II KK 329/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KK 329/14 POSTANOWIENIE Dnia 17 grudnia 2014 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik. na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 17 grudnia 2014 r.,‎sprawy T. P.‎skazanego z art. 197 § 1 k.k. i innych‎z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego‎od wyroku Sądu Okręgowego w W.‎z dnia 12 maja 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 22 listopada 2013 r. p o s t a n o w i ł 1. oddalić kasację, jako oczywiście bezzasadną, 2. zwolnić skazanego od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego, 3. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adwokata J. S. - Kancelaria Adwokacka w W. - kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym 23 % podatku VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie kasacji z urzędu.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie […] uznał T. P. za winnego popełnienia czynu:- z art. 197 § 1 k.k. i za to skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności;- z art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. skazał go, a na podstawie art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 3 lat pozbawienia wolności.Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w miejsce kar jednostkowych, Sąd orzekł karę łączną 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.We wniesionej na korzyść apelacji obrońca, na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k., podniósł zarzut:- błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na:a/ błędnym uznaniu, że oskarżony T.

P. dopuścił się zarzucanego mu czynu z art. 197 § 1 k.k. pomimo, że nie pozwalał na to materiał dowodowy, m.in. zachowanie i postępowanie pokrzywdzonej, która dalej zamieszkiwała z oskarżonym i spędzała z nim wspólnie czas, a także w dniu 28 września 2012 r. wspólnie z oskarżonym była na cmentarzu na grobie osoby bliskiej dla oskarżonego, a następnie wspólnie z kolegą K. B. zakupili i spożywali alkohol;b/ błędnym uznaniu, że oskarżony w dniu 28 września 2012 r. dopuścił się zarzucanego mu czynu z art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., polegającego na odbyciu stosunku dopochwowego z pokrzywdzoną za pomocą groźby bezprawnej, pomimo, że nie pozwala na to ujawniony w sprawie materiał dowodowy, m.in. wyjaśnienia oskarżonego oraz zeznania świadka S. C.;- naruszenia prawa procesowego:a/ art. 5 § 2 k.p.k., polegającego na czynieniu niekorzystnych domniemań co do winy oskarżonego w sytuacji, gdy stan dowodów zebranych w sprawie nie pozwala na powzięcie takich ustaleń;b/ art. 2 § 2 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. poprzez niedopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii psychologa E. B.

– C. w zakresie wyjaśnienia wszelkich wątpliwości dotyczących sporządzonej opinii psychologicznej świadka S. C.;c/ art. 410 k.p.k. i art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. polegającego na nie wyjaśnieniu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, orzeczeniu o winienie oskarżonego T. P. wyłącznie na podstawie dowodów obciążających i pominięciu dowodów korzystnych dla oskarżonego m.in. zeznań świadka S. C., A.P. i A. P., bez dostatecznego uzasadnienia takiego stanowiska.W konkluzji obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od popełniania zarzucanych mu czynów z art. 197 § 1 k.k., nadto co do czynu z pkt II w zakresie art. 157 § 2 k.k. uznanie oskarżonego za winnego i wymierzenie kary w dolnych granicach ustawowego zagrożenia z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Osobista apelacja skazanego była zbieżna z apelacją obrońcy. Po rozpoznaniu obu apelacji Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 13 maja 2014 r., utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie, uznając obie apelacje za oczywiście bezzasadne.Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył kasacją obrońca skazanego, który, na podstawie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. i art. 438 pkt. 2 k.p.k. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:- rażącą obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia tj. art. 4 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 92 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art. 424 § 1 pkt. 1 k.p.k. polegającą na rażącym naruszeniu zasady obiektywizmu i domniemania niewinności oraz zasady in dubio pro reo, czynieniu niekorzystnych domniemań co do winy skazanego w sytuacji gdy stan dowodów zgromadzonych w sprawie nie pozwala na takie ustalenia, wyrażającą się m.in. w oparciu rozstrzygnięcia o winie skazanego T.

P. na ustaleniach sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego, zeznaniach świadka S. C. złożonych wyłącznie w postępowaniu przygotowawczym a pominięciu zeznań złożonych przez tego świadka w postępowaniu sądowym oraz czynieniu w oparciu o zgromadzone w sprawie dowody ustaleń wyłącznie na niekorzyść skazanego, podczas gdy dowody te na takie ustalenia nie pozwalają, prowadzące w konsekwencji do uznania, iż skazany dopuścił się przestępstw z art. 197 § 1 k.k. a nie wyłącznie z art. 157 § 2 k.k.;- rażącą obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia tj. art. 2 § 2 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia dowodu z uzupełniającej ustnej opinii biegłego psychologa E. B.-C. dotyczącej świadka S.C., podczas gdy zeznania tego świadka mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś skazany i jego obrońca zgłaszali potrzebę zadania biegłemu pytań, przez co naruszone zostało prawo skazanego do obrony.W następstwie tych zarzutów obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy właściwemu Sądowi do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy adwokackiej udzielonej z urzędu.W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja jest oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k.Zgodnie z art. 519 k.p.k., kasacja może być wniesiona od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie, a zarzuty kasacyjne nie mogą wprost kwestionować ustaleń faktycznych, bowiem kasacja może być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa (art. 523 § 1 k.p.k.).

Oba zarzuty kasacji koncentrują się wokół osoby świadka S. C. i oceny jej zeznań dokonanej przez orzekający Sąd (zarzut z pkt 1 kasacji) oraz opinii biegłej psycholog E. B.-C. co do jej osoby (zarzut z pkt 2). Sąd I instancji dokonał oceny zeznań świadka S. C. złożonych zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego (k. 325-327 ,tom II) w zw. z k. 99-100 (tom I). Za wiarygodne Sąd uznał zeznania S. C. odnoszące się do okoliczności, że to ona wezwała policję na miejsce zdarzenia i tym samym zainicjowała dalsze czynności, a także zeznania złożone w toku postępowania przygotowawczego, iż pokrzywdzona zastała miała ślady pobicia na twarzy, zasinienia, zadrapania, krew.

Okoliczności wskazywane przez świadek w tym zakresie korespondowały nie tylko z zeznaniami pokrzywdzonej N. M., na co zwrócił uwagę orzekający Sąd, lecz także z materiałem poglądowym (k. 18-20), treścią dokumentacji lekarskiej i opinią sądowo-lekarską (k.89-91). W pozostałym zaś zakresie Sąd odmówił wiary zeznaniom S. C. z uwagi na ich wewnętrzną sprzeczność i niespójność, zwłaszcza w zeznaniach złożonych na rozprawie głównej w dniu 9 kwietnia 2013 r. (k. 325-327, tom II) i wynikającą z nich tendencję do własnego interpretowania zdarzeń i ich przedstawiania.

Na ocenę zeznań świadka miała wpływ także treść i wnioski opinii psychologicznej sporządzonej przez biegłą psycholog E. B.-C. (k. 425-428, tom III). Z wniosków końcowych opinii wynikało, że u świadek S. C. rozpoznano zauważalne cechy osobowości nieprawidłowej, zdolność do przyswajania, przechowywania i odtwarzania informacji jest zachowana, ale zakłócona w sferze motywacji. W ocenie biegłej analiza zeznań świadka wraz z obserwowanymi przekłamaniami na podłożu emocji i motywacji wskazuje, że z psychologicznego punktu widzenia jej zeznania nie mogą stanowić wartościowego materiału dowodowego.

Sąd Okręgowy w W., dokonując oceny zeznań wskazanego świadka w związku z zarzutem apelacyjnym w tym przedmiocie, w pełni podzielił i zaaprobował stanowisko przedstawione przez Sąd Rejonowy.Według obrońcy skazanego, ocena zeznań świadka S. C. została dokonana z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 4 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 92 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. Zasadnym wydaje się więc zwrócić uwagę skarżącemu, że:- w art. 4 k.p.k. ustawodawca sformułował jedną z zasad generalnych rządzących procesem karnym, która to zasada znajduje następnie konkretyzację w części szczegółowej kodeksu.

Stąd też treścią zarzutu naruszenia art. 4 k.p.k. może stać się jedynie naruszenie tych konkretnych, szczegółowo wskazanych przepisów, nie zaś zasady generalnej;- dla zasadności zarzutu obrazy art. art. 5 § 2 k.p.k. nie wystarczy zaprezentowanie przez stronę własnych wątpliwości co do stanu dowodów. Skuteczne posłużenie się tym zarzutem może przynieść skutek jedynie wówczas, gdy zostanie wykazane, że orzekający w sprawie Sąd rzeczywiście miał wątpliwości o takim charakterze i nie rozstrzygnął ich na korzyść oskarżonego.

Sąd Najwyższy niejednokrotnie już powtarzał, że przepis art. 5 § 2 k.p.k. wprost odnosi się do istnienia wątpliwości przy ustalaniu stanu faktycznego, ale po stronie orzekającego sądu. O naruszeniu tego przepisu można więc mówić wówczas, gdy sąd (i tylko sąd, jako organ orzekający) ustalając, że zachodzą nie dające się usunąć wątpliwości, postąpi sprzecznie z regułą wynikającą z omawianego przepisu, co w tej sprawie nie miało miejsca;- nie sposób skutecznie stawiać zarzutu obrazy art. 7 k.p.k., w sytuacji gdy Sąd Odwoławczy nie dokonywał samodzielnych ustaleń faktycznych, nie oceniał także na nowo zgromadzonego materiału dowodowego.

Sąd Okręgowy w W. przeprowadzając tylko kontrolę poprawności orzeczenia Sądu I instancji w kontekście zarzutów i wniosków zawartych w apelacji obrońcy i sam nie dokonując w tym orzeczeniu żadnych korekt, nie mógł, w tych warunkach, samoistnie obrazić normy zawartej w tym przepisie;- z kolei zarzut rażącej obrazy art. 410 k.p.k. może być skutecznie formułowany pod adresem sądu, który przeprowadzał postępowanie dowodowe co do istoty sprawy, a więc Sądu I instancji; nie jest to zarzut kasacyjny;- każdy przypadek dokonania przez sąd odwoławczy nowych ustaleń nakłada na niego obowiązek wskazania w uzasadnieniu orzeczenia przesłanek zajętego stanowiska według reguł przewidzianych dla uzasadnienia wyroku sądu I instancji w art. 424 § 1 k.p.k., a także wykazania błędu w rozumowaniu tego sądu, będącego podstawą odmiennych ustaleń.

W przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy w W. nie czynił nowych ustaleń, zaakceptował natomiast ich ocenę dokonaną przez Sąd Rejonowy, stąd też stawiany przez obrońcę skazanego zarzut jawi się jako bezzasadny.Z analizy akt sprawy wnika, iż po zapoznaniu się z wnioskami końcowymi opinii sporządzonej przez biegłą E. B.-C. (k. 425-428, tom III, obrońca skazanego, ani skazany, nie zgłosili w tym zakresie żadnych wniosków dowodowych (k.430-431, tom III). Sąd zamknął przewód sądowy, wysłuchał głosu stron i odroczył ogłoszenie wyroku.

Na wyznaczonym terminie wznowił przewód sądowy w związku z wnioskiem skazanego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego sądowego w zakresie wiarygodności i przydatności zeznań świadka S. C. (k. 433, tom III). Na rozprawie w dniu 22 listopada 2013 r., T. P. uzupełniająco wyjaśnił, że chciałby wezwać opiniującego lekarza „aby wziąć pod uwagę, że pani C. przebywała w izolatce.” Sąd postanowił oddalić wniosek dowodowy w zakresie uzupełniającego przesłuchania biegłej psycholog E. B.-C., albowiem wniosek ten, jego zdaniem, w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postepowania, zaś okoliczności, które mają być za jego pomocą udowodnione nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia, a kwestia związana z izolacją świadka nie jest okolicznością, która wymaga uzupełniającego zasięgnięcia wiadomości specjalistycznych od biegłej.

Sąd oddalił także wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego w zakresie zeznań świadka S. C. uznając, że nie zawierał on żadnej argumentacji wskazującej na braki w sporządzonej opinii, sam z urzędu takowych nie stwierdzając, a sam wniosek w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postępowania (k. 445-446, tom III). Sąd Odwoławczy, w związku z tożsamym zarzutem apelacyjnym (obrazą art. 2 § 2 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k.), mając na uwadze powyższe, uznał, że w sprawie brak jest podstaw aby pogłębiać materiał psychologiczny dotyczący świadka S. C., uznając za trafne stanowisko Sądu Rejonowego w tym zakresie.

Nie zaktualizowała się zdaniem Sądu Okręgowego potrzeba przeprowadzenia z urzędu dowodu z uzupełniającej opinii biegłej skoro kwestia zasadności decyzji Sądu Rejonowego o nieprzeprowadzaniu tego dowodu była przedmiotem rozpoznawanego zarzutu apelacyjnego. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż obrońca skazanego nie skorzystał z przysługującego mu prawa ponowienia wniosku dowodowego w postępowaniu apelacyjnym.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.