II KK 4/22 · Sąd Najwyższy

II KK 4/22 POSTANOWIENIE Dnia 2 października 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek w sprawie J. K. w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 2 października 2024 r. żądania sędziego oraz wniosku wnioskodawcy i jego pełnomocnika o wyłączenie od udziału w sprawie w związku z kasacją pełnomocnika wnioskodawcy w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt II AKa 330/19 zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt IV Ko 579/15 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Jarosława Matrasa od udziału w sprawie o sygn. akt II KK 4/22.

UZASADNIENIE

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa z kasacji pełnomocnika J.K. od wskazanego wyżej wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, którym częściowo zmieniono wyrok Sądu I instancji, podwyższając kwotę zasądzonego na rzecz wnioskodawcy odszkodowania z 136.342 zł do kwoty 187.723 zł oraz obniżając kwotę należnego mu zadośćuczynienia z 2.000.000 zł do kwoty 1.000.000 zł z tytułu zastosowania wobec niego niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności w sprawie Sądu Okręgowego w Lublinie o sygn. akt IV K 6/08.W tej sprawie został wyznaczony termin rozprawy kasacyjnej na 1 sierpnia 2024 r., w składzie:

SSN Małgorzata Gierszon, SSN Jerzy Grubba i SSN Jarosław Matras. W dniu 31 lipca 2024 r. (k. 268, akta SN) wpłynął wniosek J. K., podpisany także przez jego pełnomocnika adw. K.P., w którym powołując się na przesłanki z art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., zażądano wyłączenia od rozpoznania sprawy sędziego SN Jarosława Matrasa. Wskazany sędzia miał na etapie postępowania przygotowawczego prowadzonego w sprawie, której dotyczy wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie (art. 552 § 1 k.p.k.), wypowiadać się dwukrotnie co do zażaleń na postanowienia w przedmiocie stosowania wobec J.K.

środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Ta zaś okoliczność, zdaniem wnioskodawcy i jego pełnomocnika, rzutuje na ocenę bezstronności tego sędziego. Jak wynika z treści sporządzonego protokołu, na rozprawie 1 sierpnia 2024 r. sędzia Jarosław Matras oświadczył, iż żąda wyłączenia go od rozpoznania sprawy o sygn. II K 4/24, z uwagi na okoliczności wskazane we wniosku przez wnioskodawcę. Zarządzeniem przewodniczącego II Wydziału Karnego Izby Karnej z 1 sierpnia 2024 r., wniosek i żądanie wymienionego sędziego zostały zarejestrowane pod wspólnym numerem KRI 546.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Żądanie sędziego Sądu Najwyższego Jarosława Matrasa, ale także wniosek J.K. i jego pełnomocnika, są zasadne. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Nie ulega natomiast wątpliwości, że okolicznością uzasadniającą istnienie wątpliwości co do bezstronności sędziego w niniejszej sprawie jest fakt, iż jeden z członków składu orzekającego w sprawie o sygn. akt II KK 4/22, mającego orzekać w przedmiocie kasacji pełnomocnika wnioskodawcy, rozstrzygał wcześniej (postanowienie Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 29 marca 2001 r, sygn. akt V Kz 526/01) sprawę w przedmiocie zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w Lublinie z 12 marca 2001 r. co do dalszego stosowania tymczasowego aresztowania wobec J.K., w której to sprawie następnie wnioskodawca został uniewinniony i z tego tytułu domaga się odszkodowania i zadośćuczynienia.

W orzecznictwie słusznie podnosi się, że pomiędzy wnioskodawcą, który wystąpił o odszkodowanie, a sędzią biorącym udział w jakimkolwiek stadium postępowania karnego w podejmowaniu postanowień co do zastosowania, przedłużenia lub utrzymania w mocy tymczasowego aresztowania wobec tego wnioskodawcy istnieje relacja tego rodzaju, że może wywołać wątpliwości co do bezstronności tego sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.). Wniosek o odszkodowanie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie z reguły zawiera w sobie ujemną ocenę sędziowskich decyzji zawartych w postanowieniach dotyczących tymczasowego aresztowania.

Taka ocena nie może być z samej istoty obojętna dla sędziego przy rozstrzyganiu wniosku o odszkodowanie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie, gdyż zawsze łączy się z koniecznością dokonania osądu zasadności poprzedniej decyzji, na mocy której wnioskodawca był pozbawiony wolności w warunkach tymczasowego aresztowania. Dotyczy to również sytuacji, kiedy ocena postępowania w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za niesłuszne pozbawienie wolności dokonywana jest przez pryzmat wniesionej w sprawie kasacji. Stąd też, sędzia biorący udział w podejmowaniu decyzji w kwestii tymczasowego aresztowania, podlega wyłączeniu na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. od udziału w rozstrzyganiu wniosku o odszkodowanie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, niezależnie od fazy postępowania w przedmiocie tego wniosku, a także w postępowaniu po uprawomocnieniu się orzeczenia rozstrzygającego co do wniosku (por. np. postanowienie SN z 10 marca 1979 r., II KZ 25/79. uchwałę (7) SN z 6 kwietnia 1989 r., WZP 1/89, czy wyroki SN z 21 kwietnia 2011 r., V KK 386/10; 4 czerwca 2013 r., II KK 7/13).W tym stanie rzeczy usunięcie tych wątpliwości co do bezstronności sędziego SN Jarosława Matrasa w niniejszej sprawie może nastąpić jedynie poprzez jego wyłączenie, m.in. na skutek jego żądania (art. 42 § 1 k.p.k.), do którego złożenia słusznie w niniejszej sprawie doszło.

Z tych względów Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. [ms]‎