II KK 318/25 · Sąd Najwyższy

II KK 318/25 POSTANOWIENIE Dnia 15 stycznia 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski w sprawie M.J. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 15 stycznia 2026 r. wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego P.K. od udziału w sprawie kasacyjnej II KK 318/25, na podstawie art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2021 r., poz. 1904 tekst jednolity z dnia 21.10.2021 ze zm.) i art. 41 § 1 k.p.k. a contrario postanowił: pozostawić wniosek bez rozpoznania.

UZASADNIENIE

Pełnomocnik wnioskodawcy M.J. pismem z 28 lipca 2025 r wniósł o wyłączenie SSN P.K. od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. II KK 318/25 w przedmiocie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą ‎z niesłusznego zastosowania środka przymusu w postaci zatrzymania, na podstawie art. 49 k.p.c. albowiem jego zdaniem art. 42a ustawy o ustroju sądów powszechnych oraz art. 26 § 3 uSN, zostały uchylone wyrokiem TSUE z 5 czerwca 2023 r. w sprawie C-204/21. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż SSN P.K., wyznaczony do rozpoznania sprawy zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Izby Karnej SN z 15 lipca 2025 r., nie posiada przymiotu niezawisłego i bezstronnego sądu, który to standard określony został w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

W ocenie wnioskującego, rozpoznanie kasacji przez SSN Pawła Kołodziejskiego skutkować będzie naruszeniem standardu wynikającego z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W części motywacyjnej wniosku odwołał się do szeregu judykatów sądów międzynarodowych i krajowych, przede wszystkim uchwały SN z 19 listopada 2019 r. i wyroków TSUE i ETPCz. Nadto obrońca wskazał, iż z uwagi na to, iż SSN P.K. dotyczą te same okoliczności, co sędziów rozpoznających sprawę w sądzie powszechnym, a wobec ich udziału w składzie sądu formułowane są zarzuty, to będzie on de facto orzekał we własnej sprawie.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Wniosek w aktualnym stanie procesowym należy uznać za niedopuszczalny ‎z mocy ustawy, co skutkować musi pozostawieniem go bez rozpoznania. Z przedstawionej w nim argumentacji wynika, że jego autor domaga się wyłączenia wskazanego we wniosku sędziego SN od rozpoznania sprawy kasacyjnej II KK 318/25 ze względu na wadliwą procedurę powołania go na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, mianowicie z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Z treści art. 41 § 1 k.p.k., na który powołuje się obrońca, wynika jednak, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w danej sprawie. Judykatura ukształtowała na gruncie art. 41 § 1 k.p.k. określony katalog przesłanek wyłączenia sędziego, które wywodzą się z relacji sędziego i strony postępowania, oceny zachowania sędziego w toku rozpoznania sprawy, czy też jego zachowania i wypowiedzi poza rozprawą dotyczących przedmiotu procesu.

Włączenie do takiego katalogu okoliczności wadliwości powołania na urząd sędziego, budziło w judykaturze uzasadnione wątpliwości, które wyraźnie i jednoznacznie rozstrzygnął wyrok Trybunału Konstytucyjny z 4 marca 2020 r. (P 22/19). Wykluczył on bowiem dopuszczalność objęcia ich zakresem art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w treści obowiązującego od 15 lipca 2022 r. unormowania przewidzianego w art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 1904 ze zm.), dodanym przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. (Dz.U.2022.1259) zmieniającej ustawę o Sądzie Najwyższym, który bezwzględnie i jednoznacznie wskazuje, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności, a ich badanie może nastąpić wyłącznie w trybie przewidzianym w art. 29 § 5 przywołanej ustawy o Sądzie Najwyższym.

Od tego momentu, w myśl zasady lex posterior, obowiązuje skutek derogujący art. 41 § 1 k.p.k. w tej jego części, w której przedmiot obu regulacji mógłby się pokrywać. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest konieczność uznania, iż niedopuszczalne jest rozpoznawanie wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści tego wniosku wynika, że dotyczy on okoliczności przewidzianych w art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym, która to regulacja wyłącza odrębne procedowanie w tym zakresie. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż w żadnym ze wskazanych trybów podstawą wniosków inicjujących poszczególne postępowania – odpowiednio: o wyłączenie sędziego i testu niezawisłości i bezstronności, nie mogą stanowić okoliczności o charakterze instytucjonalnym.

W przypadku art. 41 § 1 k.p.k. chodzi wyłącznie o okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w danej sprawie. Nie są nimi, bo nie mogą być, wątpliwości co do bezstronności sędziego wynikające z kwestionowanego trybu jego powołania, a więc dotyczące jego statusu. Na tym etapie postępowania stoi temu na przeszkodzie art. 29 § 1-3 uSN. W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż "[n]iedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego, lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości" - art. 29 § 3 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym.

Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy stanowi, że: "okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości ‎i bezstronności". Tak właśnie jest w niniejszej sprawie, gdyż podstawę wniosku stanowiły okoliczności dotyczące trybu powołania SSN P.K. Z oczywistych względów podstawą rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu incydentalnym zainicjowanym w ramach sprawy II KK 318/25 nie mogła być norma art. 49 k.p.c. Wbrew stanowisku wnioskodawcy, wyrok TSUE z 5 czerwca 2023 r. w sprawie C-204/21 nie mógł wywołać wskazanego w nim skutku derogacyjnego w polskim porządku prawnym.

Abstrahując od tego, iż wskazane unormowania z art. 42a ustawy o ustroju sądów powszechnych oraz art. 26 § 3 uSN, stanowią przecież wykonanie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 listopada 2019 r. w połączonych sprawach C - 585/18, C - 624/18 i C - 625/18, A.K. i in. przeciwko Sądowi Najwyższemu, który dał również asumpt do wydania uchwały trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. (BSA-I-4110-1/20), to orzeczenia TSUE, czy ETPCz, wydawane na podstawie leżącej poza zakresem prawnych zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej, pozbawione są w ogóle atrybutów wykonalności, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r. w sprawie K 7/21.Zważywszy powyższe, tudzież fakt, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, a argumentacja oparta została na tezie, że sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy i nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności, a dotycząca sędziego wyłącznie na stwierdzeniu wadliwości jego powołania do Sądu Najwyższego, wniosek złożony na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., należało pozostawić bez rozpoznania jako niedopuszczalny z mocy ustawy.

Na koniec podnieść należy, iż wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu wniosku obrońcy, w rozpatrywanej sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, jakoby wskutek uczestnictwa w składzie sądu SSN P.K. mogła zostać naruszona zasada niemożności orzekania we własnej sprawie. Wniosków lub żądań o wyłączenie uzasadnionych tylko okolicznościami o charakterze ustrojowym nie można uwzględniać z tego tylko powodu, iż tożsamy ustrojowy zarzut odwoławczy znajduje zastosowanie także do osób go rozpoznających. Bez zindywidualizowania, poddających się ocenie sądu podnoszonych okoliczności w realiach dotyczących danej sprawy, w aspekcie związanych z nią faktów leżących również poza płaszczyzną ustrojową, pozostają one w sferze wyłącznie teoretycznej, niepowiązanej odpowiednio ani z konkretną sprawą, od udziału w której wniosek o wyłączenie zostaje złożony, ani z określonym sędzią, którego wniosek ten dotyczy (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r. sygn. akt IV KK 460/19; z 10 sierpnia 2023 r. sygn. akt V KK 162/22; z 31 października 2023 r. sygn. akt V KK 358/23; z 16 stycznia 2024 r. sygn. akt III KK 293/23, OSNK 2024/4/22; z 11 lipca 2024 r. sygn. akt IV KK 142/24; z 11 października 2024 r. sygn. akt II KO 110/24; z 18 marca 2025 r. sygn. akt III KK 410/24).

W ugruntowanym, wieloletnim orzecznictwie jasno wskazuje się, że zasada ta ma odniesienie wyłącznie do takiej sprawy, która wprost ma związek z osobą sędziego i którą sędzia jest osobiście zainteresowany, zaś związek sędziego ze sprawą - zgodnie z powyższą regułą - musi mieć charakter bezpośredni (co już wyżej podkreślono). Oznacza to, że pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw pośrednich (zob. postanowienia SN: z 10 stycznia 2002 r. sygn. akt IV KZ 83/01: z 5 października 2022 r. sygn. akt V KK 329/22; z 30 listopada 2023 r. sygn. akt I ZO 75/24; z 31 stycznia 2024 r. sygn. akt I ZO 17/24; z 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I ZO 95/24; z 30 stycznia 2025 r., I ZO 114/24; z 22 maja 2025 r. sygn. akt V KS 16/25; wyrok SA w Gdańsku z 15 grudnia 2016 r. sygn. akt II AKa 361/16; wyrok SA w Szczecinie z 22 listopada 2017 r. sygn. akt II AKa 34/17).

Skoro sprawa ta w żaden sposób nie będzie miała wpływu na sferę uprawnień lub obowiązków prawnych tego Sędziego, bądź jego interesów, to nie będzie orzekał we własnej sprawie (zob. postanowienia SN: z 30 listopada 2023 r. sygn. akt I ZO 75/23; z 4 września 2024 r. sygn. akt I ZO 144/24; z 2 października 2024 r. sygn. akt V KK 282/24).W tym stanie rzeczy, kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak w postanowieniu.[WB][a.ł] ‎