II KK 190/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KK 190/17 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 sierpnia 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Małgorzata Gierszon‎SSN Piotr MirekProtokolant Anna Janczak w sprawie P. P.dotyczącej wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 9 sierpnia 2017 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego,od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt V Ka (...)/15, zmieniającego wyrok łączny Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. akt VI K (...)/15, uchyla wyrok Sądu Okręgowego w Ł. w zaskarżonej części oraz utrzymany nim w mocy punkt II wyroku łącznego Sądu I instancji co do umorzenia postępowania w zakresie objęcia wyrokiem łącznym kar jednostkowych orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 8 sierpnia 2013 r., w sprawie VI K (...)/13, (podpunkty a, b, c) - i sprawę przekazuje w tej części do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ł.

UZASADNIENIEP. P. został skazany następującymi prawomocnymi wyrokami:1/ Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 19 lutego 2004 r., sygn. akt V K (…), za czyny z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., popełnione w okresie od 22 lipca 2003 r. do 13 sierpnia 2003 r., na karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności i na karę grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych po 10 zł każda oraz za czyn z art. 278 § 1 k.k. i art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełniony w dniu 18 sierpnia 2003 r., na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności.Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzeczone kary jednostkowe połączono i wymierzono skazanemu karę łączną 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 2 k.k. warunkowo zawieszono na okres 4 lat próby.Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2014 r. zarządzono wykonanie tej kary pozbawienia wolności.2/ Sądu Rejonowego w Z. z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 178a § 1 k.k. popełniony w dniu 22 lipca 2012 r., na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności oraz za czyn z art. 226 § 1 k.k., popełniony w dniu 22 lipca 2012 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzeczone kary jednostkowe połączono i wymierzono skazanemu karę łączną 1 roku pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 2 k.k. warunkowo zawieszono na okres 3 lat próby.Postanowieniem z dnia 11 lipca 2014 r. zarządzono wykonanie tej kary pozbawienia wolności.3/ Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt VI K (...)/13:a/ za czyn z art. 193 k.k. popełniony w dniu 27 marca 2013 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;b/ za czyn z art. 157 § 1 k.k. popełniony w dniu 27 marca 2013 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności;c/ za czyn z art. 190 § 1 k.k. popełniony w dniu 27 marca 2013 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;d/ za czyn z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., popełniony w lutym 2011 r., na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności.Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzeczone kary jednostkowe połączono i wymierzono skazanemu karę łączną 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 2 k.k. warunkowo zawieszono na okres 4 lat próby.4/ Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt VI K (...)/14, za czyn z art. 244 k.k. popełniony w dniu 4 stycznia 2014 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby.Po rozpoznaniu wniosku P. P. o wydanie wyroku łącznego, który objąłby przedmiotowe skazania, Sąd Rejonowy w Ł. wyrokiem łącznym z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. akt VI K (...)/12, orzekł, co następuje:I/ na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył kary jednostkowe pozbawienia wolności orzeczone wobec skazanego P. P. wyrokiem opisanym w punkcie 2 (sprawa II K (...)/12) oraz karę jednostkową wymierzoną za czyn z podpunktu d) wyroku opisanego w punkcie 3 (w sprawie VI K (...)/13), a w ich miejsce wymierzył skazanemu karę łączną 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności;II/ na mocy art 572 k.p.k. umorzył postępowanie w zakresie objęcia karą łączną pozostałych kar orzeczonych wobec skazanego;III/ na podstawie art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej kary łącznej zaliczył skazanemu okres od 22 lipca 2012 r. do 23 lipca 2012 r.Powyższy wyrok został zaskarżony przez obrońcę skazanego P. P. w zakresie rozstrzygnięcia z punktu I, w części dotyczącej orzeczenia o karze.

W środku odwoławczym skarżący zarzucił rażącą niewspółmierność wymierzonej kary łącznej 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności i wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez orzeczenie wobec skazanego kary łącznej w wymiarze 10 miesięcy pozbawienia wolności.Po rozpoznaniu apelacji, Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 2 grudnia 2015 r., w sprawie V Ka (...)/15, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że orzeczoną karę łączną obniżył do 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, a w pozostałej części wyrok ten utrzymał w mocy.Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego P. P. wniósł Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny.

Zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w zakresie rozstrzygnięcia z punktu 2, w części dotyczącej utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji w odniesieniu do przyjętego w punkcie II orzeczenia o częściowym umorzeniu postępowania na mocy art. 572 k.p.k., co do kar jednostkowych orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł., o sygn. akt VI K (...)/13, w zakresie nieobjętym przedmiotowym wyrokiem łącznym. Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. i art. 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił temu wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa procesowego - art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. - polegające na przeprowadzeniu nienależytej kontroli odwoławczej i utrzymaniu w mocy wyroku Sądu I instancji częściowo rażąco niesprawiedliwego, z powodu umorzenia na podstawie art. 572 k.p.k. postępowania o wydanie wyroku łącznego w odniesieniu do podlegających obligatoryjnemu łączeniu jednostkowych kar pozbawienia wolności wymierzonych wobec skazanego P. P. wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 8 sierpnia 2013 r., w sprawie VI K (...)/13, w podpunktach a – c.

To naruszenie skutkowało rażącą obrazą prawa materialnego, a mianowicie art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2015 r.W konkluzji Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Ł. w zaskarżonej części oraz utrzymanego w mocy w tym zakresie wyroku Sądu Rejonowego w Ł. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym, należało więc rozpoznać ją w trybie art. 535 § 5 k.p.k. i uwzględnić w całości.Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny trafnie wywodzi, że w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, polegającego na tym, iż Sąd odwoławczy rozpoznał apelację wniesioną przez obrońcę skazanego jedynie w granicach postawionego zarzutu, przez co nie dostrzegł, że kontrolowany wyrok łączny Sądu Rejonowego w Ł., w zakresie rozstrzygnięcia przyjętego w punkcie II, zapadł z rażącą obrazą przepisu art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2015 r.Stosownie do dyspozycji art. 433 § 1 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym w dniu rozpoznania apelacji), sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, uwzględniając treść art. 447 § 1 – 3 k.p.k., a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435 k.p.k., art. 439 § 1 k.p.k., art. 440 k.p.k. i art. 455 k.p.k.

Pomimo, że w niniejszej sprawie obrońca nie wskazał w apelacji na uchybienie dotyczące rażącego naruszenia art. 85 k.k., to jednak do szerszego rozpoznania sprawy przez Sąd odwoławczy zobowiązywał w tym przypadku art. 440 k.p.k. Jak stanowi ten przepis, orzeczenie podlega zmianie na korzyść oskarżonego albo uchyleniu niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, jeżeli jego utrzymanie w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe. Ponieważ Sąd Okręgowy w Ł. nie zastosował się do omawianej powinności, to w efekcie nie dostrzegł, iż błąd Sądu I instancji doprowadził do sytuacji, w której doszło do konieczności odrębnego wykonywania jednostkowych kar pozbawienia wolności orzeczonych wobec skazanego P. P. wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 8 sierpnia 2013 r., w sprawie VI K (...)/13, w podpunktach a – c, za czyny z art. 193 k.k., z art. 157 § 1 k.k. i z art. 190 § 1 k.k. Trafnie podniesiono w kasacji, że przestępstwa te pozostawały w realnym zbiegu i kwalifikowały się tym samym do połączenia na podstawie art. 85 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2015 r.).Zgodnie z treścią art. 85 § 1 k.k. – w brzmieniu obowiązującym włącznie do dnia 30 czerwca 2015 r. - jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, sąd orzeka karę łączną, biorąc za podstawę kary z osobna wymierzone za zbiegające się przestępstwa.

Słusznie podniesiono w kasacji, że w warunkach omawianej sprawy, nie miały zastosowania przepisy dotyczące zmiany zasad orzekania kary łącznej oraz wyroku łącznego, wprowadzone ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 396), obowiązujące od dnia 1 lipca 2015 r., a zatem już w czasie orzekania przez Sądy obydwu instancji. Zgodnie z art. 19 ust. 1 tej ustawy, znowelizowanych przepisów nie stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia jej w życie, chyba, że zachodzi potrzeba orzeczenia kary łącznej w związku z prawomocnym skazaniem po dniu wejścia w życie ustawy.

Sytuacja taka nie występowała jednak w niniejszej sprawie, ponieważ wszystkie kary objęte procedowaniem w przedmiocie wyroku łącznego zostały prawomocnie orzeczone przed dniem 1 lipca 2015 r.Respektując przesłanki wynikające z treści art. 85 k.k., Sąd Rejonowy w Ł. w punkcie I wyroku łącznego, prawidłowo połączył obie kary jednostkowe pozbawienia wolności wymierzone przez Sąd Rejonowy w Z. w sprawie II K (...)/12, z karą 10 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł., w sprawie VI K (...)/13, [podpunkt d], będącą jedną z czterech kar jednostkowych objętych karą łączną wymierzoną w tej sprawie.Jakkolwiek w przedmiotowym wyroku łącznym nie orzeczono wprost o rozwiązaniu kary łącznej określonej wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2013 r., to jest rzeczą oczywistą, że skoro Sąd Rejonowy w Ł. objął wyrokiem łącznym jedną z kar jednostkowych wymierzonych w wyroku o sygn. akt VI K (...)/13, z chwilą uprawomocnienia się wyroku łącznego, kara łączna orzeczona w sprawie VI K (...)/13 uległa rozwiązaniu z mocy prawa.

W realiach procesowych niniejszej sprawy dotyczącej wyroku łącznego, Sąd Rejonowy w Ł. był zobligowany do wymierzenia drugiej kary łącznej, obejmującej kary jednostkowe wymierzone za trzy przestępstwa popełnione przez P. P. w dniu 27 marca 2013 r., objęte wyrokiem o sygn. akt VI K (...)/13, a opisane w wyroku łącznym w punkcie 3, podpunkty a), b) i c). Sąd I instancji nie dostrzegł tej konieczności i umorzył w tej części postępowanie na podstawie art. 572 k.p.k. Doprowadziło to do pozostawienia w obrocie prawnym trzech jednostkowych kar pozbawienia wolności – jednej w wymiarze 1 roku oraz dwóch w rozmiarach po 6 miesięcy.Nie dostrzegając błędu Sądu I instancji, Sąd odwoławczy rażąco naruszył tym samym dyspozycję art. 433 § 1 k.p.k. w zw. art. 440 k.p.k., ponieważ winien był wyjść poza granice wniesionego środka odwoławczego i uchylić wyrok Sądu I instancji w wadliwym zakresie.

Zaniechanie tego rodzaju rozstrzygnięcia doprowadziło do przeniknięcia nieprawidłowości na etap postępowania odwoławczego, co spowodowało, że orzeczenie jest rażąco niesprawiedliwe. Naruszenie wskazanych przepisów z oczywistej przyczyny miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, skoro wobec perspektywy wykonywania wobec skazanego jednostkowych kar pozbawienia wolności, w znaczący sposób pogarszało jego sytuację prawną.Z tych powodów Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Ł. w zaskarżonej części oraz utrzymany nim w mocy punkt II wyroku łącznego Sądu I instancji co do umorzenia postępowania w zakresie objęcia wyrokiem łącznym kar jednostkowych orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 8 sierpnia 2013 r., w sprawie VI K (...)/13, (podpunkty a, b, c) - i sprawę przekazał w tej części do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ł. r.g.