II CZ 93/09 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 17 listopada 2009 r., II CZ 93/09

W razie doręczenia pozwanemu działającemu bez zawodowego

pełnomocnika odpisu nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu

upominawczym z pouczeniem jedynie o możliwości i terminie wniesienia

sprzeciwu, nie jest dopuszczalne odrzucenie, z powodu niezachowania

terminu, zażalenia na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w

nakazie, wniesionego w terminie przewidzianym dla sprzeciwu.

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Sędzia SA Barbara Trębska

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa – Starosty W.

przeciwko Krzysztofowi M. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 17 listopada 2009 r. zażalenia pozwanego na

postanowienie Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 27 listopada 2008 r.

uchylił zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

W dniu 17 września 2008 r. Sąd Rejonowy w Wągrowcu wydał nakaz zapłaty w

postępowaniu upominawczym, uwzględniający powództwo oraz zasądzający od

pozwanego na rzecz strony powodowej koszty zastępstwa procesowego, a na

rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Wągrowcu opłatę sądową.

W dniu 26 września 2008 r. nakaz ten został doręczony pozwanemu wraz z

odpisem pozwu oraz pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia sprzeciwu. Sąd

nie pouczył pozwanego o możliwości i terminie wniesienia zażalenia na zawarte w

nakazie zapłaty rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Pozwany w dniu 10 października 2008 r. wniósł pismo nazwane "sprzeciwem

od nakazu zapłaty", zaskarżając jedynie zawarte w nakazie rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2008 r. pismo to zostało

uznane za zażalenie na orzeczenie o kosztach postępowania zawarte w nakazie

zapłaty i postanowieniem z dnia 27 listopada 2008 r. – na podstawie art. 370 w

związku z art. 397 § 2 k.p.c. – odrzucone ze względu na wniesienie po terminie

przewidzianym w art. 394 § 2 k.p.c.

W zażaleniu pozwany podniósł, że wniósł sprzeciw w ustawowym terminie,

zgodnie z pouczeniem Sądu, a zatem brak podstaw do jego odrzucenia.

Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Poznaniu powziął poważną

wątpliwość prawną, którą postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2009 r. przedstawił

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. (...)

Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 502 § 2 k.p.c., pozwanemu w postępowaniu upominawczym

doręcza się nakaz zapłaty wraz z pozwem i pouczeniem o sposobie wniesienia

sprzeciwu oraz o skutkach niezaskarżenia nakazu. W rozpoznawanej sprawie

pozwany został pouczony o prawie i terminie wniesienia sprzeciwu, a więc nie

doszło do naruszenia tego przepisu.

Wydany na posiedzeniu niejawnym nakaz zapłaty z dnia 17 września 2008 r.

zawierał rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, podjęte w formie postanowienia

stanowiącego część nakazu, w związku z czym ma zastosowanie art. 357 § 2 w

związku z art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c., zgodnie z którym stronie przysługuje nie

sprzeciw, lecz zażalenie na zawarte w nakazie zapłaty postanowienie w

przedmiocie kosztów, jeżeli jednocześnie nie wnosi środka zaskarżenia przeciwko

orzeczeniu co do istoty sprawy. Sąd Rejonowy miał zatem obowiązek pouczyć

pozwanego nie tylko o sposobie i terminie wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty,

lecz także o możliwości i terminie do wniesienia zażalenia na postanowienie w

przedmiocie kosztów postępowania w wypadku, gdyby pozwany nie składał środka

zaskarżenia co do istoty sprawy (sprzeciwu). Brak takiego pouczenia stanowi

naruszenie wskazanych przepisów.

Zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, o

rodzaju dopuszczalnego środka zaskarżenia decyduje nie forma, jaką nadał

swojemu orzeczeniu sąd, ale przedmiot rozstrzygnięcia, przy czym pomyłka sądu

nie powinna powodować ujemnych skutków dla strony działającej w zaufaniu do

organów państwa. Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale połączonych

Izb: Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 1972 r., III CZP

27/71 (OSNCP 1973, nr 1, poz. 1) i w postanowieniu z dnia 24 czerwca 1976 r., II

CZ 23/76 (OSNCP 1977, nr 3, poz. 51), stwierdzając, że w razie odrzucenia pozwu

lub umorzenia postępowania wyrokiem, środek odwoławczy podlega rozpoznaniu

jako zażalenie również wtedy, gdy skarżący nazwał go "rewizją", nie może być

jednak odrzucony z powodu niezachowania terminu przewidzianego w art. 394 § 2

k.p.c.

Chociaż stanowisko to wyrażone zostało w nieco innej sytuacji procesowej niż

ta, do jakiej doszło w rozpoznawanej sprawie, nie ma przeszkód, aby przenieść

rozumowanie Sądu Najwyższego wyrażone w przytoczonych orzeczeniach na

uchybienie procesowe, którego dopuścił się Sąd Rejonowy. Wychodząc z

założenia, że błąd sądu polegający na pouczeniu strony działającej bez

zawodowego pełnomocnika jedynie o możliwości i terminie wniesienia sprzeciwu od

nakazu zapłaty, a niepouczenie o możliwości, sposobie i terminie zaskarżenia

samego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zawartego w nakazie zapłaty

wydanym w postępowaniu upominawczym, nie może rodzić ujemnych skutków

procesowych dla strony działającej w zaufaniu do sądu. Trzeba przyjąć, że

niedopuszczalne jest w takiej sytuacji odrzucenie środka zaskarżenia wniesionego

w terminie przewidzianym dla sprzeciwu, zawierającego jedynie zaskarżenie

samego orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania zawartego w nakazie.

Takie rozwiązanie uwzględnia interes obu stron, zasady ekonomiki procesowej

oraz interes społeczny i dobro wymiaru sprawiedliwości. Strona nie jest zmuszona

do podejmowania jakichkolwiek innych dalszych kroków procesowych, które

mogłyby okazać się nieskuteczne i z pewnością wymagałyby wydania przez sąd

kilku orzeczeń. Wyeliminowany jest także element niepewności co do

prawomocności orzeczenia dotyczącego istoty sprawy, a wniesiony środek

zaskarżenia podlega rozpoznaniu według prawidłowych reguł dotyczących

zażalenia, a nie sprzeciwu.

Z tych względów należało przyjąć, że w razie doręczenia pozwanemu

działającemu bez zawodowego pełnomocnika odpisu nakazu zapłaty wydanego w

postępowaniu upominawczym z pouczeniem jedynie o możliwości i terminie

wniesienia sprzeciwu, nie jest dopuszczalne odrzucenie, z powodu niezachowania

terminu, zażalenia na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w nakazie,

wniesionego w terminie przewidzianym dla sprzeciwu.

Ze względu na to, że pozwany w opisanej sytuacji wniósł zażalenie w terminie

przewidzianym dla sprzeciwu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 1 w związku

z art. 397 § 2 k.p.c. uchylił, jako bezpodstawne, zaskarżone postanowienie Sądu

Rejonowego odrzucające zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zawarte w nakazie zapłaty.