II KK 330/23 · Sąd Najwyższy

II KK 330/23 POSTANOWIENIE Dnia 7 lutego 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski w sprawie P. G. i in. skazanego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 7 lutego 2024 r., wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Anny Dziergawki od rozpoznania sprawy o sygn. akt II KK 330/23, na podstawie art. 42 § 1 i 4 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. a contrario p o s t a n o w i ł: nie uwzględnić wniosku. UZASADNIENIEPismem z dnia 18 września 2023 r. obrońca skazanego P.G. wniósł o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Anny Dziergawki od udziału w sprawie o sygn. akt II KK 330/23 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.

Wnioskodawca podniósł, że w przedmiotowej sprawie zachodzą uzasadnione wątpliwości co do bezstronności ww. z uwagi na wadliwość procedury powołania do pełnienia funkcji sędziego Sądu Najwyższego. Wskazał przy tym na treść uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, do której odnosi się uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. o sygn. akt I KZP 2/22, a która stanowi, że „[n]ienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3)”. Ponieważ w takich okolicznościach na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego została powołana Anna Dziergawka, to w ocenie wnioskodawcy sąd orzekający w przedmiotowej sprawie byłby sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek obrońcy skazanego nie zasługiwał na uwzględnienie. Po pierwsze, podstawą wyłączenia sędziego jako iudex suspectus może być jedynie okoliczność faktyczna, która uzasadnia wątpliwość co do jego bezstronności.

Przesłanki takiej nie stanowią natomiast same kwestie ustrojowe związane z powołaniem sędziego i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19, LEX nr 3598209; postanowienie SN z dnia 31 października 2023 r., V KK 358/23, LEX nr 3621120). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów. Zatem oparcie wniosku o wyłączenie sędziego na ocenie strony, czy jej obrońcy, co do sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, na której to wniosek Prezydent RP powołał tego sędziego, bez wskazania jakie konkretne postąpienia w procedurze nominacyjnej, powodują brak bezstronności lub niezależności tego sędziego, nie stanowi podstawy do przyjęcia, iż w sprawie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (vide postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22, LEX nr 3600648).

Do tego rodzaju okoliczności faktycznych należą określone wypowiedzi sędziego w toku procedury konkursowej czy inne zachowanie mogące rzutować in concreto na jego obiektywizm. Obrońca skazanego nie podnosi jednak tego rodzaju okoliczności w odniesieniu do SSN Anny Dziergawki. Po drugie, ustawa o SN w sposób szczególny reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu (vide art. 29 ustawy o SN), a zatem w tym zakresie stanowi lex specialis w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej procedurze (por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt V KK 485/21, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”).

Przy czym zgodnie z art. 29 § 4 ustawy o SN okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Godzi się zauważyć, że obrońca skazanego jako profesjonalista miał świadomość istnienia wskazanej procedury, która zresztą była sygnalizowana w zawiadomieniu o składzie Sądu Najwyższego, a z której nie skorzystał. Po trzecie, jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, „[a]rt. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.

U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz.

75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. Takie działanie byłoby de facto przyznaniem władzy sądowniczej uprawnienia do podważania powołań sędziowskich, co jest niedopuszczalne.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Żaden organ nie posiada uprawnień do weryfikacji oraz nierespektowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 23 września 2021 r., IV KZ 37/21, LEX nr 3227241; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21, LEX nr 3251718; wyrok SN z dnia 19 maja 2023 r., I KA 4/23, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie SN z dnia 2 lutego 2024 r., III KK 439/23, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”).

Po czwarte, przywołana we wniosku obrońcy skazanego uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 (OSNKW z 2020 r., nr 2, poz.

7) została uznana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20 za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30, z późn. zm.), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.

U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.). Stąd też nie wywiera obecnie skutków prawnych, polegających na związaniu jej treścią składów orzekających Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2021 r., sygn. I NZP 1/21, LEX nr 3159005). Zatem udział w składzie sądu osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie musi automatycznie zostać potraktowany jako bezwzględna przyczyna odwoławcza.

W tym zakresie ukształtowały się bowiem odmienne linie orzecznicze. O ile pierwsza z nich tego rodzaju sytuacje nakazuje rozpatrywać jako nienależytą obsadę sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 18 listopada 2020 r., IV KK 290/20, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie z dnia 17 marca 2021 r., I KK 28/21, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie z dnia 18 listopada 2021 r., V KK 475/21, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie z dnia 6 kwietnia 2022 r., V KK 491/21, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22; postanowienie SN z dnia 14 lipca 2022 r., V KK 54/22, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie SN z dnia 14 lipca 2022 r., III KK 115/22, Supremus; wyrok SN z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie SN z dnia 31 sierpnia 2022 r., II KK 85/22, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”), o tyle według drugiej kwestie te należy rozważać w kategoriach innego rażącego naruszenia prawa (vide m.in. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2021 r., II KZ 46/21, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie SN z dnia 3 listopada 2022 r., V KK 660/21, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie SN z dnia 30 listopada 2022 r., II KK 468/21, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie SN z dnia 28 grudnia 2022 r., IV KK 477/22, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”; postanowienie SN z dnia 28 grudnia 2022 r., III KS 73/22, baza orzeczeń Sądu Najwyższego - „Supremus”).

Po piąte, TSUE w wyroku z dnia 9 lipca 2020 r., C-272/19, VQ przeciwko Land Hessen, w pkt 54, wskazał, iż sam fakt, że władze wykonawcze lub ustawodawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do powstania zależności sędziego od tych władz, ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności, jeżeli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków (zob. postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22, LEX nr 3600648). Wnioskodawca w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że taka sytuacja zachodziła w stosunku do sędziego Sądu Najwyższego wyznaczonego do rozpoznania przedmiotowej sprawy.

Reasumując, obrońca skazanego P. G. nie przywołał żadnych argumentów mogących uzasadniać zaistnienie wątpliwość co do bezstronności SSN Anny Dziergawki w przedmiotowej sprawie. Tym bardziej, że ma ona charakter typowo kryminalny, a podniesione w kasacji zarzuty nie dotyczą nienależytej obsady sądów obu instancji. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. [PGW] [ał]