II KK 283/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KK 283/08

POSTANOWIENIE

Dnia 6 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Rafał Malarski (przewodniczący)

SSN Józef Dołhy (sprawozdawca)

SSN Jarosław Matras

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Wincentego Grzeszczyka,

w sprawie A. T., J. D.

i I. K.

oskarżonych z art. 308 k.k. w zw. z art. 300 § 1 i 3 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 6 marca 2009 r.,

kasacji, wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonych

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 listopada 2007 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego

z dnia 16 kwietnia 2007 r.,

oddala kasację, kosztami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2007 r. uniewinnił:

1) oskarżonego A. T.:

a) od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 296 § 1 k.k. i art. 308 k.k. w zw. z art.

300 § 1 i 3 k.k., opisanego w pkt II aktu oskarżenia, b) od zarzutu popełnienia

przestępstwa z art. 308 k.k. w zw. z art. 300 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i

art. 12 k.k., opisanego w pkt IV aktu oskarżenia;

2) oskarżonego J. D. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 308 k.k. w zw. z

art. 300 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., opisanego w pkt IX

aktu oskarżenia;

3) oskarżonego I. K. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 308 k.k. w zw. z

art. 300 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., opisanego w pkt X aktu

oskarżenia.

Od tego wyroku apelację na niekorzyść oskarżonych wniósł prokurator,

podnosząc zarzuty obrazy prawa materialnego, w ramach których kwestionował

stanowisko sądu co do braku podstaw do przyjęcia, by oskarżeni mogli być uznani

za podmiot zarzucanych im przestępstw.

Sąd Apelacyjny, wyrokiem z dnia 22 listopada 2007 r., utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok.

Od tego wyroku kasację wniósł prokurator, zaskarżając wyrok „w części

dotyczącej orzeczenia o winie oskarżonego A. T. w zakresie dokonania czynów

zarzucanych w pkt II i IV aktu oskarżenia oraz J. D. i I. K. w całości na ich

niekorzyść”. W kasacji zarzucono:

– rażącą obrazę przepisów postępowania karnego, a to art. 7 k.p.k., art. 457 § 3

k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, a

polegającą

na

zaniechaniu

przez

Sąd

Odwoławczy

rozważenia

i

ustosunkowania się do zarzutu I apelacji oskarżyciela publicznego w

kształcie wskazanym w skardze, co spowodowało nieprawidłową i niepełną

kontrolę odwoławczą orzeczenia Sądu I instancji uniewinniającego

oskarżonego A. T. od przestępstwa zarzucanego w pkt II aktu oskarżenia,

– rażącą obrazę przepisów prawa materialnego art. 300 § 1 i 3 k.k. w zw. z art.

308 k.k., polegającą na błędnej ich wykładni poprzez bezpodstawne

zawężenie kręgu osób, które mogą być uznane za podmiot tego przestępstwa,

a wynikającą z nieprawidłowej interpretacji pojęcia „zajmowanie się

sprawami

przestępstwa

majątkowymi”

jako

indywidualnego,

znamienia

a

także

określającego

zawężenie

podmiot

rozważań

o

odpowiedzialności karnej oskarżonych wyłącznie do ich udziału w

zgromadzeniu wspólników z pominięciem faktu, iż jako osoby fizyczne,

faktycznie podejmowali oni szereg decyzji pogarszających stan majątkowy

spółki, bez umocowania prawnego, przez co stali się podmiotami

odpowiedzialności karnej z art. 300 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 308 k.k., co w

rezultacie doprowadziło do niesłusznej akceptacji stanowiska Sądu

Okręgowego uniewinniającego oskarżonych A. T., J. D. i I. K. od

popełnienia czynów opisanych odpowiednio w pkt IV, IX i X aktu

oskarżenia.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, w zakresie,

jakiego dotyczy kasacja, i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu.

Na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej poparł kasację

jedynie w zakresie zarzutu rażącej obrazy przepisów prawa materialnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesiony w kasacji zarzut rażącej obrazy art. 300 § 1 i 3 k.k. w zw. z art.

308 k.k. nie jest zasadny.

Zawarta w art. 308 k.k. klauzula odpowiedzialności zastępczej odnosi się

wyłącznie do osób, które „... zajmują się sprawami majątkowymi...”. Pojęcie

„zajmowania się sprawami majątkowymi innej osoby” w świetle poglądów

doktryny i utrwalonego orzecznictwa, wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

postanowienia z dnia 27 kwietnia 2001 r., I KZP 7/01 – OSNKW 2001, z. 7–8, poz.

55. W doktrynie prawa handlowego nie budzi wątpliwości, że w spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością „sprawami majątkowymi” zajmują się przede

wszystkim zarząd oraz prokurenci, w określonych zaś przypadkach rada nadzorcza,

komisja rewizyjna i likwidatorzy.

Zakres kompetencji wspólników określa m.in. przepis art. 228 kodeksu

spółek handlowych, zastrzegając iż uchwały wspólników wymaga... nabycia i

zbycia nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości...

Nie budzi żadnych wątpliwości, że podjęcie owych czynności leży w kompetencji

zarządu spółki – zarząd je inicjuje, przeprowadza (tj. ustala warunki przyszłej

czynności prawnej) i wydaje określoną uchwałę (składa oświadczenie woli w

imieniu spółki), która dla swej skuteczności wymaga uchwały zgromadzenia

wspólników. Dla określenia charakteru kompetencji zgromadzenia wspólników

istotne znaczenie ma przepis art. 17 k.s.h., stanowiący o nieważności czynności

dokonanych bez zgody zgromadzenia z zastrzeżeniem jednak, że zgoda może być

następcza (udzielona w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia oświadczenia

przez spółkę). Intencją ustawodawcy było zatem pozostawienie decyzji organowi

zarządzającemu (w myśl art. 17 § 2 k.s.h. oświadczenie składa spółka, tj. w

większości członkowie zarządu, zazwyczaj w reprezentacji łącznej). W świetle tych

regulacji

stosowna

uchwała

wspólników

ma

charakter

akceptacyjny,

potwierdzający, a tego rodzaju czynności mieszczą się w ramach funkcji

nadzorczych. Istotne znaczenie ma również, że w ramach określonych w art. 228

k.s.h. mówi się o „rozpatrywaniu i zatwierdzaniu sprawozdania zarządu ... oraz

udzielaniu absolutorium członkom organów spółki z wykonywanych przez nich

obowiązków” (pkt 1). Brzmienie tego punktu jednoznacznie wskazuje, że uchwała

zgromadzenia wspólników ma charakter nadzorczy, jej celem jest bowiem

rozliczenie organu spółki i jego członków ze sprawowanej działalności. Przyjąć

zatem należy, że w ramach regulacji w art. 228 k.s.h. ustawodawca nie różnicował

uchwał na nadzorcze i współdecydujące, przeciwnie wszystkim im nadał zbliżone

znaczenie, tj. nadzoru nad działaniami zarządu.

Na gruncie prawa handlowego odpowiedzialność odszkodowawcza,

niezależnie od podjętych decyzji w łonie spółki, skierowana może być tylko do

członków zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidatorów za

szkody wyrządzone spółce (art. 293 k.s.h.) oraz do spółki jako takiej, jeżeli szkoda

została wyrządzona jej działaniem osobom trzecim (art. 416 k.c.).

Jeżeli zatem ustawodawca nie przewidział w ramach odpowiedzialności

cywilnoprawnej możliwości pociągnięcia wspólników (członków zgromadzenia)

do odpowiedzialności za podjęte działania, to tym bardziej nie uprawniony wydaje

się wniosek o dalej idącej odpowiedzialności karnej, kłóciłoby się to bowiem z

zasadą subsydiarności prawa karnego gospodarczego.

W świetle powyższego, stanowisko sądów orzekających, w realiach

niniejszej sprawy, co do niemożności uznania oskarżonych za osoby zajmujące się

sprawami majątkowymi spółki, a tym samym wykluczenie ich z kręgu podmiotów

przestępstwa z art. 308 k.k. w zw. z art. 300 § 1 i 3 k.k., jest w pełni zasadne.

Z tych motywów należało kasację oddalić.