II KK 216/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KK 216/17 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 sierpnia 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Małgorzata Gierszon‎SSN Piotr MirekProtokolant Anna Janczak w sprawie D. F.w przedmiocie wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k., bez udziału stron na posiedzeniu w dniu 9 sierpnia 2017 r., kasacji Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego wniesionej na korzyść skazanego,od prawomocnego wyroku łącznego Sądu Rejonowego w W. z dnia 20 kwietnia 2015 r., sygn. akt III K (...)/15, I. uchyla zaskarżony wyrok łączny i na podstawie art. 572 k.p.k. umarza postępowanie;

II. kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIERozpoznając wniosek skazanego D. F. o wydanie w jego sprawie wyroku łącznego, Sąd Rejonowy w W. ustalił, że był on skazany następującymi prawomocnymi wyrokami:1/ Sądu Rejonowego dla w W. z dnia 31 sierpnia 2007 r., sygn. akt III K (...)/07 (wyrok nakazowy), za przestępstwo z art. 62 ust 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, popełnione w dniu 23 sierpnia 2007 r. na karę 3 miesięcy ograniczenia wolności;2/ Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 marca 2008 r., sygn. akt V K (...)/07, za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. popełnione w dniu 22 września 2007 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby, której wykonanie zarządzono postanowieniem z dnia 12 listopada 2009 r.;3/ Sądu Rejonowego w W. z dnia 2 lutego 2009 r., sygn. akt III K (...)/08, za przestępstwo z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. popełnione w okresie od dnia 19 grudnia 2007 r. do dnia 20 marca 2008 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby oraz grzywnę w wymiarze 50 stawek dziennych po 10 zł każda, którą postanowieniem z dnia 8 października 2011 r. zamieniono na karę zastępczą 5 miesięcy ograniczenia wolności;4/ Sądu Rejonowego w W. z dnia 2 kwietnia 2009 r., sygn. akt III K (...)/09, za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełnione w dniu 4 stycznia 2008 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby oraz karę grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych po 50 zł każda.

Postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r. zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności, natomiast postanowieniem z dnia 25 lutego 2010 r. karę grzywny zamieniono na karę zastępczą 5 miesięcy ograniczenia wolności;5/ Sądu Rejonowego w W. z dnia 8 grudnia 2011 r., sygn. akt III K (...)/11, za przestępstwo z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, przy czym Sąd odstąpił od wymierzenia kary.W rezultacie tych ustaleń, wyrokiem łącznym z dnia 20 kwietnia 2015 r., w sprawie III K (...)/15, Sąd Rejonowy w W. orzekł, co następuje:a/ na podstawie art. 569 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył skazania wyrokami Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 marca 2008 r., sygn. akt V K (...)/07 oraz Sądu Rejonowego w W. z dnia 2 kwietnia 2009 r., sygn. akt III K (...)/09 - i wymierzył wobec D.

F. karę łączną 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności;b/ postanowił, że w pozostałym zakresie wyroki będą podlegały odrębnemu wykonaniu;c/ na podstawie art. 569 § 1 k.p.k. umorzył postępowanie w zakresie wyroków opisanych w punktach 1, 3 i 5.Powyższy wyrok łączny nie został zaskarżony przez żadną ze stron postępowania i uprawomocnił się w dniu 28 kwietnia 2015 r. (akta SR w W., sygn. II K (...)/15).Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego wniósł na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny, zaskarżając orzeczenie w całości.

Na podstawie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa karnego procesowego i materialnego, a mianowicie: - art. 410 k.p.k., polegające na pominięciu przez sąd wynikających z materiału dowodowego i mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia okoliczności co do przebiegu postępowania wykonawczego wobec skazanego D. F. w sprawie Sądu Rejonowego w W., o sygn. akt III K (...)/09 - i w konsekwencji błędnym przyjęciu, iż postanowienie o zarządzeniu do wykonania orzeczonej wydanym w tej sprawie wyrokiem kary jednego roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby, nie zostało uchylone na podstawie art. 24 § 1 k.k.w. w dniu 22 października 2014 r.;- w następstwie tego uchybienia doszło do wadliwego, gdyż z rażącym naruszeniem art. 4 § 1 k.k. i art. 89 § 3a k.k. w zw. z art. 85 k.k., w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2015 r., orzeczenia w punkcie 1 części dyspozytywnej wyroku łącznego kary łącznej 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności za zbiegające się przestępstwa.

Na uzasadnienie podniesiono, iż za te przestępstwa orzeczono na mocy wyroków jednostkowych karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, którą następnie zarządzono do wykonania (wyrok Sądu Rejonowego w N., sygn. akt akt V K (...)/07) oraz karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, która w dniu wydania wyroku łącznego nie była zarządzona do wykonania (wyrok Sądu Rejonowego w W., sygn. III K (...)/09). W czasie popełnienia przestępstw objętych przedmiotowym wyrokiem łącznym obowiązywała ustawa względniejsza dla skazanego, wykluczająca w takiej sytuacji możliwość orzeczenia kary łącznej w postaci bezwzględnego pozbawienia wolności.W konkluzji Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego na podstawie art. 572 k.p.k.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym, należało więc rozpoznać ją w trybie art. 535 § 5 k.p.k. i uwzględnić w całości.

Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny trafnie wywodzi w tej nadzwyczajnej skardze, że w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, polegającego na tym, iż Sąd Rejonowy nie dostrzegł faktu, że postanowienie Sądu o zarządzeniu do wykonania kary jednego roku pozbawienia wolności orzeczonej pierwotnie w sprawie III K (...)/09 z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 5 lat, zostało uchylone w dniu 22 października 2014 r. na podstawie art 24 § 1 k.k.w. W następstwie tego przeoczenia doszło do wadliwego, gdyż z rażącym naruszeniem art. 4 § 1 k.k. i art. 89 § 3a k.k. w zw. z art. 85 k.k., w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2015 r., orzeczenia w punkcie 1 części dyspozytywnej wyroku kary łącznej 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności za zbiegające się przestępstwa, za które na mocy wyroków jednostkowych orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, którą następnie zarządzono do wykonania (wyrok Sądu Rejonowego w N., sygn.

V K (...)/07) oraz karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, która w dniu wydania wyroku łącznego nie była zarządzona do wykonania (wyrok SR w W., sygn. III K (...)/09), pomimo, iż w czasie popełnienia przestępstw obowiązywała ustawa względniejsza dla skazanego wykluczająca w takiej sytuacji możliwość orzeczenia kary łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności.Orzekając w przedmiocie wyroku łącznego, Sąd Rejonowy w W. połączył na podstawie art. 569 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wyroki Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 marca 2008 r., sygn. akt V K (...)/07 oraz Sądu Rejonowego w W. z dnia 2 kwietnia 2009 r., sygn. akt III K (...)/09 i wymierzył skazanemu D.

F. karę łączną 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności. W obydwu tych sprawach orzeczono jednostkowe kary pozbawienia wolności (w rozmiarze po jednym roku) z warunkowym zawieszeniem ich wykonania na stosowne okresy próby. Następnie prawomocnymi postanowieniami - odpowiednio z dnia 12 listopada 2009 r. i z dnia 27 listopada 2013 r. - zarządzono ich wykonanie (akta SR w W., sygn. III Ko (…)/09 i akta SR w W., sygn. V Ko (...)/13, k. 36).Jednak w sprawie dotyczącej wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 2 kwietnia 2009 r., sygn. akt III K (...)/09, postanowieniem z dnia 22 października 2014 r. uchylono na podstawie art. 24 § 1 k.k.w. orzeczenie z dnia 27 listopada 2013 r. w przedmiocie zarządzenia wykonania tej kary z uwagi na to, że skazany naprawił szkodę w całości (akta SR w W., sygn.

V Ko (...)/13). Orzekający w sprawie o wydanie wyroku łącznego Sąd Rejonowy w W., nie dostrzegł faktu wydania tego postanowienia.W konsekwencji tego uchybienia, wydając kwestionowany wyrok Sąd połączył karę pozbawienia wolności o charakterze bezwzględnym z karą pozbawienia wolności orzeczoną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Zatem węzłem kary łącznej objęte zostały wyroki, w których orzeczono kary pozbawienia wolności nie podlegające łączeniu zgodnie z przepisami, jakie powinny znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie.

Skoro rozstrzygnięcie w zakresie wyroku łącznego nastąpiło w dniu 20 kwietnia 2015 r., a wyrok ten objął kary orzeczone za przestępstwa popełnione w dniach 22 września 2007 r. i 4 stycznia 2008 r., to Sąd był zobowiązany rozważyć zgodnie z art. 4 § 1 k.k., którą z ustaw obowiązujących w okresie od dnia 22 września 2007 r. do dnia 20 kwietnia 2015 r. należało zastosować. A zatem w omawianym kontekście Sąd powinien ocenić "względność" ustaw, przy porównaniu stanu normatywnego z daty orzekania w przedmiocie wydania wyroku łącznego oraz stanu normatywnego z czasu popełnienia każdego z przestępstw wchodzących w skład realnego zbiegu.

W rezultacie więc, jeśli choć jedno z przestępstw wchodzących w skład realnego zbiegu, za które orzeczono kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania i bez warunkowego zawieszenia wykonania, zostało popełnione przed dniem 8 czerwca 2010 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania karnego, ustawy - Kodeks karny wykonawczy, ustawy - Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r. Nr 206, poz. 1589, ze zm.), zmieniającej między innymi treść art. 89 k.k., należało stosować względniejsze przepisy.W warunkach omawianej sprawy względniejszymi dla skazanego D.

F. były przepisy Kodeku karnego obowiązujące do dnia 7 czerwca 2010 r., gdyż w tym czasie nie obowiązywał jeszcze art. 89 § 1a k.k., który w obecnym stanie prawnym pozwala na połączenie w jeden węzeł bezwzględnej kary pozbawienia wolności i kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a następnie orzeczenie łącznej kary pozbawienia wolności o charakterze bezwzględnym. Przepis art. 89 § 1 k.k. w brzmieniu przed jego nowelizacją wykluczał możliwość wymierzenia w wyroku łącznym kary bezwzględnego pozbawienia wolności, powstałej z połączenia kar orzeczonych z warunkowym zawieszeniem ich wykonania i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r., sygn.

I KZP 2/01, OSNKW 2001 r., z. 5 - 6, poz. 41).W konsekwencji przedstawionego naruszenia art. 4 § 1 k.k., stanowiącego rezultat pierwotnego dla niniejszej sprawy niedostrzeżenia faktu wydania postanowienia o uchyleniu zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności, Sąd Rejonowy naruszył również w sposób rażący przepis art. 85 k.k. Przyjął bowiem istnienie realnego zbiegu, przy braku spełnienia ustawowych przesłanek wynikających z treści tego przepisu. Art. 85 k.k. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania) zobowiązywał sąd do wymierzenia kary łącznej w przypadku, gdy sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju.

Jakkolwiek te przesłanki formalnie zostały spełnione w realiach procesowych niniejszej sprawy, jednakże w dalszej treści tego przepisu ustawodawca zastrzegł, że kary te muszą podlegać łączeniu. Tymczasem, jak zostało to powyżej wykazane, tego rodzaju połączenie było niedopuszczalne z uwagi na treść art. 89 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.Należy stwierdzić, że naruszenie wskazanych w kasacji przepisów prawa było rażące i miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku łącznego. Skutkowało bowiem koniecznością odbycia przez skazanego kary łącznej w wymiarze 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności mimo, iż przed wydaniem wyroku łącznego skazany D.

F. miał do odbycia tylko karę w rozmiarze 1 roku pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 marca 2008 r., w sprawie V K (...)/07. Jest rzeczą oczywistą, że uchybienie to w sposób bezsporny pogorszyło sytuację prawną skazanego.Z tych powodów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok łączny i na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie w tym przedmiocie. O kosztach procesu w sprawie orzeczono na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k. i art. 638 k.p.k. r.g.