II CZ 92/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 92/07

POSTANOWIENIE

Dnia 21 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie ze skargi R.J.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 23 listopada 2004 r.,

wydanym w sprawie z powództwa R. J.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 21 listopada 2007 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 14 sierpnia 2007 r.,

oddala zażalenie; zasądza od powoda na rzecz pozwanego

3600 (trzy tysiące sześćset zł) zwrotu kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2007 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił wniesioną w dniu 2 czerwca 2007 r. przez R. J. skargę o wznowienie

postępowania przyjmując, że powód uchybił trzymiesięcznemu terminowi do

wniesienia skargi o wznowienie postępowania, biegnącemu od daty dowiedzenia

się o podstawach wznowienia. Sąd uznał, że powód mógł wskazywane dowody

uzyskać wcześniej, mając wiedzę o okolicznościach, które przytoczył wcześniej w

kasacji, zawiadomieniu do Prokuratury, jak też we wniesionej wcześniej skardze o

wznowienie postępowania z dnia 12 lipca 2006 r. Ponadto Sąd Apelacyjny uznał,

że powoływane przez skarżącego podstawy wznowieniowe nie istnieją albowiem

zaskarżony wyrok nie został oparty na podrobionym dokumencie, a powoływane w

skardze nowe dowody nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

W zażaleniu na to postanowienie powód zarzucił naruszenie art. 130 § 2

k.p.c. i art. 228 § 2 k.p.c. art. 403 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.c. art. 407 § 1 k.p.c. art. 410 § 1

k.p.c. i art. 9 k.p.c. oraz art. 58 k.c. i art. 5 k.c. przez:

-

oparcie twierdzeń Sądu Apelacyjnego na nieistniejącym w znaczeniu

procesowym dowodzie - piśmie procesowym z dnia 12 lipca 2006 r.

(k. 1525), które jako podlegające zwrotowi (wobec nieopłacenia opłatą

sądową)

nie

wywołuje

jakichkolwiek

skutków,

jakie

ustawa

wiąże

z wniesieniem pisma procesowego do sądu.

-

nietrafne przyjęcie, iż powód już w dniu 4 lutego 2005 r. (data wniesienia

kasacji od wyroku z dnia 23 listopada 2004 r. w sprawie I A Ca …/04) znał

podstawy wznowienia powołane w skardze o wznowienia postępowania

z dnia 27 czerwca 2007 r. jak również, że powołane przez powoda

w skardze z dnia 27 czerwca 2007 r. dokumenty zostały przekazane

powodowi wraz z pismem Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia 26 czerwca

2006 r.,

-

nietrafne przyjęcie, iż skarga z dnia 27 czerwca 2007 r. została złożona po

upływie trzech miesięcy od zakończenia postępowania upadłościowego.

-

przekroczenie zakresu kognicji sądu wynikającej z treści art. 410 § 1 k.p.c.,

-

rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania na posiedzeniu niejawnym

zamiast na rozprawie i odrzucenie skargi, i wniósł o jego uchylenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania podlega badaniu przez sąd pod kątem

dopuszczalności dwojakiego rodzaju – dopuszczalności samej skargi oraz

dopuszczalności wznowienia postępowania. O dopuszczalności skargi decyduje

zachowanie ustawowego terminu do jej wniesienia (art. 407 i art. 408 k.p.c.)

oraz oparcie skargi na ustawowych podstawach wymienionych w art. 401, 401 1

i 403 k.p.c., natomiast badanie dopuszczalności wznowienia obejmuje ocenę

zasadności skargi.

Dla rozstrzygnięcia przedmiotowego zażalenia istotne znaczenie ma

ustalenie, czy powód, wnosząc w dniu 2 czerwca 2007 r. skargę o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w P. z

dnia 23 listopada 2004 r., sygn. akt I ACa …/04 (k. 1643), zachował trzymiesięczny

termin, wymagany do wniesienia tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

Trafnie zauważył Sąd Apelacyjny, że

już we wnoszonej w toku sprawy

kasacji z dnia 4 lutego 2005 r. (k. 1454) ujawnione zostały przyczyny, które

stanowić mogą podstawę do wznowienia postępowania. Zwrócono uwagę,

że powód podnosił wówczas, że „sporządzenie zbiorczego zestawienia kosztów,

na podstawie którego dokonano ustalenia kwoty 22.178.600 zł - a więc kwestia

kluczowa dla niniejszego sporu, zostało dokonane nie przez osobę, która go

podpisała". W kasacji stwierdzono także, że „inwestor zastępczy działając wespół

z pozwanym, w tajemnicy przed powodem sporządził ZZK, na podstawie którego

ustalił kwotę 22.178.600 zł - która nie pokrywała się z zakresem wykonanych

robót". Do kasacji dołączone zostało oświadczenie inż. M. T. z 11 stycznia 2005 r.

(k. 1459), który miał rzekomo sporządzić ZZK w kwietniu 1998 r. na kwoty

20.452.600 zł i 22.178.600 zł i w oświadczeniu tym M. T. napisał, że ZZK

z kwietnia 1998 r. na wskazane kwoty zostały sfabrykowane. Powód dołączył

również kopię złożonego do Prokuratury Rejonowej zawiadomienia o popełnieniu

przestępstwa (k.1460), polegającego na:

-

sfabrykowaniu

dokumentów

Zbiorczego

Zestawienia

Kosztów

(ZZK)

z kwietnia 98 na kwotę 20.452.600 zł i na kwotę 22.178.600 zł oraz

sfałszowania podpisów kosztorysanta robót budowlanych inż. M. T. na obu

ZZK;

-

sfałszowaniu daty sporządzenia aneksu nr 3 do umowy 1/91 pomiędzy

inwestorem zastępczym a inwestorem bezpośrednim;

-

poświadczeniu nieprawdy w dokumencie WZSP - III - 3043/285/98 z 01 06

1998

r.

Ponadto

trafne

jest

spostrzeżenie

Sądu

Apelacyjnego,

że w złożonym przez powoda zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa

powołano liczne argumenty i dowody na uzasadnienie swoich twierdzeń.

We wniesionej w dniu 12 lipca 2006 r. skardze o wznowienie postępowania

(k. 1525) powód podnosił argument, że wyrok został oparty na sfałszowanych

(podrobionych)

dwóch

dokumentach

Zbiorczego

Zestawienia

Kosztów

z kwietnia/maja 1998 r. opiewających na kwoty 20.452.600 zł i 22.178.600 zł.

Zwracał ponadto uwagę, że „w sprawie zostały wykryte nowe okoliczności

faktyczne i środki dowodowe, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a związane

są z okolicznościami podrobienia przedmiotowych dokumentów, posłużenia się

nimi, a także potwierdzenia nieprawdy co do ich treści, jak również wskazujące na

nieważność aneksu nr 3 do umowy o powiernictwo inwestycyjne z 15 kwietnia

1991 r. nr 1/91 i działanie pozwanego w celu pokrzywdzenia powoda, a także

skutkujące niedopuszczalność obrony pozwanego w procesie zarzutem z art. 5

k.c.”. Te same argumenty zostały w znacznej mierze powtórzone w skardze

o wznowienie postępowania z dnia 2 czerwca 2007 r. (k. 1643 - 1644).

Można zaobserwować swoistą gradację narastania wątpliwości i zyskiwania

pewności przez powoda co do istnienia nieprawidłowości związanych z rzetelnością

i autentycznością dokumentów, które zdaniem skarżącego pozostawały w związku

z prowadzonym przez niego sporem sądowym. Świadomość istnienia odpowiedniej

wiedzy o przyczynach wznowienia postępowania w sprawie została zarysowana już

we wniesionej przez powoda skardze kasacyjnej. Jednakże rozstrzygające

znaczenie ma fakt, że stosowna argumentacja została powołana wprost w skardze

o wznowienie postępowania z dnia 12 lipca 2006 r., która jako nieopłacona,

podlegała zwrotowi. Należy stwierdzić, że najpóźniej w tym dniu stronie były już

znane podstawy wznowienia postępowania. Powód wskazywał na okoliczności

uzasadniające podejrzenie fałszerstwa dokumentów. Trzymiesięczny termin z art.

407 k.p.c. liczony od dnia 12 lipca 2007 r., tj. daty wniesienia „pierwszej” skargi

o wznowienie postępowania, do dnia 2 czerwca 2007 r., tj. daty ponownego

wniesienia skargi o wznowienie postępowania, został przekroczony wielokrotnie.

Z tego

względu

twierdzenie

Sądu

Apelacyjnego

o

uchybieniu

terminowi

do wniesienia skargi należy uznać za prawidłowe.

Nietrafny jest argument skarżącego, że argumentacja Sądu Apelacyjnego

została oparta na nieistniejącym w znaczeniu procesowym dowodzie, tj. skardze

o wznowienie postępowania, która wobec nieopłacenia należną opłatą sądową,

podlegała zwrotowi. Skarżący argumentował, że skorzystanie z informacji

zawartych w zwróconym piśmie należy traktować jako „dowód uzyskany

(wykorzystany) w sposób sprzeczny z prawem”.

Zwrócenie pisma oznacza, że nie wywołuje ono żadnych skutków

procesowych. Odnosi się to jednak do skutków związanych z wniesieniem pisma

i niemożliwością nadaniu mu dalszego biegu w sprawie. Pismo traktuje się jako

niebyłe

jedynie

w

znaczeniu

procesowym.

Chodzi

w

tym

przypadku

o bezskuteczność wniesienia, czego nie należy utożsamiać z nieistnieniem pisma,

czy jego anulowaniem jako zdarzenia faktycznego. Pismo, którego braki fiskalne

nie zostały uzupełnione nie może jedynie odgrywać żadnej roli z perspektywy

postępowania, któremu jego wniesienia miało służyć. Zwrot nieopłaconej skargi nie

niweczy skutków wiedzy strony o faktach powołanych jako podstawa wznowienia.

Ponowne wniesienie skargi opartej na tych samych podstawach jest dopuszczalne

pod

warunkiem

dochowania

trzymiesięcznego

terminu

od

dowiedzenia

się o zaistnieniu tych podstaw.

Z brzmienia art. 403 § 2 k.p.c. wynika, że możliwość wznowienia

postępowania zachodzi w razie późniejszego wykrycia okoliczności faktycznych

lub środków dowodowych tej miary, że skorzystanie z nich mogłoby mieć wpływ

na wynik sprawy, a strona była pozbawiona możliwości powołania się na nie.

Zgodnie z utrwaloną wykładnią tego przepisu „późniejsze wykrycie” okoliczności

faktycznych lub środków dowodowych dotyczy takich okoliczności i środków, które

istniały w czasie trwania poprzedniego postępowania, ale zostały ujawnione

(„wykryte”) dopiero po jego prawomocnym zakończeniu (zob. np. postanowienie

SN z 12 lutego 1999 r., II CKN 1145/98, niepubl., wyrok SN z 24 listopada 2000 r.,

V CKN 148/00, niepubl., postanowienie SN z 17 listopada 2005 r., I CZ 125/05,

niepubl.).

Nie można uwzględnić argumentu skarżącego, że nie miał możliwości

uzyskania dostępu do wszystkich, posiadanych obecnie dokumentów, które mają

świadczyć

o

zaistnieniu

pewnych

nieprawidłowości.

Powołanie

dowodu

ze znajdującego się w Archiwum Urzędu Wojewódzkiego dziennika ewidencyjnego

z 1998 r. (książki wpływu) nie może być traktowane, jako wykryty później środek

dowodowy, z którego skarżący nie mógł skorzystać w prowadzonym wcześniej

postępowaniu. Niemożność ta powinna mieć postać zobiektywizowaną, przez co

należy rozumieć brak wiedzy strony o istnieniu bądź to wymienionych okoliczności,

bądź też środków dowodowych, jak również obiektywnej możliwości pozyskania

stosownej wiedzy. Należy stwierdzić, że strona obiektywnie miała możliwość

wcześniejszego pozyskać wiedzy wynikającej z książki wpływu, co do okoliczności

że strony umowy-aneksu nr 3, tj. pozwany i F. manipulowały datą zawarcia

aneksu nr 3 umowy 1/91, łączącej pozwanego, jako inwestora bezpośredniego, z

będącą inwestorem powierniczym spółką F. Późniejsze ustalenie znaczenia danych

zawartych w tej książce nie może być rozpatrywane w kategorii wykrycia

okoliczności mogących mieć wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 403 § 2

k.p.c. „Wykrycie okoliczności faktycznych” nie odnosi się do okoliczności, nie

dostrzeżonych przez stronę, które przy zachowaniu należytej staranności mogły

zostać ustalone. Niezależnie od tego z twierdzeń samego powoda wynika, że jest

to dowód jedynie pośredni, mający poświadczać, że doszło do sfałszowania

dokumentów stanowiących podstawę wydania niekorzystnego dla niego wyroku,

a zatem nie mogący stanowić samodzielnej podstawy wznowienia.

Trafny jest natomiast argument skarżącego dotyczący przekroczenia

zakresu jego kognicji, wynikającego z treści art. 410 § 1 k.p.c. Odrzucenie skargi

o wznowienie postępowania następuje wówczas, gdy skarga nie została oparta na

ustawowej

podstawie

wznowienia,

a

nie

w

przypadku

bezzasadności

podnoszonych argumentów merytorycznych. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu

postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienia postępowania dokonał w pewnym

zakresie merytorycznej oceny zasadności wskazywanych przez skarżącego

podstaw. Sąd nie był uprawniony do oceniania, czy fakt posiadania wiedzy

o okolicznościach podnoszonych przez powoda miałby wpływ na prawomocne

rozstrzygnięcie co do meritum sprawy. Należy jednak stwierdzić, iż mając

na względzie okoliczność, że skarga o wznowienie postępowania została

wniesiona

z uchybieniem

ustawowego

terminu,

wobec

czego

podlegała

odrzuceniu, trzeba uznać, że nawet uchybienie polegające na wykroczeniu przez

Sąd Apelacyjny poza zakres przysługującej mu kognicji nie może mieć wpływu na

ocenę zasadności przedmiotowego zażalenia.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy oddalił zażalenie powoda jako nieuzasadnione

(art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.), zasądzając na podstawie art. 98 § 1

w zw. z art. 39821 koszty zastępstwa prawnego w postępowaniu zażaleniowym.

jz