II CZ 89/09 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 3 lutego 2010 r., II CZ 89/09

Z udzielonego przez sąd zwolnienia od kosztów sądowych strona korzysta

także w postępowaniu wywołanym zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu

wniosku o sporządzenie i doręczenie wyroku sądu drugiej instancji.

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiktora M. przeciwko Wojciechowi P. o

zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 3 lutego

2010 r. zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia

17 sierpnia 2009 r.

uchylił zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2009 r. odrzucił

zażalenie – z powodu nieuiszczenia należnej od niego opłaty sądowej – na

postanowienie tego Sądu z dnia 16 lipca 2009 r. o odrzuceniu wniosku pozwanego

o sporządzenie i doręczenie wyroku z dnia 21 maja 2009 r. Rozstrzygnięcie, oparte

na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c., uzasadnione zostało – z powołaniem się na

uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., zasadę

prawną, III CZP 142/07, OSNC 2008, nr 11, poz. 122) – stwierdzeniem, że skoro

udzielone pozwanemu zwolnienie od kosztów sądowych wygasło z chwilą

uprawomocnienia się orzeczenia rozstrzygającego istotę sprawy, to pozwany

powinien uiścić opłatę od zażalenia albo ponowić wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych.

W zażaleniu pełnomocnik pozwanego zarzucił naruszenie art. 130 2 § 3 k.p.c.

przez jego zastosowanie w sytuacji, w której przyznane pozwanemu zwolnienie od

kosztów sądowych obowiązuje w postępowaniu wywołanym zażaleniem na

postanowienie o odrzuceniu wniosku pozwanego o sporządzenie i doręczenie

wyroku z dnia 21 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny, odrzucając zażalenie na postanowienie tego Sądu z dnia 16

lipca 2009 r., powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r.,

III CZP 142/07. Wobec tego, że ani teza powołanej uchwały, ani podana w niej

argumentacja nie dostarcza podstaw do prezentowania poglądu, iż zwolnienie

strony od kosztów sądowych w sprawie, przyznane w postępowaniu przed sądem

powszechnym, nie obejmuje nie tylko postępowania kasacyjnego, ale także

postępowania po wydaniu przez sąd drugiej instancji orzeczenia rozstrzygającego

istotę sprawy, należy przypomnieć, że wspomnianą uchwałą rozstrzygnięte zostało

zagadnienie prawne, czy zwolnienie od kosztów sądowych udzielone w toku

postępowania przed sądem pierwszej lub drugiej instancji rozciąga się także na

postępowanie wywołane skargą kasacyjną. Na tak postawione pytanie Sąd

Najwyższy – wskazując na osobną, odrębną od sądów powszechnych pozycję

ustrojową Sądu Najwyższego, a przede wszystkim podkreślając charakter

postępowania kasacyjnego oraz skargi kasacyjnej będącej nadzwyczajnym

środkiem zaskarżenia orzeczenia prawomocnego, wnoszonym poza tokiem

instancji – udzielił jednoznacznej odpowiedzi, że zwolnienie strony od kosztów

sądowych w sprawie, przyznane w postępowaniu przed sądem powszechnym, nie

obejmuje postępowania kasacyjnego. Nie wymaga szerszego wywodu

stwierdzenie, że wszczęcie postępowania kasacyjnego następuje w drodze

wniesienia skargi kasacyjnej. W tym zatem postępowaniu, a także postępowaniach

mających charakter wpadkowy, ale prowadzonych w ramach postępowania

wywołanego wniesioną skargą kasacyjną (np. postępowanie wywołane zażaleniem

na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej) strona nie może korzystać z

udzielonego jej przed sądem powszechnym zwolnienia od kosztów sądowych.

Postępowanie wywołane wnioskiem o sporządzenie i doręczenie wyroku sądu

drugiej instancji, w ramach którego wniesione zostało zażalenie na postanowienie o

odrzuceniu takiego wniosku, nie ma nic wspólnego z postępowaniem kasacyjnym.

Mimo że jest ono prowadzone po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego

postępowanie w sprawie, to w sensie merytorycznym dotyczy fazy postępowania

zakończonego wydaniem takiego orzeczenia. Skarżący nadal korzystał z

udzielonego mu zwolnienia od kosztów sądowych, nie było więc podstaw – z

powołaniem się na wspomnianą uchwałę – do stwierdzenia, że pozwany był

zwolniony od kosztów tylko do uprawomocnienia się orzeczenia. Należało uznać, że

skarżący, składając zażalenie na postanowienie z dnia 16 lipca 2009 r. o

odrzuceniu wniosku o sporządzenie i doręczenie wyroku z dnia 21 maja 2009 r.,

nadal korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych.

Oceniając zasadność zażalenia wniesionego do Sądu Najwyższego należało

rozważyć, czy skarżący powinien uiścić opłatę podstawową od zażalenia na

postanowienie z dnia 16 lipca 2009 r.

Ustawą z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 21, poz. 123), która weszła w życie 10

marca 2007 r., uchylono art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), zgodnie z

którym strona zwolniona od kosztów sądowych przez sąd obciążona była

obowiązkiem uiszczenia opłaty podstawowej od zażalenia (art. 3 ust. 2 pkt 2).

Sprawa wszczęta została dnia 5 maja 2008 r., a więc po dniu 10 marca 2007 r., co

oznacza, że zażalenie nie podlegało opłacie podstawowej. (...)

Z tych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 3941 § 3 w związku z art.

39815 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.).