyczącej środków karnych”.

Skarżący, powołując się na przepisy art. 425 § 3, 427 § 1 i 2 oraz art. 438 pkt 1 k.p.k. zarzucił „naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 42 § 2 k.k. w niewłaściwym brzmieniu i nieprawidłowe orzeczenie wobec D.K. środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres lat dwóch, podczas gdy stosownie do treści art. 42 § 2 k.k. w brzmieniu z dnia 18 maja 2015 r. sąd obligatoryjnie orzeka, na okres nie krótszy niż 3 lata, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji był pod wpływem środka odurzającego” i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie wobec oskarżonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat.Po rozpoznaniu wniesionej apelacji Sąd Okręgowy w W., wyrokiem z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt X Ka […], zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zaostrzył orzeczony w pkt III środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym do 3 lat, a w pozostałym zakresie orzeczenie to utrzymał w mocy.Wyrok Sądu odwoławczego został zaskarżony przez Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego „w części dotyczącej utrzymania w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie, w jakim z rażącym naruszeniem art. 43a § 2 k.k., w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 maja 2015 roku nie orzekł obligatoryjnego środka karnego w postaci świadczenia pieniężnego”.

Powołując się na przepisy art. 523 § 1, 526 § 1 i 537 § 1 i 2 k.p.k. skarżący zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k. w związku z art. 440 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu nienależytej kontroli odwoławczej i zmianie wyroku na niekorzyść oskarżonego jedynie w zakresie środka karnego orzeczonego na podstawie art. 42 § 2 k.k. oraz niezasadnym i oczywiście niesprawiedliwym utrzymaniu w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie środka karnego w postaci świadczenia pieniężnego w zakresie jego nieorzeczenia, podczas gdy zgodnie z brzmieniem przepisu art. 43a § 2 k.k., w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 maja 2015 roku, jego orzeczenie w przypadku uznania D.K. winnym popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. było obligatoryjne i zobowiązywało Sąd odwoławczy do orzekania poza granicami zaskarżenia, poprzez uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi meriti do ponownego rozpoznania” i wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi meriti do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie.W uzasadnieniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia trafnie wskazano, że D.K. dopuścił się przypisanego mu przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. w dniu 18 czerwca 2015 r., a więc w czasie, gdy od dnia 18 maja 2015 r. obowiązywał przepis art. 43a § 2 k.k. w brzmieniu nakazującym orzekanie wobec sprawcy skazanego za przestępstwo określone m.in. w art. 178a § 1 k.k. świadczenia pieniężnego wymienionego w art. 39 pkt 7 k.k. na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5.000 złotych.

Zgodnie z nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015, poz. 396), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2015 r., a więc po popełnieniu czynu przypisanego skazanemu, dotychczasowa treść art. 49 k.k. została przeniesiona do nowej jednostki redakcyjnej zawartej w art. 43a § 2 k.k. Zważywszy, że treść omawianych przepisów jest identyczna, nie istnieje potrzeba rozważania kwestii względności ustaw na gruncie art. 4 k.k., co oznacza, iż podstawą rozstrzygnięcia w tym przedmiocie winien być przepis art. 43a § 2 k.k. Rzecz jednak w tym, że wyrok Sądu Rejonowego w W., mimo obligatoryjnego charakteru omawianego środka karnego, nie zawiera w tym zakresie żadnego rozstrzygnięcia.

Zostało to dostrzeżone już w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, a także w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego. Sąd Okręgowy uznał jednak, że skoro w sprawie został wniesiony środek odwoławczy na niekorzyść oskarżonego wyłącznie w zakresie środka karnego z art. 42 § 2 k.k. (zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych), to zakaz wynikający z treści art. 434 § 1 k.p.k. uniemożliwia orzeczenie na niekorzyść oskarżonego także w zakresie środka karnego z art. 43a § 2 k.k.Kasacja Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego, w której prawidłowo przedstawiono przebieg postępowania i omówiono odpowiednie, z punktu widzenia przedmiotu skargi, przepisy, nie zasługuje na uwzględnienie ze względu na nietrafność postawionego zarzutu.

Warto w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów (w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie przepisów art. 435, 439 czy 455 k.p.k.). Istota zarzutu sprowadza się do twierdzenia, że Sąd odwoławczy, wbrew wynikającemu z art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. obowiązkowi rozpoznania sprawy poza granicami zaskarżenia, nie uchylił zaskarżonego wyroku w związku z zaniechaniem orzeczenia środka karnego przewidzianego w art. 43a § 2 k.k. i nie przekazał sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Zarzut ten jest nietrafny z dwóch zasadniczych powodów. Po pierwsze, przepis art. 433 § 1 k.p.k. stanowi, że sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a jeżeli w środku odwoławczym zostały wskazane zarzuty stawiane rozstrzygnięciu – również w granicach podniesionych zarzutów, uwzględniając treść art. 447 § 1 – 3, a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435, art. 439 art. 440 i art. 455 k.p.k. Z przywołanego przepisu jasno wynika, że sięgnięcie po przepis art. 440 k.p.k. umożliwiający zmianę albo uchylenie orzeczenia, gdy jego utrzymanie w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, jest uzasadnione jedynie wówczas, gdy stan pożądanej sprawiedliwości orzeczenia nie może zostać osiągnięty w wyniku rozpoznania środka odwoławczego w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

W realiach rozważanej sprawy, wbrew stanowisku skarżącego, istniała możliwość zmiany zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie wobec skazanego środka karnego przewidzianego w art. 43a § 2 k.k. bez potrzeby wykraczania poza granice zaskarżenia i podniesiony zarzut. Zgodnie z art. 434 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy może orzec na niekorzyść oskarżonego jedynie:- wtedy, gdy wniesiono na jego niekorzyść środek odwoławczy, oraz- w granicach zaskarżenia, chyba że ustawa nakazuje wydanie orzeczenia niezależnie od granic zaskarżenia, oraz- w razie stwierdzenia uchybień podniesionych w środku odwoławczym, chyba że środek odwoławczy nie pochodzi od oskarżyciela publicznego lub pełnomocnika i nie podniesiono w nim zarzutów albo ustawa nakazuje wydanie orzeczenia niezależnie od podniesionych zarzutów.W rozważanej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki umożliwiające orzekanie reformatoryjne.

Po pierwsze, prokurator wniósł środek odwoławczy na niekorzyść oskarżonego. Po drugie, orzekanie reformatoryjne mogło nastąpić w granicach zaskarżenia. Prokurator zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji „w części dotyczącej środków karnych”, jednak z treści zarzutu wynika, że dotyczył on jedynie środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych z art. 42 § 2 k.k. Z przywoływanego wcześniej art. 433 § 1 k.p.k. wynika wszakże, że przy określaniu granic zaskarżenia uwzględniać należy treść art. 447 § 1 – 3 k.p.k.

Z punktu widzenia omawianej sprawy istotne znaczenie ma art. 447 § 3 k.p.k., który stanowi, że apelację co do środka karnego uważa się za zwróconą przeciwko całości rozstrzygnięcia o środkach karnych. Po trzecie, spełniona została także ostatnia przesłanka, tj. stwierdzenie uchybień podniesionych w środku odwoławczym (zarzut obrazy art. 42 § 2 k.k. okazał się trafny). W konsekwencji oznacza to, że Sąd odwoławczy z obrazą art. 434 § 1 k.p.k. zaniechał zmiany zaskarżonego wyroku przez orzeczenie wobec oskarżonego środka karnego przewidzianego w art. 43a § 2 k.k. Skarżący nie dostrzegł jednak tego uchybienia i nie podniósł zarzutu obrazy art. 434 § 1 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 i 447 § 3 k.p.k.Drugi powód niezasadności kasacji wiąże się ze zignorowaniem przez skarżącego treści art. 440 k.p.k. w powiązaniu z art. 437 k.p.k.

Z zarzutu skarżącego wynika, że Sąd odwoławczy, po dostrzeżeniu oczywistej niesprawiedliwości skarżonego apelacja wyroku, winien go uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Przepis art. 440 k.p.k. stanowi, że jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, podlega ono niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów zmianie na korzyść oskarżonego albo w sytuacji określonej w art. 437 § 2 k.p.k. zdanie drugie uchyleniu. Oznacza to, że w sytuacji zaistniałej w sprawie, skoro nie doszło do przypadku uzasadniającego zmianę wyroku na korzyść oskarżonego, do uchylenia wyroku mogło dojść jedynie w razie ziszczenia się przesłanek, których mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.

W związku z tym, że w grę nie wchodzą sytuacje wyznaczone treścią art. 439 § 1 i 454 k.p.k. (bezwzględne przyczyny uchylenia orzeczenia stanowiłyby samoistną podstawę wyroku, bez potrzeby odwoływania się do art. 440 k.p.k.; w sprawie nie występują ograniczenia wyznaczone regułami ne peius), powodem uzasadniającym uchylenie wyroku mogłaby być jedynie konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, ta zaś, zważywszy, że uchybienie ogranicza się do zaniechania orzeczenia obligatoryjnego środka karnego, nie występuje.W świetle powyższych rozważań, wobec błędnie postawionego zarzutu, kasację Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego należało oddalić, jako niezasadną. a.ł.