II CZ 91/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 91/08

POSTANOWIENIE

Dnia 30 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa L.S.

przeciwko C.M. i W.M.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 stycznia 2009 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 września 2008 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 września 2008 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił, jako spóźniony, wniosek pełnomocnika powoda o przywrócenie terminu do

wniesienia skargi kasacyjnej oraz odrzucił skargę kasacyjną powoda.

Sąd ustalił, że w dniu 3 lipca 2008 r. doręczono pełnomocnikowi powoda,

na jego wniosek, odpis wyroku Sądu drugiej instancji z uzasadnieniem. W dniu

12 sierpnia 2008 r. powód złożył wniosek o ustanowienie dla niego pełnomocnika

z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, a na wezwanie Sądu, wyjaśnił w dniu

25 sierpnia 2008 r., że wnosi też o zwolnienie go od kosztów sądowych w tym

postępowaniu. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2008 r. Sąd Apelacyjny zwolnił

powoda od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym i ustanowił dla niego

pełnomocnika z urzędu w tym postępowaniu. Okręgowa Rada Adwokacka w dniu

28 sierpnia 2008 r. wyznaczyła jako pełnomocnika z urzędu adw. B.O., która

zawiadomienie o tym otrzymała w dniu 2 września 2008 r. W dniu 9 września 2008

r. pełnomocnik z urzędu złożyła wniosek o sporządzenie i przesłanie jej kserokopii

określonych dokumentów z akt, które otrzymała w dniu 11 września 2008 r., a w

dniu 18 września 2008 r. złożyła skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o

przywrócenie terminu do jej wniesienia.

Odrzucając

ten

wniosek jako

spóźniony,

Sąd

Apelacyjny

wskazał,

że zgodnie z art. 169 § 1 k.p.c. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia

skargi kasacyjnej należało złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia

terminu. W ocenie Sądu pełnomocnik powoda już od dnia 3 września 2008 r. mógł

zapoznać się z aktami sprawy w celu wniesienia skargi kasacyjnej i nie wskazał

przyczyn, które sprawiły, że tego nie uczynił, a dopiero w dniu 9 września 2008 r.

rozpoczął czynności, które miały mu to umożliwić. Sąd Apelacyjny uznał,

że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do

wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg w dniu 4 września 2008 r., a najpóźniej

w dniu 10 września 2008 r. Już bowiem od dnia 3 września 2008 r. pełnomocnik

mógł zapoznać się z aktami sprawy, a w dniu 9 września 2008 r. możliwość ta się

urzeczywistniła, skoro złożył wniosek o sporządzenie kserokopii dokumentów z akt,

a więc już w tym dniu miał realną możliwość zapoznania się z aktami, do czego nie

jest niezbędne oczekiwanie na przesyłanie kserokopii do kancelarii. W tym stanie

rzeczy trzeba uznać, zdaniem Sądu, że najpóźniej w tym dniu miał realną

możliwość zapoznania się z aktami sprawy w celu wniesienia skargi kasacyjnej,

a więc ustała przyczyna uchybienia terminu i w ciągu 7 dni od tej daty powinien być

złożony wniosek o przywrócenie terminu. Ponieważ wniosek o przywrócenie

terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą został złożony w dniu

18 września 2008 r., a więc dwa dniu po terminie, Sąd Apelacyjny na podstawie

art. 171 k.p.c. odrzucił wniosek jako spóźniony i w konsekwencji na podstawie art.

3986 § 2 k.p.c. odrzucił także skargę kasacyjną jako spóźnioną.

W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej pełnomocnik

powoda zawarł wniosek na podstawie art. 380 k.p.c. o rozpoznanie również

postanowienia Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu

do wniesienia skargi kasacyjnej zarzucając, że narusza ono art. 171 oraz art. 169

§ 1 k.p.c. Powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego i podniósł, że skoro wraz

z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należy złożyć

tę skargę, to jeśli przyczyną uchybienia terminu do wniesienia skargi jest

niemożność zapoznania się z aktami sprawy przez pełnomocnika ustanowionego

z urzędu, to przyczyna ta ustaje, gdy pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość

wniesienia skargi kasacyjnej, a nie w dniu, gdy dowiedział się, że został

ustanowimy pełnomocnikiem. Wskazał, że dopiero od dnia, w którym otrzymał

z Sądu kserokopie dokumentów z akt sprawy, mógł zapoznać się z aktami i skoro

w ciągu 7 dni od tej daty sporządził i złożył skargę kasacyjną wraz z wnioskiem

o przywrócenie terminu, należy uznać, że uczynił to w terminie. Wnosił o uchylenie

zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane są dwa stanowiska, co

do tego, kiedy, w rozumieniu art. 169 § 1 k.p.c., ustaje przyczyna uchybienia

terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego

przez sąd z urzędu tuż przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej albo

już po jego upływie. W postanowieniach z dnia 27 czerwca 2000 r. I CZ 62/00

(OSNC 2001/1/17), z dnia 4 marca 2005 r. II UZ 72/04 (OSNP 2005/20/325), z dnia

11 sierpnia 1998 r. II CKN 415/98 i z dnia 19 lutego 1999 r. II CKN 1135/98

(nie publ.)

Sąd

Najwyższy

stwierdził,

że

ponieważ

wraz

z

wnioskiem

o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należy wnieść skargę,

to pełnomocnik musi mieć możliwość zapoznania się z aktami sprawy w celu

sporządzenia skargi kasacyjnej. Dlatego dopiero w dniu, gdy ustanowiony z urzędu

adwokat miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, a nie w dniu,

w którym dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem, ustaje przyczyna

uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Możliwość sporządzenia

skargi kasacyjnej adwokat ma dopiero po zapoznaniu się z aktami sprawy, co ma

obowiązek uczynić bez nieuzasadnionej zwłoki, przy uwzględnieniu normalnego

obciążenia pracą zawodową.

Natomiast w postanowieniu z dnia 11 października 2001 r. IV CZ 163/01

(OSNC 2002/5/70 Sąd Najwyższy stwierdził, że z punktu widzenia art. 169 § 1

k.p.c. przeszkoda do dokonania czynności procesowej w terminie jest kategorią

obiektywną, a zatem jej ustanie nie może być ustalane przez wskazanie

okoliczności subiektywnej, to jest dnia, w którym ustanowiony z urzędu adwokat

miał rzeczywistą możliwość dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi

kasacyjnej). We wskazanym wyżej przypadku obiektywną przyczyną uchybienia

terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej jest brak adwokata lub radcy prawnego

uprawnionego do wniesienia skargi. Przeszkoda ta ustaje z chwilą wyznaczenia

adwokata z urzędu i od tego dnia rozpoczyna bieg siedmiodniowy termin z art. 169

§ 1 k.p.c., jak w przypadku ustania każdej innej przeszkody, np.: choroby, która

uniemożliwiała dokonanie czynności procesowej w terminie. Termin ten może być

przywrócony na ogólnych zasadach, a ewentualne nieodłącznie do wniosku

o przywrócenie terminu skargi kasacyjnej, podlega uzupełnieniu w trybie art. 130

k.p.c.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela pierwsze ze wskazanych wyżej

stanowisk, które zostało także przyjęte przez skład siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego w uchwale z dnia 17 lutego 2009 r. III CZP 117/08 (jeszcze nie publ.).

W rozpoznawanej sprawie jednak, przedmiotem odmiennych ocen Sądu

i skarżącego nie jest to, czy przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi

kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu ustaje w chwili, gdy miał

on rzeczywistą możliwość, po zapoznaniu się z aktami, sporządzenia i wniesienia

skargi kasacyjnej, czy w dniu,

gdy dowiedział się

o

ustanowieniu

go

pełnomocnikiem z urzędu. Sąd Apelacyjny bowiem przyjął, podobnie jak skarżący,

że chwilą tą jest rzeczywista możliwość zapoznania się przez adwokata z urzędu

z aktami sprawy i sporządzenia skargi kasacyjnej. Inaczej tylko niż skarżący określił

chwilę, gdy adwokat, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, realnie mógł się

zapoznać

z

aktami.

Przedmiotem

kontrowersji

jest

zatem

określenie,

w okolicznościach sprawy, chwili, gdy adwokat rzeczywiście mógł zapoznać się

z aktami sprawy, a ponieważ także tylko to jest przedmiotem zarzutu zażalenia,

a nie to w jakim czasie, po zapoznaniu się z aktami sprawy adwokat mógł

sporządzić skargę kasacyjną, tylko ta okoliczność może być poddana ocenie Sądu

Najwyższego, przy pozostawieniu nie zakwestionowanego założenia, przyjętego

zarówno przez Sąd Apelacyjny, jak i przez skarżącego w zażaleniu, że adwokat

mógł sporządzić (bo rzeczywiście sporządził) skargę kasacyjną w ciągu siedmiu dni

od chwili, gdy miał realną możliwość zapoznania się z aktami sprawy.

Niewątpliwie zgodzić się należy ze stanowiskiem wyrażonym w zażaleniu,

że adwokat powinien mieć rzeczywistą możliwość zapoznania się z aktami sprawy

przed sporządzeniem skargi kasacyjnej i oczywiście nikt nie może od niego

wymagać pisania skargi w sekretariacie sądu, równocześnie z zapoznawaniem się

z aktami, co sugeruje się w zażaleniu, jako konsekwencję stanowiska Sądu

Apelacyjnego. Rzecz jednak w tym, że ze stanowiska zajętego w zaskarżonym

postanowieniu konsekwencje takie nie wynikają. Jak słusznie przyjął Sąd

Apelacyjny, pełnomocnik z urzędu powoda, który w dniu 2 września 2008 r.

dowiedział

się

o

wyznaczeniu

go

pełnomocnikiem,

miał obowiązek

bez

nieuzasadnionej zwłoki podjąć czynności niezbędne do wypełnienia obowiązku

procesowego, dla którego został ustanowiony, a więc do sporządzenia skargi

kasacyjnej, do czego niezbędne było zapoznanie się z aktami sprawy. Jeżeli nie

występowały jakieś nadzwyczajne przeszkody, a nie ma podstaw do przyjęcia,

że występowały, pełnomocnik, przy uwzględnieniu normalnego obciążenia pracą

zawodową, powinien w ciągu 2, 3 dni, a najpóźniej w ciągu tygodnia, od chwili, gdy

dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem, udać się do Sądu w celu

zapoznania się z aktami i ewentualnego sporządzenia w tym czasie, na miejscu

kserokopii niezbędnych dokumentów. Taki okres należy uznać za wystarczający

i realny do zapoznania się z aktami sprawy, do czego niewątpliwie nie jest

konieczne, wbrew stanowisku skarżącego, oczekiwanie na przesłanie przez sąd do

kancelarii zamówionych kserokopii dokumentów z akt. Trafna jest zatem ocena

Sądu Apelacyjnego, której nie podważono skutecznie w zażaleniu, że najpóźniej

w dniu 9 września 2008 r., to jest w dniu, gdy pełnomocnik przez osobę

upoważnioną, złożył wniosek o sporządzenie kserokopii z niektórych dokumentów

z akt sprawy, miał on rzeczywistą możliwość zapoznania się z aktami w celu

sporządzenia skargi kasacyjnej. Skoro nie zostało zakwestionowane w zażaleniu,

że możliwe było sporządzenie skargi kasacyjnej w ciągu 7 dni od zapoznania się

z aktami, nie ma podstaw do podważenia stanowiska Sądu Apelacyjnego,

że w dniu 9 września 2008 r. ustała przyczyna uchybienia terminowi do

sporządzenia skargi i od dnia 10 września 2008 r. rozpoczął bieg siedmiodniowy

termin z art. 169 § 1 k.p.c. do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jej

wniesienia, który upłynął w dniu 16 września 2008 r. Zatem wniosek ten złożony

w dniu 18 września 2008 r. podlegał odrzuceniu na podstawie art. 171 k.p.c.,

jako wniesiony po terminie.

Nie znajdując podstaw do zakwestionowania w oparciu o art. 380 k.p.c.

stanowiska Sądu Apelacyjnego w przedmiocie odrzucenia wniosku o przywrócenie

terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na

postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, jako wydane zgodnie z art. 398 6 § 2

k.p.c., w konsekwencji odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu.