II KK 265/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KK 265/11

POSTANOWIENIE

Dnia 16 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Piotr Hofmański (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jarosław Matras

SSA del. do SN Andrzej Stępka

Protokolant Monika Sieczko

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz - Śliwy,

w sprawie J. M.

skazanego z art. 279 § 1 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 16 maja 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego

z dnia 30 stycznia 2008 r.,

oddala kasację a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża

Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Kasacja okazała się niezasadna. Sąd Najwyższy w obecnym składzie

nie podziela przywołanego w kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich i

dominującego w orzecznictwie poglądu, zgodnie z którym zastosowanie art.

376 § 2 k.p.k. w każdym wypadku uzależnione jest od tego, czy oskarżony,

który nie stawił się na rozprawę bez usprawiedliwienia, złożył wyjaśnienia

przed sądem. Wykładnia tego przepisu musi bowiem uwzględniać konfigurację

procesową, w której sądowi wolno prowadzić rozprawę pod nieobecność

oskarżonego. Jeśli rozprawa w trybie zwyczajnym dochodzi do skutku po

zmianie trybu postępowania z uproszczonego, dokonując wykładni art. 376 § 2

k.p.k. trzeba wziąć pod uwagę treść art. 484 § 2 k.p.k., zgodnie z którym w

sytuacji braku możliwości rozpoznania sprawy w terminie wskazanym w art. w

art. 484 § 1 k.p.k., sąd rozpoznaje sprawę w dalszym ciągu w postępowaniu

zwyczajnym. Skoro art. 484 § 2 k.p.k. nakazuje prowadzenie rozprawy w

dalszym ciągu, to oznacza to między innymi skuteczność czynności

procesowych dokonanych przed zmianą trybu, a więc jeszcze w postępowaniu

uproszczonym. Jeśli zatem przed zmianą trybu ujawniono wyjaśnienia

oskarżonego złożone uprzednio w postępowaniu przygotowawczym, co jest

wszak dopuszczalne w świetle art. 479 § 2 k.p.k. w sytuacji niestawiennictwa

oskarżonego, którego obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa, to owo

ujawnienie wyjaśnień trzeba uznać za równoważne z punktu widzenia

procesowych konsekwencji tej czynności ze złożeniem wyjaśnień w

postępowaniu sądowym. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby, że

ustawa z jednej strony pozwala na prowadzenie postępowania „w dalszym

ciągu”, z drugiej zaś nakazuje powtarzanie czynności, która przeprowadzona

była uprzednio przed zmianą trybu i której rezultatem jest wprowadzenie do

procesu dowodu z wyjaśnień oskarżonego (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 20 lipca 2011 r., V KK 167/11, OSNKW 2011, nr 9, poz. 85, w którym

wywiedziono, że w sytuacji gdy wobec przekroczenia terminu przerwy w

rozprawie określonego w art. 484 k.p.k. następuje zmiana trybu postępowania z

uproszczonego na zwyczajny, nieusprawiedliwiona nieobecność oskarżonego

na rozprawie nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu tej rozprawy "w dalszym

ciągu", jeżeli złożył on już wyjaśnienia w toku postępowania sądowego (art.

376 § 2 k.p.k.), albo wprawdzie tych wyjaśnień nie złożył i odczytano je w

trybie art. 479 § 2 k.p.k., ale o terminie rozprawy, na której dochodzi do

kontynuowania rozpoznawania sprawy - w postępowaniu zwyczajnym oskarżony został zawiadomiony).

W rozpoznawanej sprawie oskarżony J. M. nie stawił się na rozprawę w

postępowaniu uproszczonym wyznaczoną na dzień 14 listopada 2007 r., w związku

z czym Sąd, powołując się na przepis art. 377 § 3 k.p.k. postanowił prowadzić

postępowanie pod nieobecność oskarżonego, a ponadto na podstawie art. 377 § 4

k.p.k. ujawnił i odczytał wyjaśnienia oskarżonego złożone w toku postępowania

przygotowawczego (niczego nie zmienia tu okoliczność, że Sąd wadliwie powołał

podstawę

prawną

dokonanych

czynności,

albowiem

w

postępowaniu

uproszczonym stawiennictwo oskarżonego na rozprawie nie jest, zgodnie z art.

479 § 1 k.p.k., obowiązkowe, a podstawą odczytania wyjaśnień złożonych w

postępowaniu przygotowawczym był w istocie art. 479 § 2 zdanie pierwsze k.p.k.).

Następnie, w dniu 11 grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy, wobec niezawiadomienia

oskarżonego o terminie rozprawy, odroczył ją do dnia 30 stycznia 2008 r. Na ten

termin oskarżony się nie stawił, niemniej doręczenie zawiadomienia o jej terminie

uznano za skuteczne ze względu na podwójne awizowanie adresowanej do

oskarżonego przesyłki. Sąd postanowił prowadzić rozprawę w dalszym ciągu w

trybie zwyczajnym na podstawie art. 484 § 2 k.p.k., a nadto, na podstawie art. 376

§ 2 k.p.k. sąd postanowił prowadzić rozprawę pod nieobecność oskarżonego, który

prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, nie stawił się na nią.

Nie ulega wątpliwości, że w układzie procesowym, który wystąpił w

rozpoznawanej sprawie, jeszcze przed zmianą trybu postępowania na zwyczajny,

doszło do wprowadzenia do procesu dowodu z wyjaśnień oskarżonego, które

odczytano w toku rozprawy. Skoro zatem następnie doszło do zmiany trybu

postępowania na zwyczajny, prowadzone było ono „w dalszym ciągu”, jak chce

tego przepis art. 484 § 2 k.p.k. Nie było zatem potrzeby odbierania wyjaśnień od

oskarżonego, skoro dowód z tych wyjaśnień został już uprzednio, zgodnie z

przepisami procedury, przeprowadzony. W konsekwencji nie można przyjąć, że

doszło do naruszenia prawa procesowego poprzez prowadzenie rozprawy pod

nieobecność oskarżonego, albowiem art. 376 § 2 k.p.k. takie procedowanie w

trybie zwyczajnym właśnie umożliwia.

Tym samym twierdzenie autora kasacji o naruszeniu art. 376 § 2 k.p.k. oraz art.

374 § 1 k.p.k., które stanowić miałoby przyczynę odwoławczą o charakterze

bezwzględnym, nie znajduje dostatecznego uzasadnienia, co skutkuje uznaniem

kasacji za niezasadną i jej oddaleniem.