Legislator Case Law & Legislation
DE FR IT EN
Analyze in Legislator
II KK 302/23 AI generated

II KK 302/23 · Sąd Najwyższy

Case Number II KK 302/23
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome postanowienie
Open official source Machine-readable Markdown (.md)

Legislator summary

AI generated

Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 30 grudnia 2021 r., sygn. akt II 1 Ko 125/21, oddalił wniosek E.W. o zadośćuczynienie i odszkodowanie wynikłe z wydania i wykonania wobec W.R. wyroku byłego wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1946 r., którego nieważność została stwierdzona postanowieniem Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r. w sprawie II 2 Ko 38/01/UN. Apelację od tego wyroku wniósł pełnomocnik E.W., podnosząc zarzuty:1.obrazy przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (dalej: ustawa lutowa) w zw. z art. 5 k.c., poprzez uznanie podniesionego zarzutu przedawnienia w sytuacji, gdy jest niezasadny, albowiem jego zgłoszenie w okolicznościach przedmiotowej sprawy stanowi nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c., nie zasługuje na uznanie i społeczną aprobatę, jest rażąco niesprawiedliwe oraz nie może być uważane za wykonanie prawa korzystające z ochrony, albowiem jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a konkretniej z zasadą sprawiedliwości, moralności oraz etycznego zachowania wobec drugiego człowieka,2.obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 k.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zgłoszony przez prokuratora i przedstawiciela Skarbu Państwa zarzut przedawnienia można obalić jedynie poprzez wskazanie okoliczności całkowicie niezależnych od woli wnioskodawczyni, podczas gdy podnoszone w toku rozprawy nadużycie prawa jest pojęciem znacznie szerszym, przez co sąd nie dostrzegł, że jego zgłoszenie stanowiło nadużycie prawa z uwagi na brak zadośćuczynienia W.K. krzywdy doznanej na skutek wydania i wykonania wyroku byłego wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie, sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1947 r., przez co niemoralnym jest blokowanie przez organy Państwa wnioskodawcy drogi do uzyskania stosowanego zadośćuczynienia, co doprowadziło do oddalenia wniosku na tej podstawie;3.obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 5 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, poprzez niezastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy, pomimo, że stanowi on, że każdej osobie niesłusznie zatrzymanej należy się odszkodowanie,4.błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść wyroku, polegający na uznaniu, że brak stosownego pouczenia wnioskodawczyni nie stanowi okoliczności wstrzymania biegu terminu przedawnienia przewidzianego w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, podczas gdy w realiach niniejszej sprawy udowodniona została okoliczność, że wnioskodawczyni nie miała świadomości o uprawnieniu do wystąpienia ze stosownym wnioskiem o zadośćuczynienie i odszkodowanie.W konsekwencji skarżący wniósł o:1.zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawczyni E.W.:1.kwoty w wysokości 10.000.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez ojca wnioskodawczyni W.R. na skutek wydania i wykonania wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie na sesji wyjazdowej w D. z dnia 27 grudnia 1946 r., sygn. akt Sr 1578/47, w wyniku czego pozbawiono W.R.

Legislator headnote

AI generated

art. 535 § 3 k.p.k, art. 5 k.c, art. 519 k.p.k, art. 433 § 2 k.p.k, art. 457 § 3 k.p.k, art. 435 k.p.k; II KK 302/23 · Sąd Najwyższy: Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniesiona kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k., w istocie znajdując się wręcz na granicy dopuszczalności.Na wstępie godzi się przypomnieć, że kasacja przysługuje stronie od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie (art. 519 k.p.k.). Dlatego też określone zarzuty kasacyjne winny być kierowane w stosunku do wyroku sądu ad quem, a nie sądu pierwszej instancji. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący formułuje zarzut pod adresem Sądu Okręgowego w Siedlcach, co jest wyrazem niezrozumienia istoty postępowania kasacyjnego i w zasadzie zmierza do wywołania ponownej kontroli orzeczenia pierwszoinstancyjnego.

Keywords

AI generated
presumption of innocence privilege against self-incrimination principle of double jeopardy human rights violations right to know one's descendants rights of the defence

Cited Legislation

AI generated
art. 535 § 3 k.p.k
Wniesiona kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k., w istocie znajdując się wręcz na granicy dopuszczalności.Na wstępie godzi się przypomnieć, że kasacja przysługuje stronie od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie (art.
art. 5 k.c
z art. 5 k.c., poprzez uznanie podniesionego zarzutu przedawnienia w sytuacji, gdy jest niezasadny, albowiem jego zgłoszenie w okolicznościach przedmiotowej sprawy stanowi nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art.
art. 519 k.p.k
535 § 3 k.p.k., w istocie znajdując się wręcz na granicy dopuszczalności.Na wstępie godzi się przypomnieć, że kasacja przysługuje stronie od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie (art. 519 k.p.k.).
art. 433 § 2 k.p.k
Chcąc sformułować zarzut kasacyjny w sposób poprawny, w realiach niniejszej sprawy skarżący winien szukać możliwości wykazania nierzetelności przeprowadzonej kontroli odwoławczej, a zatem naruszenia standardów wyznaczonych przepisami art. 433 § 2 k.p.k.
art. 457 § 3 k.p.k
z art. 457 § 3 k.p.k., czego jednak nie uczynił.
art. 435 k.p.k
Powyższe mankamenty w zasadzie przesądzają o oczywistej bezzasadności kasacji, którą Sąd Najwyższy rozpoznaje w granicach zaskarżenia i podniesionych zrzutów, a w szerszym zakresie wyłącznie w wypadkach określonych w art. 435 k.p.k., art.
art. 439 k.p.k
435 k.p.k., art. 439 k.p.k.
art. 455 k.p.k

Cited Case Law

AI generated
I CSK 2258/22
Wyrokiem z 26 maja 2021 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 20 grudnia 2019 r. oddalającego jego powództwo o zapłatę zadośćuczynienia w wysokości 400 000 zł.W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, powód wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Jego zdaniem wyjaśnienia wymaga wątpliwość prawna, czy art. 134 w związku z art. 145 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. - Kodeks zobowiązań (Dz.U. z 1933, nr 82, poz. 598 ze zm.; dalej – „k.z.”) stanowią podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną w roku 1947 zbrodnią funkcjonariusza państwowego popełnioną przy wykonywaniu poleconej mu czynności, stanowiącą zbrodnie stalinowską, tj., czy norma ta regulowała odpowiedzialność Skarbu Państwa za zachowania tam wskazane odnoszące się do sfery imperium.
IV CSK 120/06
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 sierpnia 2006 r.
AI generated
II AKa 124/18
Wyrokiem z dnia 12 lutego 2018 r.
II Ko 125/21
Sygn. akt II 1Ko 125/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2021 roku Sąd Okręgowy w Siedlcach w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący SSO Wojciech Michalak Protokolant: sekr. sąd. Beata Wilkowska w obecności prokuratora Anny Świderskiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 grudnia 2021 roku sprawy z wniosku E. W. o zadośćuczynienie i odszkodowanie wynikłe z wydania i wykonania wobec W. R. wyroku byłego wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1946r., którego nieważność została stwierdzona postanowieniem Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001r. w sprawie II 2 Ko 38/01/UN o r z e k a I. wniosek oddala. UZASADNIENIE Formularz UWO Sygnatura akt II 1 Ko 125/21 WNIOSKODAWCA E. W. (z domu R.) ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA 1. Odszkodowanie (kwota główna) Odsetki 51.090,92 (pięćdziesiąt jeden tysięcy dziewięćdziesiąt i 92/100) złotych za szkodę doznaną przez W. R. na skutek wydania i wykonania wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie na sesji wyjazdowej w D. dnia 27 grudnia 1946 roku. ustawowe od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty 2. Zadośćuczynienie (kwota główna) Odsetki 10.000.000 (dziesięć milionów) złotych za krzywdę doznaną przez W. R. na skutek wydania i wykonania wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie na sesji wyjazdowej w D. dnia 27 grudnia 1946 roku (kara śmierci); 33 820,06 złotych za krzywdę doznaną przez W. R. na skutek aresztowania go w okresie od 21 do 27 grudnia 1946 roku (6 dni); ustawowe od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty 3. Inne ------------------------------------------------------------ ----------------------------------------------------- 3. Ustalenie faktów 3.1. Fakty uznane za udowodnione Lp. Fakt Dowód Numer karty 1. Postanowieniem Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r., sygn. II 2 Ko 38/01/UN, na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. – o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, stwierdzono nieważność wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1946 r., mocą którego W. R., syn K. i J., urodzony (...) został skazany za czyn z art. 16 § 1 Dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa, na karę śmierci. Wnioskodawczyni E. W. była obecna na posiedzeniu w dniu 12 czerwca 2001 r., na którym zapadło powyższe postanowienie. Postanowienie Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r., sygn. II 2 Ko 38/01/UN, nie zostało zaskarżone. Stało się prawomocne z dniem 20 czerwca 2001 r. 3.2. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Fakt Dowód Numer karty --------- ---------------------------------------------------------------- ------------------------ -------- ocena DOWODów Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 3.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu ----------- ------------------------------------------------- ------------------------------------------------------ 4.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu PODSTAWA PRAWNA Odszkodowanie 1. Kwota główna Odsetki ------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------- Zwięźle o powodach podstawy prawnej -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Zadośćuczynienie 2. Kwota główna Odsetki ------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------- Zwięźle o powodach podstawy prawnej Zgodnie z art. 8 ust 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2021.1693, tj. z dnia 2021.09.15) - osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji. W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców. Jak stanowi z kolei obecnie brzmienie art. 8 ust. 2 w/w ustawy – żądanie odszkodowania lub zadośćuczynienia należy zgłosić odpowiednio w sądzie okręgowym lub wojskowym sądzie okręgowym, który wydał postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, w terminie 10 lat od daty jego uprawomocnienia się. Przepis art. 8 ust. 2 w/w ustawy zawierający termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie lub zadośćuczynienie zmieniał się na przestrzeni lat. W okresie od 24 maja 1991 r. do 29.10.2019 r., wynosił 1 rok. Postanowienie SO w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r., sygn. II 2 Ko 38/01/UN,, stwierdzające nieważność wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1946 r. zapadło w czasie, kiedy obowiązywał roczny termin przedawnienia roszczenia. Zgodnie z art. 6 w/w ustawy, zwanej w orzecznictwie tzw. „ustawą lutową”, stwierdzając nieważność orzeczenia, sąd poucza osoby uprawnione o przysługujących im uprawieniach do żądania odszkodowania z poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W sprawie o sygn. II 2 Ko 38/01/UN, brak było dowodu na tego rodzaju pouczenia. Wnioskodawczyni E. W. złożyła wniosek o zadośćuczynienie i odszkodowanie po ponad 20 latach od wydania i uprawomocnienia się powyższego postanowienia Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r., II 2 Ko 38/01/UN powołując się na: brak świadomości co do możliwości dochodzenia roszczenia wynikające z braku stosowanego pouczenia przez Sąd oraz na powzięcie wiadomości o możliwości dochodzenia takiego roszczenia dopiero rok temu z mediów. Prokurator na rozprawie w dniu 30 grudnia 2021 r. podniósł zarzut przedawnienia i wniósł o ocenę tego zarzutu przez pryzmat zasad współżycia społecznego. Zarzut przedawnienia podniósł także przedstawiciel Skarbu Państwa. W ocenie Sądu, podzielić należało stanowisko prokuratora odnośnie zarzutu przedawnienia i konieczności jego oceny przez pryzmat zasad współżycia społecznego, tutaj wyraźnie podkreślić należy, iż - nie abstrakcyjnie, lecz w realiach tej konkretnej sprawy, przy okolicznościach stricte odnoszących się do tego, co dokładnie działo się po wydaniu przez SO w Siedlcach postanowienia z dnia 12 czerwca 2001 r., II 2 Ko 38/01/UN i osoby wnioskodawczyni. Do terminu z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, mają zastosowanie przepisy art. 117 § 1 i 2 kodeksu cywilnego oraz art. 5 kodeksu cywilnego. Biorąc pod uwagę, że ustawa lutowa nie określa skutków upływu terminu, to w tej kwestii zastosowanie mają rozwiązania przyjęte w prawie cywilnym. W złożonym wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie powołano się na uchwałę składu 7 sędziów SN sygn. I KZP 7/93, aczkolwiek z tego orzeczenia przytoczono jedynie wyizolowane od całości fragmenty, które odpowiadały tezie złożonego wniosku, bez uwzględnienia meritum rozpoznawanej w tej sprawie problematyki i z całkowitym przemilczeniem, wszystkiego tego, co dla wnioskodawczyni w świetle tego judykatu było niekorzystne. Doskonałym przykładem w tym względzie jest przemilczenie tego, że w uchwale tej stwierdzono, iż upływ terminu określonego w art. 8 ustawy lutowej może wywołać jedynie skutek o charakterze materialnoprawnym, mianowicie może doprowadzić –w razie skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia – do oddalenia żądania odszkodowania i zadośćuczynienia. Generalny wniosek płynący z tego orzeczenia SN, mający przełożenie na obecnie rozpoznawaną sprawę, był bowiem taki, że Sąd ferując rozstrzygnięcie w kontekście podniesionego zarzutu przedawnienia, winien ocenić powody spóźnionego zgłoszenia żądania odszkodowania i zadośćuczynienia. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. II AKa 124/18, orzekł, że dokonanie pouczenia przewidzianego w art. 6 ustawy lutowej nie stanowi warunku sine qua non rozpoczęcia biegu terminu określonego w art. 8 ust. 2 tej ustawy. Brak jest uzasadnienia dla tezy, że naruszenie art. 6 „wstrzymuje” rozpoczęcie biegu terminu przewidzianego w art. 8 ust. 2, z którego treści wyraźnie wynika, że roczny termin do zgłoszenia żądania odszkodowania i zadośćuczynienia biegnie "od daty uprawomocnienia się" postanowienia o stwierdzeniu nieważności orzeczenia. Nie można też przyjmować, że bieg (i upływ) terminu przewidzianego w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej prowadzi do ujemnych skutków procesowych dla osoby, której nie pouczono o terminie dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia, gdyż zgłoszenie takiego żądania po upływie terminu przewidzianego w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, jest skuteczne w sferze prawnoprocesowej, stanowi bowiem rację wszczęcia postępowania i wydania merytorycznego orzeczenia w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia (LEX nr 2514500). Zawartą w tym wyroku argumentację podziela również tutejszy Sąd Okręgowy. W tym miejscu podkreślić należy, iż również w świetle tego orzeczenia, Sąd, wydając rozstrzygnięcie przy podniesionym zarzucie przedawnienia roszczenia, winien ocenić powody spóźnionego zgłoszenia żądania o odszkodowanie i zadośćuczynienie. W ocenie Sądu, powołanie się na poczucie sprawiedliwości i względy słuszności związane z orzeczeniem zadośćuczynienia, nie było zasadne i wystarczające. Utożsamienie bowiem tych pojęć z pojęciem zasad współżycia społecznego, praktycznie wyłączyłoby możliwość podniesienia zarzutu przedawnienia, a co za tym idzie, zawsze nakazywałoby sądowi uwzględniać przedawnione roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie (podobnie: Sąd Najwyższy w postanowieniu z 8.11.2007 r., IV KK 406/07, LEX nr 346747). Przepisy zawierające terminy przedawnienia tego rodzaju roszczeń byłby zatem „martwe”. Sąd dokonując oceny czy uwzględnienie zarzutu przedawnienia pozostaje w sprzeczności, czy też w zgodzie z zasadami współżycia społecznego (art. 5 kc), powinien w szczególności wykluczyć, że uchybienie terminowi było wynikiem zaniedbania, niestaranności czy niefrasobliwości, czy też nastąpiło z wyjątkowych przyczyn w istocie uniemożliwiających dochowanie terminu. W orzecznictwie jako przykłady wyjątkowych okoliczności usprawiedliwiających uchybienie terminowi do złożenia wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie wskazuje się: długotrwałą obłożną chorobę, całkowity upadek sił powodujący konieczność zapewnienia opieki osoby trzeciej w sprawach codziennej egzystencji, chorobę psychiczną, ubezwłasnowolnienie, długotrwały pobyt za granicą połączony z niemożnością nawiązania kontaktu z krajem (por. wyrok SA w Łodzi z 21.05.2013 r., II AKa 70/13, LEX nr 1321971; wyrok SA w Gdańsku z 30.08.2012 r., II AKa 261/12, LEX nr 1236117). Tego typu okoliczności brak było w przedmiotowej sprawie w odniesieniu do sytuacji w jakiej była wnioskodawczyni. W złożonym wniosku nie wykazano, aby w okresie po stwierdzeniu przez Sąd Okręgowy w Siedlcach nieważności wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie doszło do wykluczenia faktycznej bądź prawnej możliwości działania i prowadzenia swoich spraw życiowych przez E. W.. Z kolei jak wynika z zeznań jej syna J. W., wnioskodawczyni w dacie stwierdzenia przez SO w Siedlcach nieważności wyroku z 1946 r. dotyczącego jej ojca, tj. w 2001 roku miała 58 lat i mimo chorób sercowych, wykazywała normalną aktywność zawodową – prowadziła magiel. Dopiero od 2012-2013 roku zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej (k. 80 verte). Brak było także danych, aby wnioskodawczyni w okresie 2001-2021 roku poważnie chorowała, aby zachodziły szczególne, zupełnie wyjątkowe względy, które umożliwiały jej złożenie wniosku o zasądzenie na jej rzecz odszkodowania i zadośćuczynienia. Cała ustawa lutowa (tj. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego) zawiera jedynie 15 artykułów. Przepis art. 1 ust. 1 tej ustawy stanowił podstawę prawną postanowienia Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r., sygn. II 2 Ko 38/01/UN i został w nim wyraźnie wskazany. Nic nie stało na przeszkodzie, aby wnioskodawczyni zapoznała się na przestrzeni lat z treścią powyższych norm. Już art. 8 ust. 1 w/w ustawy dotyczył i dotyczy nadal interesującego ją odszkodowania i zadośćuczynienia, ustęp 2 tego przepisu terminu jego dochodzenia. E. W., przez okres ponad 20 lat od daty prawomocności postanowienia SO z dnia 12 czerwca 2001 r., otwierającego jej drogę do złożenia żądania o odszkodowanie i zadośćuczynienie, nie znajdowała się w stanie uniemożliwiającym podjęcie działań ukierunkowanych na zgłoszenie przysługującego jej roszczenia. A przecież to właśnie wnioskodawczyni w 2001 roku osobiście wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie, potrafiła samodzielnie złożyć go do odpowiedniego organu. W końcu brała aktywny udział w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Siedlcach. Upływ czasu pozostaje w zgodzie z postulatem pewności prawa i stabilizacji stosunków prawnych i w przekonaniu Sądu może być, oczywiście przy uwzględnieniu okoliczności omówionych powyższej, dość silnym argumentem na rzecz wyłączenia możliwości skutecznego dochodzenia roszczenia w wyniku podniesionego przez prokuratora i przedstawiciela Skarbu Państwa zarzutu przedawnienia. Przedawnienie jako instrument podstawowy z zakresu gwarancji pewności prawa i bezpieczeństwa stosunków prawnych, winno być ocenione, zważone i w adekwatny sposób uwzględnione także w odniesieniu do roszczeń odszkodowawczych kierowanych przeciwko Skarbowi Państwa. Przepis art. 5 kc ma charakter wyjątkowy i może mieć zastosowanie w przypadku nadużycia prawa przez osobę korzystającą z zarzutu przedawnienia . Nadużycia tego rodzaju po stronie prokuratora i Skarbu Państwa nie stwierdził Sąd Okręgowy. W okresie biegu terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego nie istniały zasadnicze, usprawiedliwione przeszkody w zakresie dochodzenia takiego roszczenia przez uprawnioną. Tego rodzaju argumentów zabrakło w złożonym wniosku i tego rodzaju argumentów nie podano na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku. Jednocześnie należy podnieść, że znane jest Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 30 maja 1996 r., II AKz 237/96, w którym orzeczono, iż wtedy, gdy zgłoszenie żądania odszkodowania i zadośćuczynienia po upływie terminu określonego w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej wywołane jest niespełnieniem obowiązku przewidzianego w art. 6 tej ustawy, to podniesienie zarzutu przedawnienia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a więc nieskuteczne (OSAB 1996, nr 2, poz. 28, LEX). Jednak wyrażona w nim teza, w przekonaniu Sądu, nie przystawała do realiów obecnie rozpoznawanej sprawy i jej bezkrytyczne powielenie nie było możliwe. W orzeczeniu powyższym rozważano sytuację, w której Sąd Wojewódzki w ogóle nie interesował się przyczynami, dla których żądanie przez uprawnione podmioty zostało złożone z przekroczeniem terminu, o jakim mowa w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, nie przesłuchał na tę okoliczność wnioskodawców, a po wysłuchaniu prokuratora, podnoszącego zarzut przedawnienia w tym postępowaniu - żądanie wnioskodawców oddalił. Ponadto, między omówionym w powyższym postanowieniu sygn. II AKz 237/96 wydaniem orzeczenia o unieważnieniu wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego z 1946 r. przez Sąd Wojewódzki w 1993 roku (wnioskodawcą był sam represjonowany), a dochodzeniem przez spadkobierców represjonowanego odszkodowania po jego śmierci w 1995 r. upłynął okres 2 lat, a nie 20 lat. Przy rozważeniu przez tut. Sąd, przyczyn spóźnionego zgłoszenia przez E. W. żądania orzeczenia odszkodowania i zadośćuczynienia, mieliśmy jednak do czynienia z zupełnie innym stanem faktycznym. Kierując się przedstawionymi wyżej racjami, Sąd Okręgowy w Siedlcach oddalił wniosek o zadośćuczynienie i odszkodowanie wynikłe z wydania i wykonania wobec W. R. wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1946r., którego nieważność została stwierdzona postanowieniem Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001r. w sprawie II 2 Ko 38/01/UN, z uwagi na zasadne podniesienie zarzutu przedawnienia przez uprawnione podmioty. Inne 3. -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Zwięźle o powodach podstawy prawnej -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia Odszkodowanie 1. Kwota główna Odsetki --------------------------------------------------------- --------------------------------------------- Zadośćuczynienie 2. Kwota główna Odsetki -------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------- Inne 3. Wniosek oddalono w całości. Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności ----------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------- KOszty procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności ------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------- PODPIS
II AKa 128/19
Prawomocnym wyrokiem z dnia 17 października 2008r.
III Ko 513/22
T. zmarły (...) prowadził działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, działalność ta polegała między innymi na przechowywaniu sprzętu radiowo nadawczego wbrew zezwoleniu, był żołnierzem (...) ps. (...). Za działalność tą został skazany wyrokiem wojskowego sądu w Krakowie z dnia 31.011949r. sygn.. akt Sr 2/49 na karę 4 lat pozbawienia wolności, równocześnie jednak zastosowano wobec niego przepisy o amnestii, wskutek czego darowano mu karę. Jednak w okresie od 28.08.1948r. do dnia wyrokowania tj. 31.01.1949r. był tymczasowo aresztowany
III KS 16/22
Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 3 marca 2021 r., sygn.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

II KK 302/23 POSTANOWIENIE Dnia 13 września 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 13 września 2023 r.,‎sprawy z wniosku E.W., o odszkodowanie i zadośćuczynienie, z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie‎z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt II AKa 94/22,‎utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach‎z dnia 30 grudnia 2021 r., sygn. akt II 1Ko 125/21 p o s t a n o w i ł :

1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;

2. obciążyć wnioskodawcę E.W. opłatą sądową za postępowanie kasacyjne, zwalniając ją od wydatków tego postępowania. (P.B.)

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 30 grudnia 2021 r., sygn. akt II 1 Ko 125/21, oddalił wniosek E.W. o zadośćuczynienie i odszkodowanie wynikłe z wydania i wykonania wobec W.R. wyroku byłego wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1946 r., którego nieważność została stwierdzona postanowieniem Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r. w sprawie II 2 Ko 38/01/UN. Apelację od tego wyroku wniósł pełnomocnik E.W., podnosząc zarzuty:1.obrazy przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (dalej: ustawa lutowa) w zw. z art. 5 k.c., poprzez uznanie podniesionego zarzutu przedawnienia w sytuacji, gdy jest niezasadny, albowiem jego zgłoszenie w okolicznościach przedmiotowej sprawy stanowi nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c., nie zasługuje na uznanie i społeczną aprobatę, jest rażąco niesprawiedliwe oraz nie może być uważane za wykonanie prawa korzystające z ochrony, albowiem jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a konkretniej z zasadą sprawiedliwości, moralności oraz etycznego zachowania wobec drugiego człowieka,2.obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 k.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zgłoszony przez prokuratora i przedstawiciela Skarbu Państwa zarzut przedawnienia można obalić jedynie poprzez wskazanie okoliczności całkowicie niezależnych od woli wnioskodawczyni, podczas gdy podnoszone w toku rozprawy nadużycie prawa jest pojęciem znacznie szerszym, przez co sąd nie dostrzegł, że jego zgłoszenie stanowiło nadużycie prawa z uwagi na brak zadośćuczynienia W.K. krzywdy doznanej na skutek wydania i wykonania wyroku byłego wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie, sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1947 r., przez co niemoralnym jest blokowanie przez organy Państwa wnioskodawcy drogi do uzyskania stosowanego zadośćuczynienia, co doprowadziło do oddalenia wniosku na tej podstawie;3.obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 5 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, poprzez niezastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy, pomimo, że stanowi on, że każdej osobie niesłusznie zatrzymanej należy się odszkodowanie,4.błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść wyroku, polegający na uznaniu, że brak stosownego pouczenia wnioskodawczyni nie stanowi okoliczności wstrzymania biegu terminu przedawnienia przewidzianego w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, podczas gdy w realiach niniejszej sprawy udowodniona została okoliczność, że wnioskodawczyni nie miała świadomości o uprawnieniu do wystąpienia ze stosownym wnioskiem o zadośćuczynienie i odszkodowanie.W konsekwencji skarżący wniósł o:1.zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawczyni E.W.:1.kwoty w wysokości 10.000.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez ojca wnioskodawczyni W.R. na skutek wydania i wykonania wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie na sesji wyjazdowej w D. z dnia 27 grudnia 1946 r., sygn. akt Sr 1578/47, w wyniku czego pozbawiono W.R.

życia w dniu 27 grudnia 1946 r., w związku z podejmowaniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,2.kwoty 33.820,08 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez jej ojca W.R., wskutek aresztowania go w okresie 21 grudnia 1946 r. – 27 grudnia 1946 r., w związku z podejmowaniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,3.kwoty 51.090.92 zł tytułem odszkodowania za szkodę doznaną przez jej ojca W.R. wskutek aresztowania go w okresie 21 grudnia 1946 r.

– 27 grudnia 1946 r. oraz wydania i wykonania wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie na sesji wyjazdowej w D. z dnia 27 grudnia 1946 r., sygn. akt Sr 1578/47 w związku z podejmowaniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;4.zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych;ewentualnie:5.przekazanie sądowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpoznania.Po rozpoznaniu ww.

środka odwoławczego, Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt II AKa 94/22 utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, określając jednocześnie, że wydatki postępowania odwoławczego ponosi Skarb Państwa. Kasację od powyższego wyroku wywiódł pełnomocnik E.W., orzeczeniu temu zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 k.c. w zw. z art. 6 i art. 8 ust. 2 ustawy lutowej poprzez:1.przyjęcie, że w sprawie występuje przedawnienie roszczenia, podczas gdy uznanie tego zarzutu, ze względu na okoliczności sprawy, a w szczególności brak zawiadomienia skarżącej przez Sąd Okręgowy w Siedlcach w sprawie sygn. akt II 2 Ko 38/01, w przedmiocie stwierdzenia nieważności wyroku wydanego przez były Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie na sesji wyjazdowej w D. z dnia 27.12.1946 r., sygn. akt Sr. 1578/47 (postanowienie z dnia 12.06.2001 r.), na podstawie art. 6 ustawy lutowej o możliwości wniesienia wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie za krzywdę i szkodę doznaną przez jej ojca W.R., na skutek prowadzonej działalności niepodległościowej, pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, gdyż w sposób przez nią niezawiniony uniemożliwia jej skorzystanie ze swoich uprawnień,2.uznanie, że wnioskodawczym nie zdołała skutecznie wykazać, że nie wiedziała o uprawnieniu do dochodzenia roszczeń w przedmiotowej sprawie, a tym samym niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a szczególnie zagadnienia, z jakiego powodu nastąpiło uchybienie terminu do złożenia wniosku i (z ostrożności) czy istnieją przesłanki do przywrócenia terminu.Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt I i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.W odpowiedzi na kasację Prokurator Okręgowy w S. wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniesiona kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k., w istocie znajdując się wręcz na granicy dopuszczalności.Na wstępie godzi się przypomnieć, że kasacja przysługuje stronie od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie (art. 519 k.p.k.). Dlatego też określone zarzuty kasacyjne winny być kierowane w stosunku do wyroku sądu ad quem, a nie sądu pierwszej instancji. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący formułuje zarzut pod adresem Sądu Okręgowego w Siedlcach, co jest wyrazem niezrozumienia istoty postępowania kasacyjnego i w zasadzie zmierza do wywołania ponownej kontroli orzeczenia pierwszoinstancyjnego.

Autor kasacji wskazuje na naruszenie art. 5 k.c. w zw. z art. 6 i art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, których nie stosował przecież Sąd Apelacyjny w Lublinie, a wyłącznie sąd a quo. Sąd drugiej instancji utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach, co oznacza, że jedynie kontrolował poprawność zastosowania wskazanych przepisów prawa materialnego. Skoro zatem ich nie stosował, to oczywistym jest, że nie mógł ich naruszyć. Chcąc sformułować zarzut kasacyjny w sposób poprawny, w realiach niniejszej sprawy skarżący winien szukać możliwości wykazania nierzetelności przeprowadzonej kontroli odwoławczej, a zatem naruszenia standardów wyznaczonych przepisami art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., czego jednak nie uczynił.

Tego rodzaju intencji próżno szukać również w uzasadnieniu skargi, w której skupiono się na polemice z rozstrzygnięciem sądu a quo, który nie uznał zarzutu przedawnienia jako sprzecznego z art. 5 k.c. Powyższe mankamenty w zasadzie przesądzają o oczywistej bezzasadności kasacji, którą Sąd Najwyższy rozpoznaje w granicach zaskarżenia i podniesionych zrzutów, a w szerszym zakresie wyłącznie w wypadkach określonych w art. 435 k.p.k., art. 439 k.p.k. oraz art. 455 k.p.k. (art. 536 k.p.k.). Niemniej jednak zauważyć należy, że sąd drugiej instancji szeroko uzasadnił powody akceptacji stanowiska sądu meriti, iż podniesienie przez prokuratora i przedstawiciela Skarbu Państwa w tej konkretnej sprawie zarzutu przedawnienia nie pozostawało w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.

Przy ocenie, czy wywołanie takiego zarzutu stanowi naruszenie prawa, zbadania wymaga bowiem całokształt okoliczności sprawy. Kwestia braku pouczenia uprawnionego w trybie art. 6 ustawy lutowej przez sąd stwierdzający nieważność orzeczenia o prawie do żądania odszkodowania i zadośćuczynienia jest tylko jednym z elementów branych pod uwagę przy ocenie zarzutu przedawnienia w kontekście art. 5 k.c. Słusznie zatem sądy obu instancji odrzuciły pogląd, jaki zdaje się forsować kasator, że brak stosownego pouczenia zgodnie z art. 6 ustawy lutowej automatycznie skutkuje uznaniem zarzutu przedawnienia jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego kwestia czasu dochodzenia roszczeń w zestawieniu z chwilą upływu terminu przedawnienia ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia zastosowania art. 5 k.c. do zarzutu przedawnienia (zob. m.in. wyrok SN z dnia 22 lutego 2023 r., II CSKP 1020/22, LEX nr 3553390; postanowienie SN z dnia 16 listopada 2022 r., I CSK 2258/22, LEX nr 3549593; wyrok SN z dnia 3 sierpnia 2006 r., IV CSK 120/06, LEX nr 381111; wyrok SN z dnia 7 czerwca 2000 r., III CKN 522/99, LEX nr 51563). Tymczasem zgłoszenie roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie nastąpiło w niniejszej sprawie po upływie 20 lat od stwierdzenia nieważności wyroku byłego wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie wydanego wobec W.R.

Termin przedawnienia wskazanych roszczeń do 29 października 2019 r. wynosił rok, a od tego czasu 10 lat od uprawomocnienia się wyroku stwierdzającego nieważność orzeczenia. Zatem nawet uwzględniając wydłużony przez ustawodawcę okres przedawnienia, wystąpienie przez E.W. z wnioskiem o odszkodowanie i zadośćuczynienie przekraczało go aż o 10 lat. Należy również zauważyć, że zgłoszonemu zarzutowi przedawnienia przysługuje domniemanie zgodności z prawem. Zatem ciężar wykazania faktów uzasadniających zastosowanie art. 5 k.c. spoczywał na stronie powołującej się na nadużycie prawa, w tym wypadku wnioskodawczyni (zob. m.in. wyrok SN z dnia 23 kwietnia 2021 r., I CSKP 52/21, OSNC 2022, nr 1, poz. 7).

Dotyczy to także udowodnienia niemożności wcześniejszego dochodzenia roszczeń. Sądy obu instancji uznały, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie miała obiektywnej możliwości wcześniejszego wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie i zadośćuczynienie. Postępowanie o stwierdzenie nieważności zainicjowane zostało bowiem osobiście przez E.W., zatem jak słusznie dostrzegł sąd odwoławczy, nie pozostawała ona w całkowitej nieświadomości co do środków prawnych mających czynić zadość osobom represjonowanym za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Tym bardziej, że stosowny wniosek złożyła do właściwego organu. W latach 2001-2012 była osobą aktywną zawodowo i niedotkniętą chorobą, która wyłączałaby możliwość powzięcia informacji o swoich prawach. Zresztą w tym zakresie sąd ad quem również powołał się na stosowne poglądy judykatury wskazujące na konsekwencje zasady ignorantia iuris nocet, w tym także w związku z brakiem pouczenia ze strony sądu. Reasumując, w przedmiotowej sprawie sąd odwoławczy nie dopuścił się naruszenia przepisów art. 5 k.c. w zw. z art. 6 i 8 ust. 2 ustawy lutowej albowiem ich nie stosował, a skarżący nie wykazał naruszenia standardów rzetelnej kontroli odwoławczej, zwłaszcza art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.

Z tych też względów, nie stwierdzając bezwzględnych przyczyn odwoławczych wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną. Zważywszy na to, że art. 13 ustawy lutowej stwierdzający, iż koszty postępowania w sprawach objętych ustawą pokrywa Skarb Państwa dotyczy tylko kosztów powstałych w okresie od wszczęcia do prawomocnego zakończenia postępowania (por. postanowienie SN z dnia 21 marca 1997 r., WKN 5/97, OSNKW 1997, nr 7-8, poz. 55), na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. obciążono wnioskodawczynię E.W. uiszczoną opłatą.

Jednocześnie zgodnie z art. 624 § 1 k.p.k. ze względów słuszności zwolniono ww. od wydatków postępowania kasacyjnego. Mając na względzie powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia. (P.B.)