II KK 174/02 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II KK 174/02

POSTANOWIENIE

Dnia 18 października 2002 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)

SSN Józef Musioł

SSA deleg. do SN Przemysław Grajzer – spr.

Protokolant Ewa Oziębła

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Bogumiły Drozdowskiej

w sprawie T. J.

skazanego z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk i inne

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 18 października 2002 r.,

kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 3 sierpnia 2001 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ł.

z dnia 14 lutego 2001 r.,

1. Oddala kasację jako oczywiście bezzasadną.

2. Zwalnia

skazanego

kasacyjnego.

od

kosztów

sadowych

postępowania

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia 14 lutego 2001 r. uznał m.in.

oskarżonego T. J. za winnego popełnienia czynu ciągłego z art.286 § 1 kk w zw.

z art.294 § 1 kk w zb. z art.270 § 1 kk w zw. z art.11 § 2 kk w zw. z art.12 kk i

art.65 kk

 popełnionego w ten sposób, że w okresie marca 1998 r. do lutego 1999 r. w

B. i innych miastach i miejscowościach w Polsce jako Prezes

Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego „B.” spółka z o.o. z siedzibą w

B., działając w warunkach ciągłości – w krótkich odstępach czasu i w

wykonaniu z góry powziętego zamiaru osiągnięcia korzyści majątkowej,

czyniąc sobie z popełnienia przestępstw stałe źródło dochodu, wspólnie i w

porozumieniu z zatrudnionymi w tej spółce – M. M. i J. M., poprzez

podstępne wprowadzenie w błąd kontrahentów co do zamiaru uiszczenia

zapłaty za pobrane towary, wpłacanie niejednokrotnie zaliczek celem

zwiększenia wiarygodności firmy, przedstawienie nie znajdujących pokrycia

informacji o uzyskaniu kredytu, powoływanie się na oszustwo ze strony

Przedsiębiorstwa

Handlowo-Usługowego

„M.”,

doprowadził

do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem 70 różnych podmiotów,

 w okresie stycznia-lutego 1999 roku w B., jako prezes spółki „B.” działając

wspólnie z innymi osobami w celu osiągnięcia korzyści majątkowej

przedkładając w Centrum Gospodarczym S.A. w K. sfałszowane dokumenty

finansowe Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego „B.” spółka z o.o. –

w postaci deklaracji CIT-2 za okres od 4 marca 1998 roku do 30 listopada

1998 r. oraz sprawozdania F-01 za miesiąc grudzień 1998 roku wykazując,

iż działalność spółki przynosi dochody, wprowadził podstępnie w błąd

Centrum Gospodarcze S.A. co do kondycji finansowej PPH „B.”

doprowadzając kontrahenta do niekorzystnego rozporządzania mieniem

wyrażającego się w zasięgnięciu kredytu bankowego w wysokości

2.203.777,66 ,- zł na zakup urządzenia do produkcji kostki brukowej z

przeznaczeniem na wyleasingowanie go spółce „B.”, oraz

 w okresie od końca kwietnia 1998 r. do czerwca 1998 roku wspólnie i w

porozumieniu z J. M. i M. M. aprobując przyjęty przez nich sposób działania

polegający

na

upozorowaniu

legalności

działania

Przedsiębiorstwa

Handlowo-Usługowego „M.” poprzez zakupienie przez M. W. i A. G.

udziałów tej spółki od M. M., fałszowanie i posługiwanie się przez M. W.

sfałszowanymi dokumentami i pieczątką firmy „M.” jak też podrabianie

podpisów M. M., a ponadto sporządzając fikcyjną umowę poddzierżawy

placu składowego w K. ze spółką „M.”, fikcyjne faktury i dokumenty „Wz”

mające legalizować pozorne transakcje pomiędzy firmą „M.” a spółką „B.”

doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem 4 różne podmioty

gospodarcze, a wszystko to na łączną kwotę 5.200.126,93,- zł

i za to na podstawie art.294 § 1 kk wz. z art.11 § 3 kk w zw. z art.65 kk i art.64 §

2 kk wymierzył mu kary 5 /pięciu/ lat i 6 /sześciu/ miesięcy pozbawienia

wolności i karę grzywny w wysokości 100 /sto/ stawek dziennych określając

wysokość jednej stawki na kwotę 600,- zł /sześćset/ złotych. Nadto Sąd

Rejonowy orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu

prowadzenia działalności handlowej na okres 5 /pięciu/ lat. Na poczet

orzeczonej kary pozbawienia wolności Sąd zaliczył oskarżonemu okres

tymczasowego aresztowania w sprawie. Nadto oskarżonego zobowiązano

solidarnie z współoskarżonymi w sprawie do naprawienia szkody na rzecz

pokrzywdzonych.

Od powyższego wyroku apelację złożył obrońca oskarżonego T. J. i

wówczas zarzucił Sądowi I instancji:

1. „...obrazę prawa materialnego przez błędną wykładnię art.2 § 2 w zw. z

art.270 § 1 kk oraz art.286 § 1 kk w zw. z art.294 § 1 kk, przez ich

niewłaściwe zastosowanie;

2. mającą wpływ na treść wyroku obrazę przepisów postępowania, w

szczególności art.2 § 2, 4, 5 § 2, 7, 167, 170 § 2, 397 § 1 i art.424 § 1 pkt.1

kpk, a w konsekwencji wskazanych uchybień –

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, poprzez

przyjęcie, że działalność oskarżonego w ramach PPH „B.” stanowiła

przestępstwo przewidziane w art.286 § 1 w zw. z art.294 § 1 kk, przypisane

oskarżonemu J. udziału w przestępczej działalności w PHU „M.”, mimo

braku wystarczających dowodów winy...”

Podnosząc tak sformułowane zarzuty autor apelacji wnosił o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Prokuraturze Okręgowej celem

uzupełnienia

postępowania

przygotowawczego

albo

–

do

ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu lub o zmianę zaskarżonego wyroku i

uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2001 r. utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok i zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów postępowania

odwoławczego.

Kasację od powyższego wyroku złożył obrońca skazanego T. J. i zarzucił

Sądowi Okręgowemu :

1. „...obrazę art.6 kpk w zw. z art.42 § 2 Konstytucji RP i art.451 kpk przez

odmowę sprowadzenia oskarżonego na rozprawę apelacyjną;

2. obrazę art.433 § 2 kpk poprzez niewłaściwe rozpoznanie zarzutów apelacji

oskarżonego w konsekwencji aprobatę wyroku Sądu I instancji, który w toku

postępowania rażąco naruszył :

 art.1 § 2 w zw. z art.270 § 1 kk oraz art.286 § 1 w zw. z art.294 § 1 kk przez

ich niewłaściwe zastosowanie;

 art.2 § 2, 4, 5 § 2, 7, 167, 170 § 1 pkt.2, 397 § 1 i art.424 § 1 pkt.1 kpk, a w

konsekwencji wskazanych uchybień – dokonał błędnych ustaleń faktycznych

przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez przyjęcie, że działalność

oskarżonego w ramach PPH „B.” stanowiła przestępstwo przewidziane w

art.286 § 1 w zw. z art.294 § 1 kk, przypisane oskarżonemu J. udziału w

przestępczej działalności w PHU „M.”, mimo braku wystarczających

dowodów winy...”

Podnosząc tak sformułowane zarzuty, autor kasacji wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego

z dnia 14 lutego 2001 r. przekazanie sprawy Prokuraturze Okręgowej celem

uzupełnienia postępowania przygotowawczego albo do ponownego rozpoznania

Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Kasacja obrońcy skazanego jest bezzasadna, i to w stopniu oczywistym, i

jako taka w świetle treści art.535 § 2 kpk nie wymagałaby pisemnego

uzasadnienia. Mając jednak na względzie zapewnienie prawidłowości oraz

jednolitości wykładni prawa i praktyki sądowej, Sąd Najwyższy uznał za celowe

wypowiedzenie się na piśmie w niniejszej sprawie, w szczególności co do

pierwszego z zarzutów sformułowanych w kasacji obrońcy skazanego.

Ze sposobu sformułowania zarzutu obrazy art.433 § 2 kpk poprzez

niewłaściwe rozpoznanie zarzutów apelacji oskarżonego w konsekwencji

aprobatę wyroku Sądu I instancji, można tylko domniemać, że niewłaściwe tzn.

wbrew życzeniom autora, czy autorów apelacji, którzy oczekiwali innego

rezultatu. Podnieść bowiem należy, że wbrew twierdzeniom obrońcy skazanego

Sąd Okręgowy stosownie do treści art.433 § 2 kpk rozpoznał wszystkie zarzuty

apelacji. Sąd ten dokonał pełnej oceny dowodów, jak też skontrolował ocenę

dowodów przeprowadzoną przez Sąd Rejonowy, a wyczerpująco i drobiazgowo

przedstawioną w uzasadnieniu wyroku.

Podnosząc zarzut obrazy art.433 § 2 kpk obrońca skazanego przytoczył

wszystkie uprzednio wskazane przez siebie w apelacji przepisy kodeksu

postępowania karnego, których obraza w jego ocenie miała w konsekwencji

wpływ na dokonanie błędnych ustaleń faktycznych przez Sąd Rejonowy i

przyjętą kwalifikację prawną czynu ciągłego za popełnienie, którego został

skazany T. J. Autor kasacji posłużył się też w dużej mierze tą samą

argumentacją. Sąd Najwyższy nie jednokrotnie zauważał, że powtórzenie w

skardze kasacyjnej zarzutów i argumentacji przedstawionych uprzednio w

zwykłym środku odwoławczym – apelacji - może być skuteczne wówczas, gdy

sąd drugiej instancji nie rozpozna należycie wszystkich zarzutów i nie odniesie

się do nich w uzasadnieniu swojego orzeczenia w sposób zgodny z wymogami

określonymi w art. 457 § 2 kpk.( por. wyrok SN z dn.5.10.2000 roku

II.KKN.332/00) W sprawie niniejszej taka sytuacja nie zachodzi, a uzasadnienie

Sądu Okręgowego odpowiada wymaganiom art.457 § 2 kpk.

Nie jest też trafnym zarzut obrazy art.6 kpk w zw. z art.42 § 2 Konstytucji

RP i art.451 kpk przez odmowę sprowadzenia oskarżonego na rozprawę

apelacyjną. O rażącym naruszeniu prawa, jako podstawie zaskarżenia i

korygowania orzeczeń w trybie kasacji można mówić tylko w odniesieniu do

rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło mieć wpływ na treść orzeczenia.

Istotnie Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 17 lipca 2001 r. na

podstawie art.451 kpk nie zarządził sprowadzenia na rozprawę apelacyjną

tymczasowo aresztowanego wówczas oskarżonego T. J., gdyż uznał, że nie

zachodziły okoliczności, które czyniłyby obecność oskarżonego za konieczną.

Apelacja została złożona tylko na korzyść skazanego, który miał obrońcę.

Obecność obrońcy skazanego na rozprawie przed Sądem Okręgowym uznał ten

Sąd za wystarczającą.

Takie stanowisko Sądu Okręgowego zgodne jest z uchwałą Sądu

Najwyższego z dnia 18 października 2001 r. I.KZP.25/01 /OSNKW 11-12/2001

poz.88/ w której Sąd Najwyższy stwierdził, że: „...Zarówno reguły rzetelnego

procesu, w tym prawa do obrony, określone w art. 6 ust. 1 i 3 lit. c Europejskiej

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r.

oraz w art. 45 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997

r., jak i przepis art. 451 k.p.k.(...) nakładają na sąd odwoławczy obowiązek

sprowadzenia na rozprawę apelacyjną oskarżonego pozbawionego wolności

tylko w wypadku, gdy złożył on wniosek o doprowadzenie go na tę rozprawę.

Oskarżonego należy pouczyć o prawie do złożenia wniosku, chyba że z akt

sprawy wynika, iż wie on o uprawnieniu do złożenia takiego wniosku. Sąd może

jednak uznać, że wystarczająca jest obecność obrońcy na rozprawie

apelacyjnej, i wówczas może zaniechać sprowadzenia oskarżonego na

rozprawę odwoławczą nawet w wypadku, gdy ten o to wnosił....”

W uzasadnieniu tejże uchwały Sąd Najwyższy wskazał, „...iż nawet w

wypadku, gdy oskarżony pozbawiony wolności wnosił o sprowadzenie go na

rozprawę odwoławczą, sąd może uznać, że wystarczająca jest obecność na

rozprawie apelacyjnej obrońcy. Wówczas gdy oskarżony nie ma obrońcy,

konieczne jest wyznaczenie mu obrońcy z urzędu i zapewnienie obowiązkowego

stawiennictwa obrońcy na rozprawie odwoławczej. Stwierdzić jednak należy, że

jeśli oskarżony pozbawiony wolności złoży wniosek o doprowadzenie go na

rozprawę odwoławczą, wydanie pozytywnej decyzji w tym przedmiocie powinno

być regułą. Zdecydowany priorytet takiego rozwiązania powinien być

zachowany nie tylko wtedy, gdy sąd odwoławczy przeprowadza uzupełniające

postępowanie dowodowe, ale także wówczas, gdy np. bezpośredni kontakt z

oskarżonym może ważyć na ocenach podejmowanych przez sąd w związku z

kwestionowanym w apelacji wymiarem kary (w szczególności, gdy apelacja

wniesiona na niekorzyść oskarżonego kwestionuje niewymierzenie jednej z kar

najsurowszych, tj. wymienionych w art. 32 pkt 4 i 5 k.k.). Zasadne jest bowiem

twierdzenie (zob. A. Wąsek: op. cit., s. 143), iż udział oskarżonego w rozprawie,

także w rozprawie apelacyjnej, stwarza sądowi dodatkowe przesłanki do

dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych i trafnych ocen, również na

podstawie odbioru wrażeń wynikających z obserwacji zachowania się

oskarżonego, sposobu złożenia uzupełniających wyjaśnień, czy choćby tylko

oświadczeń albo udzielenia odpowiedzi na zadane pytania (por. też Z. Doda, A.

Gaberle: Dowody w procesie karnym, Warszawa, 1995, s. 240 oraz wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 13 stycznia 1975 r., II KR 323/74, OSNKW 1975, z. 5, poz.

36 i z dnia 17 lutego 1975 r., I KR 222/74, OSNKW 1975 r., z. 7, poz. 92).

Również orzecznictwo organów strasburskich podkreśla, że potrzeba obecności

oskarżonego na rozprawie wynikać może m.in. ze znaczenia, jakie przywiązuje

sąd do oceny jego osobowości (zob. raport w sprawie Colozza, Rubinat z dnia 5

maja 1983, ser. A. 89, par. 116). Natomiast wówczas, gdy apelacja kwestionuje

wymiar kary na korzyść oskarżonego, i to wyłącznie na podstawie

niepodważanych ustaleń faktycznych i ujawnionych okoliczności, wskazując

jedynie na wadliwą - zdaniem skarżącego - ocenę sądu pierwszej instancji co do

rangi i wagi tych okoliczności dla wymiaru kary, ograniczenie się do

zapewnienia na rozprawie odwoławczej obecności obrońcy oskarżonego nie

narusza procesowych zasad prawa do obrony, kontradyktoryjności i równości

broni (por. wyrok SN z dnia 4 października 2000 r., III KKN 164/00, OSNKW

2001, z. 1-2, poz. 10)...”

W sprawie niniejszej sąd odwoławczy nie przeprowadzał uzupełniającego

postępowania dowodowego, jak już wspomniano - nie wniesiono apelacji na

niekorzyść oskarżonego, a tylko na korzyść. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego wskazano, iż uznanie za wystarczającą obecność obrońcy może

następować w szczególności wówczas, gdy przedmiotem rozpoznania sądu

odwoławczego będą wyłącznie kwestie natury prawnej – a takie zarzuty

formułował w apelacji obrońca skazanego - (zob. szerzej powołany już wyrok

SN z dnia 4 października 2000 r., III KKN 164/00).

Uwzględniając więc powyższe, nie sposób podzielić zarzut kasacji obrońcy

skazanego, że Sąd Okręgowy przez nie zarządzenie doprowadzenia skazanego

na rozprawę apelacyjną naruszył przepisy wskazane w zarzucie pierwszym

kasacji.

Sąd Najwyższy zwolnił skazanego od kosztów sądowych postępowania

kasacyjnego uznając, że ze względu na sytuację majątkową, wysokość

dochodów, konieczność naprawienia szkody i orzeczoną długoterminową karę

pozbawienia wolności wyłożenie ich byłoby zbyt uciążliwe dla skazanego.

f/ak