II DK 69/21 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II DK 69/21 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 października 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski (przewodniczący)‎SSN Jarosław Sobutka (sprawozdawca)‎SSN Konrad WytrykowskiProtokolant Anna Rusak w sprawie adwokata P. G. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2021 r. kasacji obrońcy obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 19 września 2020 r., sygn. akt WSD (...), na podstawie art. 537 § 1 i 2 kpk w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 kpk w zw. art. 17 § 1 pkt 6 kpk w zw. z art. 95n pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze 1. uchyla zaskarżone orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 19 września 2020 r. w punktach 4 - 5 i w tym zakresie postępowanie umarza a kosztami postępowania dyscyplinarnego obciąża w całości Izbę Adwokacką w W.;

2. zasądza od Izby Adwokackiej w W. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 20 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt SD (...) Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w W. uznał obwinionego adwokata P. G. za winnego tego, że:1.w okresie od kwietnia 2014 roku do dnia 10 czerwca 2015 roku w W. popierał powództwo przeciwko A. R. – członkowi zarządu I. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. bez uprzedniego uzyskania tytułu egzekucyjnego przeciwko tej spółce oraz nie zgłosił wniosku o zawieszenie tego postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania upadłościowego w sprawie o sygn. akt X GU (...) Sądu Rejonowego w W.

X Wydział Gospodarczy do spraw upadłościowych i naprawczych, co skutkowało oddaleniem powództwa ze względu na jego przedwczesność; zdaniem sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji czyn ten stanowił przewinienie dyscyplinarne z art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z § 8 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu i za to wymierzono obwinionemu karę nagany oraz nałożono na niego obowiązek przeproszenia pokrzywdzonych Z. N. oraz M. G. na piśmie w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia;2.w dniu 29 lipca 2015 roku w P. w apelacji skierowanej do Sądu Okręgowego w W. w sprawie pod sygn. akt XXVI C (...) świadomie złożył nieprawdziwe oświadczenie o treści „opłata od apelacji została uiszczona bezpośrednio przez powodów w dniu dzisiejszym, w związku z czym w dniu 30 lipca (ostateczny termin złożenia apelacji) znajduje się już na rachunku Sądu”; zdaniem sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji czyn ten stanowił przewinienie dyscyplinarne z art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z § 11 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu i za to wymierzono obwinionemu karę upomnienia;3.we wrześniu 2015 roku w W. nie zawiadomił Sądu Okręgowego w W. o wygaśnięciu pełnomocnictwa w sprawie pod sygn. akt XXVI C (...); zdaniem sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji czyn ten stanowił przewinienie dyscyplinarne z art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z § 30 ust. 3 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu i za to wymierzono obwinionemu karę upomnienia.Sąd dyscyplinarny pierwszej instancji wymierzył obwinionemu karę łączną nagany oraz obciążył go kosztami postępowania dyscyplinarnego.Na skutek złożonego przez obrońcę obwinionego odwołania Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury orzeczeniem z dnia 19 września 2020 r., w sprawie o sygn. akt WSD (...):1.zmienił orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w W. z dnia 27 stycznia 2020 r. i uniewinnił obwinionego od popełnienia czynu opisanego w pkt 1 zaskarżonego orzeczenia; zdaniem sądu nie można dopatrzeć się żadnych uchybień w tym zakresie po stronie obwinionego; także sąd cywilny nie dopatrzył się w prowadzeniu przez obwinionego sprawy o sygn. akt XXVI GC (...) żadnych nieprawidłowości, które miałyby wpływ na przegranie sprawy przez pokrzywdzonych; nie można więc zarzucić obwinionemu, że zdecydował się na wniesienie powództwa w tej sprawie w sytuacji, kiedy postępowanie upadłościowe prowadzone w stosunku do spółki z o.o. nie zostało jeszcze zakończone – dochodzenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym nie stanowi przeszkody do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym przeciwko członkowi zarządu tej spółki; 2.uchylił orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w W. z dnia 27 stycznia 2020 r. w zakresie pkt 2 i umorzył postępowanie w tym zakresie – z powodu ustania karalności tego czynu;3.uchylił orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w W. z dnia 27 stycznia 2020 r. w zakresie pkt 4 – z uwagi na zmianę orzeczenia w pkt 1 i umorzenie postępowania w zakresie pkt 2 należało uchylić także orzeczenie o karze łącznej; 4.w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie; zdaniem sądu odwoławczego obwiniony dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego polegającego na niezawiadomieniu Sądu Okręgowego w W. o wygaśnięciu pełnomocnictwa w sprawie pod sygn. akt XXVI C (...) – co trwało od 6 września do 19 października 2015 r.; nie ma przy tym, zdaniem sądu, znaczenia, wskazany w opisie zarzucanego obwinionemu czynu miesiąc wrzesień, albowiem trwałość deliktu i ustalony początkowy moment liczenia okresu ustania karalności czynu nie pozwalał (pomimo błędnego opisu we wniosku o ukaranie) na umorzenie postępowania w tym zakresie; 5.zasądził od obwinionego zryczałtowane koszty postępowania przed sądem II instancji w wysokości 1.000 zł.

Kasację od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia ‎19 września 2020 r., w części – tj. w zakresie pkt 4 (w jakim utrzymuje w mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w W.) oraz pkt 5 (w jakim kosztami postępowania obciąża adwokata P. G.) - złożył obrońca obwinionego adwokata, pismem z dnia 15 stycznia 2021 r. W kasacji zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:1.naruszenie prawa procesowego, tj. art. 434 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., polegające na pogorszeniu sytuacji obwinionego poprzez niekorzystną dla niego zmianę w części motywacyjnej zaskarżonego orzeczenia ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji, tzn. w miejsce ustalenia, że zarzucany obwinionemu czyn został popełniony we wrześniu 2015 r. dokonanie ustalenia, że czyn ten został popełniony w okresie od 6 września 2015 r. do dnia 19 października 2015 r.

– które to uchybienie skutkowało wyjściem rozstrzygnięcia poza skargę uprawnionego oskarżyciela;2.naruszenie prawa procesowego, tj. art. 5 § 2 k.p.k., poprzez rozstrzygnięcie na niekorzyść obwinionego wątpliwości związanej z przyjętym opisem czasu popełnienia deliktu dyscyplinarnego – która to wątpliwość powinna zostać rozstrzygnięta na jego korzyść zgodnie z zasadą in dubio pro reo i skutkować ustaleniem, że zarzucany obwinionemu czyn został popełniony „nie później niż 1 września 2015 r.”, a w konsekwencji prowadzić do uniewinnienia obwinionego;3.naruszenie prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze przez nieuwzględnienie upływu terminu przedawnienia czynu zarzuconego obwinionemu;Podnosząc powyższe zarzuty obrońca obwinionego wniósł o uchylenia orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 19 września 2020 r. w zaskarżonej części oraz o przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania.

Ewentualnie wniósł o uchylenia orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 19 września 2020 r. w zaskarżonej części wraz z poprzedzającym je orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w W. z dnia 27 stycznia 2020 r. i uniewinnienie obwinionego od popełnienia zarzucanego mu czynu, względnie o umorzenie postępowania w tym zakresie. Nadto wniósł o obciążenie kosztami postępowania właściwych organów samorządu adwokackiego w zakresie postępowania przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym Adwokatury oraz Sądem Dyscyplinarnym Izby Adwokackiej w W., a Skarb Państwa w zakresie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje

Kasacja obrońcy obwinionego okazała się częściowo zasadna – w stopniu wystarczającym do uchylenia orzeczenia w zaskarżonej części. Zdaniem Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury obwiniony adwokat dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego polegającego na niezawiadomieniu Sądu Okręgowego w W. o wygaśnięciu pełnomocnictwa w sprawie pod sygn. akt XXVI C (...) – co trwało od 6 września do 19 października 2015 r. Nie ma przy tym, zdaniem sądu odwoławczego, znaczenia wskazany w opisie zarzucanego obwinionemu czynu miesiąc wrzesień - albowiem trwałość deliktu i ustalony początkowy moment liczenia okresu ustania karalności czynu nie pozwalał (pomimo błędnego opisu we wniosku o ukaranie) na umorzenie postępowania w tym zakresie.

Stanowisko to jest niemożliwe do zaakceptowania. Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z brzmieniem art. 366 § 1 i art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. obowiązkiem sądu jest wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym czasu popełnienia przestępstwa, a następnie dokładne określenie czynu przypisanego oskarżonemu w wyroku. Kodeks postępowania karnego nie definiuje co prawda na czym ma polegać "dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu". Jednak wyraźną wskazówkę w tym zakresie zawiera art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k., który stanowi, że akt oskarżenia powinien zawierać dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody.

Dlatego w pełni należy podzielić zapatrywanie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym w opisie czynu przypisanego należy zawrzeć nie tylko określenie sposobu popełnienia przestępstwa, jego ewentualne skutki, rodzaj atakowanego dobra chronionego prawem, ale także czas i miejsce jego popełnienia. Precyzyjne ustalenie czasu popełnienia przestępstwa ma istotne znaczenie dla pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej i stanowi powinność sądu (wyr. SN z 19.3.2019 r., IV KK 58/19, Legalis nr 1885162; J. Skorupka (red.), Kodeks postępowania karnego, Komentarz do art. 413, Wyd. 5, Warszawa 2021).

W niniejszej sprawie obowiązkiem sądów dyscyplinarnych było precyzyjne określenie w opisie zarzucanego obwinionemu czynu dokładnej daty jego popełnienia. Wskazał na to wyraźnie Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury ‎w uzasadnieniu swojego orzeczenia. Jednak tego nie uczyniono – wskazując w opisie czynu w sposób ogólny jako czas popełnienia zarzucanego czynu miesiąc wrzesień 2015 roku.Kodeks karny w art. 6 § 1 zawiera regułę dotyczącą ustalenia czasu popełnienia czynu zabronionego. Wskazuje się w nim, że czasem popełnienia czynu zabronionego jest czas, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, ‎do którego był zobowiązany.

Słusznie zwrócił uwagę obrońca obwinionego ‎w uzasadnieniu kasacji, że w niniejszej sprawie nieprawidłowo określono czas popełnienia zarzucanego czynu – zamiast wskazania czasokresu właściwego dla deliktów jednoczynowych trwałych (konkretnych dat) wskazano bliżej nieokreśloną datę miesięczną i roczną, która jest właściwa dla deliktów jednoczynowych jednorazowych. Tym bardziej jest to błędne, że jak to ustalił sąd odwoławczy, do odwołania pełnomocnictwa obwinionemu miało dojść w konkretnym dniu, tj. 6 września 2015 r.

Delikt w takim przypadku nie mógłby obejmować okresu pomiędzy 1 a 5 września 2015 r. Nie można natomiast zgodzić się z poglądem wyrażonym w kasacji, że wadliwość ta stanowi naruszenie zakazu reformationis in peius z art. 434 § 1 k.p.k. - dokonanie przez sąd odwoławczy niekorzystnych dla oskarżonego nowych ustaleń w tej sprawie nie wywołują bowiem żadnych negatywnych dla obwinionego skutków, w szczególności nie prowadzą do zaostrzenia wymierzonej mu kary.Wskazane powyżej błędy powodują natomiast uchylenie orzeczenia ‎w zaskarżonej części oraz konieczność umorzenia postępowania z powodu ustania karalności zarzucanego obwinionemu czynu (art. 88 ust. 2 ustawy Prawo ‎o adwokaturze).

Należy przy tym stwierdzić, że postępowanie prowadzone przed organami dyscyplinarnymi samorządu adwokackiego w niniejszej sprawie toczyło się bardzo opieszale. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego wpłynęło do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. w dniu 25 sierpnia 2016 roku. Wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego Rzecznik Dyscyplinarny Okręgowej Rady Adwokackiej w W. złożył do sądu dyscyplinarnego pismem z dnia 7 listopada 2018r. Orzeczenie w pierwszej instancji, przed Sądem Dyscyplinarnym Izby Adwokackiej w W. zapadło w dniu 27 stycznia 2020 roku, a przed działającym jako sąd drugiej instancji Wyższym Sądem Dyscyplinarnym Adwokatury w dniu 19 września 2020r.

Mamy tu więc do czynienia z ewidentną przewlekłością postępowania, która doprowadziła, z przyczyn leżących po stronie samorządu adwokackiego, do upływu terminu przedawnienia karalności czynu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 95 l ustawy Prawo ‎o adwokaturze. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.