II KK 218/15 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KK 218/15 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 sierpnia 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący)‎SSN Małgorzata Gierszon‎SSN Michał Laskowski (sprawozdawca)Protokolant Marta Brylińska w sprawie P. N.‎oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu‎w dniu 6 sierpnia 2015 r.,‎kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść‎od wyroku Sądu Rejonowego w O.‎z dnia 7 marca 2013 r., 1. uchyla punkt 2 zaskarżonego wyroku, 2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIESąd Rejonowy w O., wyrokiem z dnia 7 marca 2013 r., uznał P. N. za winnego tego, że w okresie od 5 do 12 listopada 2011 r. w miejscowości Wielowieś, działając w celu wykonania z góry powziętego zamiaru oraz osiągnięcia korzyści majątkowej, jako właściciel firmy „B.” P. N., wyłudził z firmy „M.” towar w postaci oleju napędowego łącznej wartości 15.710,83 zł, wprowadzając w błąd jej pracowników co do swoich możliwości płatniczych, nie mając zamiaru wywiązania się z zawartego zobowiązania, czym działał na szkodę spółki „M.” sp. z o.o., to jest za winnego przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za przestępstwo to wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności.

W punkcie 2 wyroku Sąd na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, poprzez zapłatę na rzecz „M.” sp. z o.o. kwoty 15.710, 83 zł.Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się z dniem 15 marca 2013 r.Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego P. N. wniósł Prokurator Generalny. Zaskarżył w niej wyrok w części rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2, dotyczącego orzeczenia na podstawie art. 46 § 1 k.k. obowiązku naprawienia szkody i zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego procesowego – art. 415 § 5 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., polegające na orzeczeniu wobec skazanego P. N. na podstawie art. 46 § 1 k.k. środka karnego w postaci obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody, podczas gdy o roszczeniu wynikającym z popełnienia przestępstwa wcześniej prawomocnie orzeczono w innym postępowaniu.Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w O. w zaskarżonej części.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna w stopniu oczywistym, co zgodnie z brzmieniem art. 535 § 5 k.p.k. pozwala na jej rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu.

Przepis art. 46 § 1 k.k. pozwala, w razie skazania, na orzeczenie przez sąd obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości lub części lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W przypadku złożenia przez pokrzywdzonego lub inną uprawnioną osobę wniosku o orzeczenie takiego obowiązku, sąd zobowiązany jest do wydania orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynieniu. Przepis art. 415 § 5 zdanie drugie k.p.k. w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonego kasacją wyroku stanowił jednak, że obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nie orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono.

Po zmianie treści art. 415 k.p.k. i nowej treści przepisu obowiązującej od dnia 1 lipca 2015 r. zasada ta została zachowana w paragrafie pierwszym. Celem tej regulacji jest wyeliminowanie sytuacji, w której dochodzi do kumulacji rozstrzygnięć o charakterze kompensacyjnym i do funkcjonowania w obrocie prawnym dwóch tytułów egzekucyjnych, co rodzić może niebezpieczeństwo dwukrotnego dochodzenia naprawienia tej samej szkody. Klauzula antykumulacyjna, o której mowa znajduje zastosowanie w przypadku tożsamości przedmiotowej i podmiotowej roszczenia stanowiącego przedmiot rozpoznania.W sprawie P. N. punkt 2 zaskarżonego wyroku dotyczy szkody wynikającej z przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., dokonanego na szkodę spółki „M.” sp. z o.o. i polegającego na wyłudzeniu od tej spółki oleju napędowego łącznej wartości 15.710,83 zł.

Tymczasem Sąd Rejonowy w K., po rozpoznaniu pozwu o zapłatę wniesionego przez pełnomocnika przedmiotowej spółki, wydał w dniu 16 stycznia 2012 r., sygn. akt GNc …/12, nakaz zapłaty, w którym zobowiązano P. N. do zapłaty powodowi kwoty 15.710,83 zł. Z treści pozwu i załączonych do niego dokumentów wynika, że przedmiotem rozpoznania był ten sam olej napędowy, pobrany w tym samym czasie i w tej samej ilości, co olej napędowy, o którym mowa w zaskarżonym kasacją wyroku.Do wydania nakazu zapłaty doszło przed wydaniem zaskarżonego kasacją wyroku, co więcej w aktach sprawy Sądu Rejonowego w O. znajduje się na k. 177a informacja o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej prowadzonej przez komornika przy Sądzie Rejonowym w K. z wniosku spółki z o.o.

„M.” przeciwko P. N. o zapłatę należności głównej w kwocie 15.710,83 zł. W tym stanie rzeczy doszło do rażącego naruszenia prawa - przepisu art. 415 § 5 zdanie drugie k.p.k. w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2015 r. poprzez zobowiązanie P. N. w punkcie 2 wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 7 marca 2013 r., do naprawienia szkody, co do której orzekł już prawomocnie Sąd Rejonowy w K. nakazem zapłaty z dnia 16 stycznia 2012 r. Tym samym doszło naruszenia klauzuli antykumulacyjnej zawartej w czasie orzekania w art. 415 § 5 k.p.k. (obecnie art. 415 § 1 k.p.k.) i do dwukrotnego orzeczenia obowiązku naprawienia tej samej szkody.

Naruszenie prawa, do którego doszło w zaskarżonym kasacją wyroku ma przy tym nie tylko rażący charakter, ale nadto miało istotny wpływ na treść orzeczenia, które przynieść mogło negatywne skutki dla skazanego.W tej sytuacji konieczne stało się uchylenie zaskarżonej kasacją części wyroku (punkt 2) w celu wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Nie było przy tym w zaistniałej sytuacji procesowej podstaw do wydawania orzeczenia o charakterze następczym. Zgodnie z brzmieniem art. 638 k.p.k. koszty postępowania kasacyjnego w tej sprawie ponosi Skarb Państwa.