II DOW 38/21 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II DOW 38/21

WYCIĄG Z PROTOKOŁU

rozprawy

w sprawie prokuratora L. K.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Adam Roch (przewodniczący)

SSN Paweł Zubert (sprawozdawca)

Ławnik SN Józef Kowalski

Protokolant Anna Rusak

Sprawę wywołano o godzinie 12:20 – z uwagi na opóźnienie w rozpoznaniu poprzedniej

sprawy z wokandy

(.......)

Sąd Najwyższy postanowił:

1. na podstawie art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 ustawy

z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o Prokuraturze odwołanie Prokuratora Generalnego

z dnia 23 kwietnia 2021 r. od orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze

Generalnym z dnia 9 lutego 2021 r., sygn. akt PK I SD […], pozostawić bez rozpoznania

jako wniesione po terminie;

2. na podstawie art. 98 § 2 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016

roku Prawo o Prokuraturze odroczyć sporządzenie pisemnego uzasadnienia

postanowienia na czas do 7 dni.

Orzeczeniem z dnia 9 lutego 2021 roku, sygn. akt PK I SD […], Sąd Dyscyplinarny przy

Prokuratorze Generalnym uznał obwinionego L. K. – prokuratora Prokuratury Okręgowej

w W. w stanie spoczynku za winnego tego, że w dniu 29 maja 2019 roku w B., na ulicy T.,

kierując

samochodem

osobowym

marki

S. o

numerze

rejestracyjnym

[…],

nie zastosował się do sygnalizacji świetlnej na lewoskręcie w ulicę C., to jest

do sygnalizatora S-3 nadającego sygnał czerwony i przejechał na tym kolorze

sygnalizatora przez skrzyżowanie w ulicę C., które to zachowanie wyczerpało znamiona

wykroczenia z art. 92 § 1 k.w., czym uchybił godności urzędu, tj. przewinienia

dyscyplinarnego z art. 137 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze

(Dz.U.2021.66, dalej nazywanej p.o.p.) w zw. z art. 104 § 2 ustawy z dnia 27 lipca

2001 roku – Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej nazywanej p.u.s.p.)

w zw. z art. 127 § 1 ustawy Prawo o prokuraturze i za to przewinienie, na podstawie

art. 142 § 1 ust. 1 ustawy Prawo o prokuraturze, wymierzył mu karę dyscyplinarną

upomnienia.

W dniu 10 lutego 2021 roku Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Pro­kuratora

Generalnego dla […] okręgu regionalnego złożył wniosek o sporządzenie pisemnego

uzasadnienia powyższego orzeczenia.

Zarządzeniem z dnia 22 lutego 2021 roku wezwano Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego

Prokuratora Generalnego dla […] okręgu regionalnego o uzupełnienie braku formalnego

wniosku z dnia 10 lutego 2021 roku poprzez wskazanie, czy dotyczy on całości

rozstrzygnięcia, czy jedynie rozstrzygnięcia o karze.

Odpowiadając na powyższe zarządzenie, pismem z dnia 4 marca 2021 roku Zastępca

Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego dla […] okręgu regionalnego

wskazał, że wnosi o doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w części

dotyczącej rozstrzygnięcia o karze.

Odpis orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym wraz z

uzasadnieniem w zakresie kary doręczony został Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego

Prokuratora Generalnego dla […] okręgu regionalnego, który odstąpił od wniesienie

środka odwoławczego. Ponadto odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem w oparciu o

przepis art. 160 § 4 ustawy Prawo o prokuraturze, doręczono w dniu 12 kwietnia 2021

roku Prokuratorowi Generalnemu oraz Prokuratorowi Krajowemu, pouczając o prawie

złożenia odwołania w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem.

Odwołanie od orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym, na

niekorzyść obwinionego, w dniu 26 kwietnia 2021 roku, wywiódł wyłącznie Prokurator

Generalny, podnosząc zarzuty:

1. obrazy przepisów prawa materialnego poprzez zakwalifikowanie przewinienia

dyscyplinarnego przypisanego obwinionemu z art. 137 § 1 p.o.p. w zw. z art. 104 § 2

p.u.s.p. w zw. z art. 127 § 1 p.o.p. zamiast prawidłowo z art. 104 § 2 p.u.s.p. w zw. z art.

127 § 1 p.o.p., a także zastosowanie przy podstawie wymiaru kary dyscyplinarnej art. 142

§ 1 p.o.p., zamiast prawidłowo art. 104 § 3 p.u.s.p. w zw. z art. 127 § 1 p.o.p.;

2. rażącej niewspółmierności kary dyscyplinarnej wymierzonej obwinionemu w

aspekcie jej łagodności w postaci kary upomnienia zamiast kary nagany, będącej

wynikiem nieuwzględnienia w sposób właściwy rodzaju i wagi popełnionego przez

obwinionego

przewinienia

dyscyplinarnego,

mającego

charakter

umyślny

i

odpowiadającego jednocześnie znamionom wykroczenia określonego w art. 92 § 1 k.w.

oraz niewłaściwego uwzględnienia zarówno stopnia społecznej szkodliwości i

korporacyjnej szkodliwości czynu, jak też w należyty sposób celów, jakie kara

dyscyplinarna winna spełniać w stosunku do sprawcy czynu, środowiska zawodowego

oraz w odbiorze społecznym.

Formułując powyższe zarzuty Prokurator Generalny wniósł o zmianę zaskarżonego

orzeczenia poprzez:

1. zakwalifikowanie przewinienia dyscyplinarnego przypisanego obwinionemu z art.

104 § 2 p.u.s.p. w zw. z art. 127 § 1 p.o.p.;

2. wymierzenie obwinionemu kary dyscyplinarnej nagany;

3. zastosowanie jako podstawy wymiaru kary dyscyplinarnej art. 104 § 3 pkt 2 p.u.s.p.

w zw. z art. 127 § 1 p.o.p.

Zarządzeniem z dnia 5 maja 2021 roku Przewodniczący Sądu Dyscyplinarnego przy

Prokuratorze przyjął odwołanie Prokuratora Generalnego jako złożone w terminie.

Sąd Najwyższy ustalił co następuje.

Odwołanie Prokuratora Generalnego – jako wniesione po terminie – należało pozostawić

bez rozpoznania. Wniosek taki Sąd Najwyższy wyprowadził dokonując analizy przepisów

ustawy Prawo o prokuraturze oraz – w zakresie w niej nieuregulowanym – stosowanych

odpowiednio przepisów Kodeksu postępowania karnego.

Na wstępie zauważyć należy, że regulacje wprowadzone obowiązującą obecnie ustawą

z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze całkowicie zreformowały zarówno tryb,

jak i przebieg postępowania międzyinstancyjnego. W uprzednio obowiązującej ustawie z

dnia 20 czerwca 1985 roku o prokuraturze (Dz.U.2011.270.1599, dalej zwana u.o.p.)

ustawodawca nałożył na sąd dyscyplinarny I instancji powinność sporządzenia

uzasadnienia orzeczenia z urzędu (art. 82 ust. 1 u.o.p.) oraz doręczenia go rzecznikowi

dyscyplinarnemu i obwinionemu (art. 82 ust. 2 u.o.p.). Dopiero zatem doręczenie

orzeczenia z uzasadnieniem uruchamiało bieg terminu do podjęcia aktywności

odwoławczej przez strony. Jakakolwiek wcześniejsza inicjatywa w tym zakresie nie była

wymagana. W kontekście uprawnień do składania środków zaskarżenia wskazać należy,

że Prokurator Generalny był podmiotem o szczególnym statusie, ponieważ przysługiwało

mu prawo wniesienia kasacji od orzeczenia sądu dyscyplinarnego II instancji w terminie

3 miesięcy od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem (art. 83 ust. 4 pkt 2 u.o.p.),

natomiast dla stron termin ten wynosił 30 dni (art. 83 ust 4 pkt 1 u.o.p.).

Przedstawiony stan prawny uległ zmianie po wejściu w życie obecnie obwiązującej

ustawy Prawo o prokuraturze. Aktualnie, zgodnie z art. 160 § 1 p.o.p., uzasadnienie

orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym sporządza się na

piśmie

na

wniosek

Prokuratora

Generalnego,

rzecznika

dyscyplinarnego

lub

obwinionego. Wykładnia językowa powołanej normy nie pozostawia wątpliwości, że

ustawodawca zwolnił korporacyjny sąd dyscyplinarny od obowiązku sporządzania z

urzędu pisemnych motywów orzeczenia, uzależniając go od woli stron postępowania lub

Prokuratora Generalnego. Rozwiązanie to wskazuje również na zrównanie uprawnień

stron postępowania i Prokuratora Generalnego w odniesieniu do możliwości żądania

sporządzenia pisemnego uzasadnienia orzeczenia. Termin do złożenia wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wynosi 7 dni od daty ogłoszenia orzeczenia (art. 160 § 2

p.o.p.). Należy również zwrócić uwagę, że przepis art. 160 § 1 p.o.p. dotyczy wyłącznie

orzeczeń Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym, natomiast w sytuacji,

gdy sądem dyscyplinarnym I instancji będzie Sąd Najwyższy orzekający w Izbie

Dyscyplinarnej (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) pisemne uzasadnienie wyroku powinno zostać

sporządzone zgodnie z regułami wskazanymi w stosowanych odpowiednio przepisach

art. 422-424 k.p.k. W ocenie Sądu Najwyższego nie ulega również wątpliwości, że do

wniosku złożonego na podstawie art. 160 § 1 p.o.p. należy stosować przepis art. 422 § 2

k.p.k., nakazujący wskazanie zakresu sporządzanego uzasadnienia.

W dalszej kolejności należy wskazać, że krąg podmiotów uprawnionych do złożenia

środka odwoławczego od orzeczenia sądu meriti ustawodawca określił w przepisie art.

162 § 1 p.o.p., zgodnie z którym prawo do złożenia odwołania od orzeczenia sądu

dyscyplinarnego I instancji przysługuje Prokuratorowi Generalnemu, Prokuratorowi

Krajowemu, obwinionemu i rzecznikowi dyscyplinarnemu. W żadnym z przepisów p.o.p.

nie wskazano terminu, w którym ten środek powinien być wywiedziony. W ocenie Sądu

Najwyższego, wobec braku uregulowania tego zagadnienia w ustawie Prawo o

prokuraturze, odpowiednie zastosowanie winien znaleźć tu przepis art. 445 § 1 k.p.k.,

zgodnie z którym termin do złożenia odwołania wynosi 14 dni i biegnie dla każdego

uprawnionego od daty doręczenia mu orzeczenia z uzasadnieniem. Co szczególnie

istotne w realiach niniejszej sprawy - zgodnie ze stosowanym odpowiednio przepisem art.

445 § 2 k.p.k. - odwołanie wniesione przed upływem terminu złożenia wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wywołuje skutki określone w art. 422 i podlega rozpoznaniu;

odwołanie takie można uzupełnić w terminie określonym w art. 445 § 1 k.p.k.

Badając warunki formalne złożonego w niniejszej sprawie odwołania Sąd Najwyższy miał

również w polu widzenia przepis art. 160 § 4 p.o.p., w którym ustawodawca przewidział

obowiązek doręczenia

orzeczenia

wraz z uzasadnieniem wnioskodawcy oraz

Prokuratorowi Generalnemu oraz przepis art. 162 § 5 p.o.p., w którym ustawodawca

wprowadził obowiązek doręczania Prokuratorowi Generalnemu orzeczenia wraz z

uzasadnieniem, w każdym przypadku, gdy uzasadnienie zostało sporządzone.

Dokonując wykładni przepisu art. 160 § 4 p.o.p. Sąd Najwyższy uznał, iż obowiązek

wynikający z tego przepisu ma charakter informacyjny, z racji pozycji Prokurator

Generalnego,

który

jest

przełożonym

prokuratorów

powszechnych

jednostek

organizacyjnych prokuratury oraz prokuratorów Instytutu Pamięci Narodowej (art. 13 § 2

p.o.p.) i jako przełożony może realizować wobec podległych prokuratorów szereg

kompetencji władczych, a zatem powinien mieć pełną wiedzę o zapadających wobec

swoich podwładnych orzeczeniach dyscyplinarnych. Zarówno wykładnia językowa, jak i

wykładnia wynikająca z systematyki przepisów ujętych w art. 160 p.o.p. prowadzi do

wniosku, że przepis § 4 dotyczy orzeczeń Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze

Generalnym. Z kolei wykładnia funkcjonalna tego przepisu nakazuje przyjąć, że

doręczenie Prokuratorowi Generalnemu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w oparciu o

przepis art. 160 § 4 p.o.p. nie daje możliwości wywiedzenia odwołania, o ile wcześniej

Prokurator Generalny nie złożył wniosku wskazanego w art. 160 § 1 p.o.p. Przyjęcie

odmiennego poglądu prowadziłoby do nadmiernego wzmocnienia pozycji Prokuratora

Generalnego w postępowaniu dyscyplinarnym, albowiem mógłby on składać środki

zaskarżenia zarówno w sytuacji, gdy sam złoży wniosek o sporządzenie pisemnego

uzasadnienia orzeczenia, jak i w sytuacji, gdy taki wniosek złoży obwiniony, jego obrońca

lub rzecznik dyscyplinarny. Przyjęcie takiego poglądu nasuwałoby również szereg

wątpliwości, zwłaszcza dotyczących możliwego zakresu i kierunku środka odwoławczego,

w szczególności w sytuacji złożenia przez obwinionego i jego obrońcę wniosku o

sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w odniesieniu do niektórych czynów zarzucanych

obwinionemu lub jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o karze (stosowany odpowiednio

przepis art. 422 § 2 k.p.k.). Jednocześnie Prokurator Generalny, nie uczestnicząc

osobiście w rozprawie przed Sądem Dyscyplinarnym przy Prokuratorze Generalnym, nie

mógłby złożyć środka odwoławczego, jeśli nie złożyłby uprzednio wniosku o sporządzenie

pisemnego uzasadnienia orzeczenia i jeśli takiego wniosku nie złożyłaby żadna ze stron.

Przyjęcie, że doręczenie Prokuratorowi Generalnemu odpisu orzeczenia w oparciu o art.

160 § 4 p.o.p. daje możliwość wywiedzenia odwołania spowodowałoby nadto, że

postępowanie międzyinstancyjne po wydaniu orzeczenia przez Sąd Dyscyplinarny

przy Prokuratorze Generalnym toczyłoby się według zupełnie innych zasad niż

postępowanie

po

wydaniu

orzeczenia

w

sytuacji,

gdy

sądem

I instancji byłby Sąd Najwyższy orzekający w Izbie Dyscyplinarnej, czego w świetle

wykładni systemowej nie sposób zaakceptować.

Przedstawionej oceny nie zmienia również treść powołanego wyżej przepisu art. 162 § 5

p.o.p. Podkreślić należy, że w ocenie Sądu Najwyższego przepis ten dotyczy wyłącznie

orzeczeń wydanych przez sąd dyscyplinarny II instancji i podobnie jak art. 160 § 4 p.o.p.

wprowadza obowiązek o charakterze informacyjnym. Za taką interpretacją przemawia

przede wszystkim wykładnia oparta o systematykę tego przepisu, albowiem § 1 art. 162

p.o.p. wskazuje krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia odwołania, a zatem dotyczy

postępowania drugoinstancyjnego. Przy przyjęciu innej interpretacji, przepis art. 162 § 5

stanowiłby w części zbędne powtórzenie obowiązku ujętego już w treści art. 160 § 4 p.o.p.

Na procesowe konsekwencje nowych rozwiązań legislacyjnych, w powiązaniu z treścią

art. 160 § 1 i 4 p.o.p., zwrócono już uwagę w piśmiennictwie (zob. A. Her­zog, Zmiany w

postępowaniu dyscyplinarnym prokuratorów w Prawie o prokuraturze, Prokuratura i

Prawo 2016, nr 7-8, s. 184-208), formułując w szczególności pogląd, iż „strona, która

zamierza skorzystać z prawa do zaskarżenia orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego, powinna

dbać o złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia”. Zapatrywania te należy ocenić

aprobująco.

Ze stanowiskiem o zrównaniu uprawnień procesowych Prokuratora Generalnego z innymi

uczestnikami postępowania dyscyplinarnego w tym zakresie koresponduje także zmiana

w pozycji ustrojowej rzeczników dyscyplinarnych, wprowadzona nową ustawą Prawo o

prokuraturze. Wystarczy przypomnieć, że ustrojodawca zwiększył znacząco niezależność

rzeczników dyscyplinarnych od Prokuratora Generalnego i innych prokuratorów

pełniących stanowiska kierownicze. Rzecznicy dyscyplinarni powoływani są na okres

ustawowo regulowanych kadencji, co zapobiega możliwościom wpływu na ich czynności.

Zgodnie z ustawą żaden podmiot nie ma możliwości wydania kadencyjnemu rzecznikowi

polecenia wykonania jakiejkolwiek czynności w toku postępowania dyscyplinarnego

(jedynym wyjątkiem jest żądanie wszczęcia postępowania wyjaśniającego). Także więc z

tych powodów nie sposób zgodzić się z założeniem, iż będący odrębnym podmiotem

(quasi-uczestnikiem) postępowania dyscyplinarnego Prokurator Generalny mógłby

korzystać z czynności procesowej podjętej przez rzecznika dyscyplinarnego.

Reasumując stwierdzić należy, że warunkiem skorzystania przez Prokuratora

Generalnego z uprawnienia do wywiedzenia odwołania od orzeczenia Sądu

Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym, zgodnie z art. 162 § 1 p.o.p., jest

uprzednie złożenie wniosku o sporządzenia pisemnego uzasadnienia orzeczenia

tego sądu (art. 160 § 1 p.o.p.) w terminie 7 dni od ogłoszenia orzeczenia (art. 160 §

2 p.o.p.) oraz wskazanie w tym wniosku zakresu, w którym uzasadnienie ma zostać

sporządzone (art. 422 § 2 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 p.o.p.). Doręczenie

Prokuratorowi Generalnemu odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem (art. 160 § 4

p.o.p.), sporządzonego na wniosek innego uczestnika postępowania, nie daje

Prokuratorowi Generalnemu uprawnienia do wywiedzenia odwołania, o ile

wcześniej nie złożył on również wniosku wskazanego w art. 160 § 1 p.o.p.

Przenosząc powyższe uwagi w realia niniejszej sprawy wskazać należy jeszcze raz, że

orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym wydane zostało w dniu

9 lutego 2021 roku. Wniosek o sporządzenie pisemnego uzasadnienia tego orzeczenia

tylko w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze złożył wyłącznie Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego dla […] okręgu regionalnego. W terminie 7 dni

od ogłoszenia orzeczenia przez sąd dyscyplinarny I instancji Prokurator Generalny nie

złożył ani wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, ani odwołania. Odwołanie

zostało natomiast złożone przez Prokuratora Generalnego w dniu 26 kwietnia 2021 roku.

Nastąpiło to zatem niewątpliwie z przekroczeniem ustawowego terminu. W związku z

powyższym Sąd Najwyższy, kierując się dyspozycją art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 171

pkt 1 p.o.p., pozostawił odwołanie Prokuratora Generalnego bez rozpoznania.

(.....)

Rozprawę zakończono o godz. 13:10